بخاری نفتی دوباره مشتری پیدا کرد
خانوارها برای زمستان ۱۴۰۵ به فکر یک منبع گرمایشی جایگزین از قبیل علاءالدین‌های خاک‌گرفته، بخاری‌های هیزمی و نفتی افتاده‌اند
هفت صبح| مرد در انباری را باز می‌کند. چند کارتن، یک پنکه قدیمی، دوچرخه‌ای که سال‌هاست لاستیک‌هایش باد ندارد و گوشه‌ای از انبار، زیر پارچه‌ای خاک‌گرفته، یک بخاری نفتی جا خوش کرده است. همسرش می‌پرسد این آهن‌پاره را برای چه بیرون می‌آوری؟ مرد جواب می‌دهد: «برای روز مبادا. امسال معلوم نیست گاز چه وضعی پیدا کند.» بخاری را از زیر پارچه بیرون می‌کشد، دستی به بدنه‌اش می‌زند و دنبال لوله دودکش می‌گردد.
شاید تا چند سال پیش تصور چنین صحنه‌ای در خانه‌ای که به شبکه گاز شهری متصل است دشوار بود. حالا نگرانی از زمستان پیش رو، بعضی خانواده‌ها را به جست‌وجوی وسایلی کشانده که نسل تازه‌تر ایرانی‌ها بیشتر در خاطرات پدر و مادرهایشان دیده‌اند. بازار گرمایش خانگی در آستانه زمستان ۱۴۰۵ با این یک پرسش مهم روبه‌رو شده است که اگر گاز به اندازه کافی به خانه‌ها نرسد، چه چیزی باید جای بخاری گازی را بگیرد؟
پاسخ بخشی از خانوارها، بازگشت به نفت سفید، هیزم و وسایل گرمایشی قدیمی است. مشاهده بازار فروشگاه‌های اینترنتی نشان می‌دهد انواع بخاری‌های هیزمی و نفتی همچنان در سبد عرضه قرار دارند و دامنه قیمتی گسترده‌ای برای آنها شکل گرفته است. گزارش‌های میدانی و رسانه‌ای نیز از افزایش توجه خانوارها به سوخت‌های جایگزین حکایت دارند. البته هنوز آمار رسمی و جامعی از میزان رشد فروش این دو گروه کالا منتشر نشده و نمی‌توان برای آن درصد مشخصی اعلام کرد.
زمستانی با ۴۳۰ میلیون مترمکعب کسری گاز
نگرانی خریداران ریشه مشخصی دارد. ناترازی گاز در فصل سرد طی سال‌های گذشته به مسئله‌ای تکرارشونده تبدیل شده بود. امسال اما آسیب به تأسیسات گازی در جریان جنگ، ابعاد مسئله را تغییر داده است. خبرگزاری رویترز در گزارش ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، به نقل از سخنگوی دولت، از پیش‌بینی کسری ۴۳۰ میلیون مترمکعبی گاز در زمستان امسال خبر داده است. این رقم در سال‌های گذشته حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شد. چهار واحد پالایش گاز در جریان حملات آسیب دیده‌اند و از کاهش اولیه ۲۳۰ میلیون مترمکعبی ظرفیت، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب دوباره به مدار بازگشته است. شرکت ملی گاز نیز درباره دشواری تأمین گاز در ۱۱ استان هشدار داده است.
برای مدیران صنعت انرژی، این اعداد شاخص‌هایی در محاسبات عرضه و مصرف هستند، اما برای یک خانواده معنای ساده‌تری دارند. آیا در سردترین روزهای زمستان، شوفاژ و بخاری خانه همچنان روشن می‌مانند؟ همین پرسش است که رفتار خرید را تغییر می‌دهد. وقتی مقام‌های مسئول از احتمال محدودیت گاز سخن می‌گویند، خانوارها به دنبال راهی برای کاهش وابستگی به یک منبع انرژی می‌گردند. معاون اول رئیس‌جمهوری نیز در اوایل آبان درباره احتمال قطع گاز مشترکان پرمصرف در صورت ادامه مصرف بالا هشدار داده بود.
علاءالدین از انبار بیرون می‌آید
گزارش ایران‌وایر در نیمه آبان از خانواده‌هایی حکایت دارد که به فکر تأمین سوخت جایگزین، پیدا کردن چراغ‌های علاءالدین قدیمی و آماده‌سازی بخاری‌های نفتی افتاده‌اند. حتی در یکی از روستاهای اطراف دیواندره، پیشنهاد جمع‌آوری هیزم برای پخت نان و غذا مطرح شده که با واکنش اهالی و درخواست تأمین نفت و گازوئیل روبه‌رو شده است. این روایت از تغییر رفتار مصرف‌کنندگان خبر می‌دهد. خانواده‌ها پیش از آنکه با بحران واقعی در خانه روبه‌رو شوند، در حال محاسبه هزینه‌های احتمالی آن هستند. خرید یک بخاری دوم، پیدا کردن یک چراغ نفتی یا ذخیره مقداری سوخت، برای چنین خانواده‌ای نوعی بیمه در برابر سرمای زمستان است.
البته این بیمه هم هزینه دارد و هم دردسرهای خاص خودش را. بخاری نفتی به نفت سفید نیاز دارد. نفت باید خریداری، حمل و در ظرف مناسب نگهداری شود. بخاری هیزمی نیز به فضای مناسب، هیزم خشک و دودکش استاندارد احتیاج دارد. برای خانواده‌ای که سال‌ها با چرخاندن یک شیر گاز خانه را گرم کرده، بازگشت به این شیوه‌ها به معنای پذیرفتن مجموعه‌ای از کارهای روزمره تازه است.
بخاری هیزمی از یک میلیون و ۶۰۰ هزار تا ۴۰ میلیون تومان
مشاهده بازار فروشگاه‌های اینترنتی نشان می‌دهد قیمت بخاری‌های هیزمی به ابعاد، جنس بدنه، نوع ساخت و امکانات جانبی وابستگی زیادی دارد. در فروشگاه ام‌ام‌سون کالا، قیمت یک بخاری هیزمی آتشدان حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان درج شده است. بخاری هیزمی ایستاده مینی در همین مجموعه حدود ۵ میلیون و ۱۳۰ هزار تومان و مدل چهارگوش مینی حدود ۵ میلیون و ۲۲۸ هزار تومان قیمت دارد. در لاوا مارکت نیز قیمت بخاری‌های هیزمی از حدود یک میلیون و ۷۵۰ هزار تومان برای مدل‌های ساده آغاز می‌شود.
بخاری دوکاره هیزمی ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان، مدل تاشو گالوانیزه ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و مدل تاشو با ورق ضخیم‌تر ۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. مدل‌های بزرگ‌تر و فردار این فروشگاه نیز به ترتیب حدود ۱۸ میلیون و ۵۰۰ هزار و ۱۹ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارند. در فروشگاه شیک‌کالا، بخاری هیزمی مدل الوند با بدنه مقاوم، کف چدنی، شیشه سکوریت و کشوی تخلیه خاکستر، ۱۷ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان عرضه شده است.
مدل اهورا نیز در محدوده ۳۸ تا ۴۰ میلیون تومان قیمت دارد. در بخش محصولات چدنی، قیمت بعضی مدل‌های کلاسیک به حدود ۲۹ میلیون تومان می‌رسد. این فاصله قیمتی نشان می‌دهد خریدار با یک بازار یکدست روبه‌رو نیست. بخاری کوچک سفری یا آتشدان ساده برای گرم کردن یک فضای محدود طراحی شده و کارکرد آن با بخاری چدنی بزرگ و مجهز به دودکش برای گرمایش خانه تفاوت دارد. بنابراین مقایسه قیمت‌ها بدون توجه به ظرفیت گرمایشی و کاربرد محصول، تصویر دقیقی از هزینه تجهیز یک خانه ارائه نمی‌دهد.
بخاری نفتی حدود ۱۱ میلیون تومان
در بازار بخاری‌های نفتی، تنوع محصولات خانگی محدودتر است. مشاهده قیمت‌های فروشگاه اینترنتی سرچ‌کالا نشان می‌دهد بخاری نفتی ایستاده آترا مدل ۲۷۰۰ با تخفیف، حدود ۱۰ میلیون و ۹۷۷ هزار تومان قیمت دارد. دو مدل نفتی پلار در همین فروشگاه ناموجود اعلام شده‌اند. این وضعیت از محدودیت تنوع و موجودی برخی مدل‌ها در فروش آنلاین حکایت دارد. در کنار محصولات خانگی، بخاری‌های نفتی کارگاهی نیز در بازار عرضه می‌شوند.
برای نمونه، بخاری کارگاهی نفتی انرژی مدل ۲۵۰ در یکی از فروشگاه‌ها حدود ۲۶ میلیون و ۸۷۸ هزار تومان قیمت خورده و مدل‌های بزرگ‌تر این گروه قیمت‌های بالاتری دارند. البته این دستگاه‌ها برای گرمایش فضاهای کارگاهی طراحی شده‌اند و مقایسه مستقیم آنها با بخاری‌های خانگی درست نیست. این قیمت‌ها نشان می‌دهد خرید یک وسیله گرمایشی جایگزین، حتی برای خانواده‌ای که قصد استفاده محدود از آن را دارد، هزینه قابل توجهی ایجاد می‌کند. هزینه خرید دستگاه، تهیه دودکش، تعمیر و نگهداری و تأمین سوخت باید در کنار یکدیگر محاسبه شوند.
بازار ترس از سرما
برای فروشندگان بخاری نفتی و هیزمی، زمستان امسال فرصتی متفاوت ساخته است. کالایی که سال‌ها در حاشیه بازار قرار داشت، حالا دوباره در گفت‌وگوهای خانوادگی و آگهی‌های فروش دیده می‌شود. افزایش توجه به این وسایل می‌تواند برای تولیدکنندگان کوچک، تعمیرکاران و فروشندگان قطعات قدیمی فرصت تازه‌ای ایجاد کند. دودکش، مخزن سوخت، فتیله، قطعات مشعل و خدمات تعمیر نیز در چنین شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. البته آگهی فروش و قیمت درج‌شده در فروشگاه اینترنتی، به‌تنهایی سند افزایش فروش نیست.
برای اثبات رونق بازار باید میزان فروش ماهانه تولیدکنندگان و فروشندگان در مهر و آبان امسال با ماه‌های مشابه سال گذشته مقایسه شود. تعداد سفارش‌های عمده، تغییر موجودی انبارها و میزان مراجعه برای تعمیر بخاری‌های نفتی نیز شاخص‌های مهمی هستند. فعلاً آنچه در دسترس است، نشانه‌های افزایش توجه و تقاضای احتمالی است. بازگشت این وسایل به زندگی خانوارها زمانی معنای بیشتری پیدا می‌کند که در کنار هشدارهای مربوط به کمبود گاز، برنامه‌های تأمین سوخت جایگزین را هم قرار دهیم.
گزارش ایندیپندنت فارسی در ۱۴ آبان از برنامه توزیع نفت سفید و کپسول گاز برای خانوارهایی خبر داده است که احتمال دارد در زمستان با محدودیت گاز روبه‌رو شوند. این موضوع نشان می‌دهد تأمین سوخت جایگزین در برنامه‌ریزی اضطراری انرژی نیز مطرح شده است. با این حال، میان اعلام برنامه توزیع سوخت و دسترسی واقعی خانوار به آن فاصله وجود دارد. مردم باید بدانند سهمیه نفت سفید چگونه تخصیص پیدا می‌کند، چه کسانی مشمول دریافت آن هستند و در شهرهای بزرگ چه سازوکاری برای رساندن سوخت به مصرف‌کنندگان در نظر گرفته شده است. خرید بخاری نفتی بدون اطمینان از تأمین سوخت، ممکن است به خریدی پرهزینه و کم‌فایده تبدیل شود.
بازگشت به گذشته با هزینه‌های امروز
خانواده‌ای که بخاری نفتی را از انبار بیرون آورده، با یک مسئله دیگر هم روبه‌رو است. آیا این وسیله پس از سال‌ها کار نکردن، هنوز قابل استفاده است؟ پوسیدگی مخزن، گرفتگی مسیر سوخت، خرابی فتیله و فرسودگی اتصالات می‌تواند استفاده از دستگاه قدیمی را خطرناک کند. بخاری نفتی و هیزمی به دودکش سالم و تهویه مناسب نیاز دارند. نصب غیراصولی یا استفاده در فضای بسته و بدون خروج مناسب دود، خطر مسمومیت با مونوکسیدکربن و آتش‌سوزی را افزایش می‌دهد.
از سوی دیگر، بخاری هیزمی برای خانه‌های آپارتمانی انتخاب ساده‌ای نیست. انبار کردن هیزم، نصب دودکش مستقل و رعایت ضوابط ایمنی در ساختمان‌های چندطبقه محدودیت‌های جدی ایجاد می‌کند. به همین دلیل، بخش مهمی از تقاضای این محصولات احتمالاً به خانه‌های روستایی، باغ‌ها، ویلاها، کارگاه‌ها و اقامتگاه‌های خارج از شبکه گاز مربوط خواهد بود.
