نفت ایران چند مسیره شد
مسیرهای زمینی و ریلی توسعه مییابند تا وابستگی صادرات نفت ایران به مسیرهای دریایی کاهش پیدا کند
هفت صبح| پس از فروپاشی تفاهم و از سرگیری محاصره دریایی در ۲۴ تیرماه، آمریکا یک جبهه اقتصادی تمامعیار را علیه تهران گشود. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با اعلام عملیات طرد اقتصادی، هدف خود را خفه کردن جمهوری اسلامی ایران عنوان کرد و بر این باور است که ترکیب محاصره و تحریمها، به شکلی بیسابقه نتیجه میدهد.
واشنگتن با رهگیری و هدف قرار دادن نفتکشهای ایرانی در نزدیکی خارک و جاسک، تلاش کرد تا از خروج محمولههای جدید به مقصد صادراتی جلوگیری کند، اما کارشناسان و برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی ادامه صادرات نفت ایران را تایید کردند. رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار «هفت صبح» با اشاره به اینکه شرایط کشور در محاصره دریایی، جنگگونه و سخت است، گفت که صادرات نفت ایران «بیوقفه» ادامه دارد و هیچ مشکلی در تأمین ظرفیت ذخیرهسازی وجود ندارد.
وی با بیان اینکه تمام نفت روی آب و مخازن خارج از تنگه هرمز فروخته شده و ظرفیت خالی برای ذخیره نفت داریم، افزود که صادرات از طریق مرزهای زمینی و شرقی نیز در جریان است. سپهوند با تاکید بر اینکه ایران در شرایط جنگی مشابه روسیه قرار دارد، تصریح کرد که به دلیل نوسانات ناشی از جنگ، واردات بنزین نیز «تعاونی» و ادامهدار است. در ادامه، این گزارش تفصیلی را مرور میکنیم.
در ظرفیت ذخیرهسازی نفت مشکلی نیست
سپهوند در ابتدای این گفتوگو با اشاره به وضعیت ذخایر نفتی کشور، اظهار داشت: «تمام نفتی که روی آب داشتیم و در مخازن (چه در اینور تنگه هرمز و چه خارج از تنگه هرمز در بنادر کشورهای مختلف از جمله چین) فروختیم و الان ظرفیت خالی زیادی برای ذخیرهکردن نفت داریم. در این زمینه مشکلی نداریم و تولید نفت هم کمسابقه و ادامهدار است. البته با توجه به شرایط ممکن است نوسان باشد در تولید روزانه نفت و صادراتش.»
سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس با بیان اینکه صادرات نفت از طریق مسیر شرقی و گرما (دریای خزر) یک مقداری سختتر شده است، گفت: «واقعیت ما در حال جنگ هستیم، اما از طریق مرزها و از طریق زمینی هم ما صادرات داریم. همینطور واردات بنزین هم داریم. به هر حال شرایط ما شرایط عادی نیست، همانطوری که الان شما در روسیه دارید میبینید اینطور شرایط حاکم است و ما هم در شرایط جنگی هستیم با شرایط سخت، اما صادراتمان ادامهدار است.»
وی تاکید کرد:« ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در مجموعه تولید میکردیم که ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در داخل مصرف میشد و الان همان مقدار و یک مقدار بیشتر از آن مقدار بشکه در داخل دارد استفاده میشود و صادرات مثل قبل نیست بالاخره پایینتر آمده اما ادامه دارد که از مسیرهای مرزی انجام میشود، یعنی در مرزهای خاکی صادرات نفت داریم ولی خوب به هر حال یک مکمل برای ترمیم نوسانات صادرات نفت است، اما محدودیتهایی در زمینه حملونقل ریلی و پایانههای مربوط به صادرات نفت از مسیر ریل داریم، با این حال تنوع بخشی برای صادرات نفت ضروری است.»
او با تاکید بر اینکه تخفیف در صادرات نفت نداریم، گفت: «قبلا موضوع تخفیف نفت به دلیل انتقال کشتی به کشتی بود که هزینه مربوط به آن لحاظ میشد، در مقطع کنونی نیز هزینه حملونقل بالا رفته و تخفیفی هم که برای موضوع صادرات نفت وجود دارد مربوط به همین هزینه حملونقل است.»
شایعات ابزار دلالان برای گران کردن ارز است
حسین مرادی، کارشناس بازار نفت در گفتوگو با خبرنگار هفتصبح، با رد قاطع شایعاتی مبنی بر توقف صادرات نفت ایران یا رسیدن آن به ۲۵۰ هزار بشکه، گفت: «شرایط کشور استثنایی و جنگی است، اما با وجود فشارها، صادرات همچنان «در حد مناسب» ادامه دارد. افرادی با شایعات، قیمت ارز را بالا میبرند اینها «کاسبان تحریم» هستند.
ایران با ۱۵ کشور همسایه مراوده دارد و میتواند هم صادرات و هم واردات فرآوردههای نفتی را از طریق ریل، جاده و مسیرهای جایگزین انجام دهد. با توجه به پتروشیمیها و پالایشگاهها شب و روز در حال تدبیر برای یافتن راههای جدید تولید و تبادل هستند، از این رو امکان تولید مشتقات جدید و ترکیب محصـــولات برای بازارهای داخلی و خارجی وجود دارد و بهرغم محاصره سنگین، همچنان میتوان از مسیر ساحلی نیز محصولات را خارج کرد.»
ابزار شایعه توقف صادرات نفت برای گرانکردن ارز است
مرادی با اشاره به شرایط استثنایی کشور، اظهار داشت: «شایعه میکنند و سعی میکنند مسئولین ما را عصبانی کنند، حتی با شایعاتی که میگویند نفت ایران به صفر رسیده یا نفت ایران به ۲۵۰ هزار بشکه رسیده است، قطعاً میخواهند ما بگوییم نه اینطور نیست و ما داریم بیشتر صادر میکنیم. آنها بروند روی اینکه اسکیتروتهای ما کجاست و عراق در تحریمها کجاست. ما هم اگر عاقل باشیم (چه من کارشناس و چه آن آقایی که مسئول پخش، پالایش یا تجارت خارجی نفت است) نباید این اطلاعات را به دشمن بدهیم. اما بهرغم اینکه در مضیقه و فشار هستیم، هنوز در حد مناسبی صادرات داریم.»
وی با تاکید بر اینکه این ۲۵۰ هزار بشکه شایعه است، گفت: «هیچ اتفاقی در مملکت از نظر اقتصادی نمیافتد، اما اینها با همین شایعات کاسبی میکنند. درست است که ما در سختی هستیم و آنها سعی میکنند حلقه را تنگتر کنند، اما اینطور نیست ما با ۱۵کشور همسایه مراوده داشته و هم نفت خام، گازوئیل و بنزینمان را صادر میکنیم.»
مرادی با اشاره به تجربه تاریخی تحریمهای قبلی و جنگ تحمیلی، گفت: «تجربه تاریخی ما در تحریمهای قبلی و حتی در جنگ تحمیلی نشان داد که پالایشگاه ما با قدرت مانوری که دارند، میتوانند مشتقات دیگری تولید کنند و یک مشتقات را به بازار کشور همسایه گسیل بدهند. بنابراین ما نباید نگران این مسئله باشیم. اگرچه باز هم تکرار میکنم کار آسانی نیست، اما با وجود ۱۵ کشور همسایه، میتوانیم به راحتی با فرآوری محصول و نیازهایی که آنها دارند، تبادل کنیم.»
مسیرهای جایگزین صادرات نفت در حال توسعه است
کارشناس بازار نفت با اشاره به توسعه مسیرهای جایگزین، گفت: «حالا ناوگان حملونقل ما دارد روی آن کار میشود و ناوگان ریلی ما دارد کار میشود. به حساب اسکیتروتها یا مسیرهای ما به خاور دور و چین و حتی از کانال قطار و ریل فراهم شده است. بنابراین ما میتوانیم بخشی از صادرات خود را از طریق ریل انجام دهیم. اما باید در داخل عزم و ارادهای باشد که روز به روز این امکانات و مسائل و تجربیات را افزایش دهد. مثلاً ناوگان کامیون ما را افزایش دهیم. اگر ما کشنده کم داریم، کشنده وارد کنیم.
اگر تانکر کم داریم، تانکر تولید کنیم؛ چون ما تانکر را نباید بخریم، کشنده را میخریم. بنابراین در تمام این موارد باید شرکتها و کارخانجات ما دست به کار شوند و به یاری دولت بیایند و داوطلبانه بگویند که شرایط تحریم است و ما میتوانیم تانکر بسازیم، میتوانیم کشنده بسازیم. کارخانههای خودروسازی باید بروند به سمت کشندههای کممصرف، فرآوریهای جدید و فناوریهای برقی. همانطور که بحث توسعه سیستم CNG خیلی کمک کرد و باز هم اگر CNG و LPG را برای سوخت آنها مصرف کنیم، خیلی از نیازهای بنزینی ما رفع میشود. ما معتقدیم که بهرغم گفتهها یا نظراتی که از بیرون به داخل منعکس میشود، ما آنقدر هم که آنها میگویند و سیاهنمایی میکنند، سیاهنمایی نداریم و الحمدلله کارها پیش میرود.»
مرادی در پاسخ به این پرسش که در بحث ریل چقدر امکان صادرات داریم، گفت: «ما پایانههای مرتبط با صادرات از مسیر ریل داریم. همسایههایی از جمله عراق، افغانستان، آذربایجان و بعضی کشورهای آسیای میانه خطوط ریلی داریم. بنابراین کمکم باید بیاییم روی این فکر کنیم که اصلاً جهت خاصی وجود ندارد؛ اگر خلیج فارس و منبع عظیم ارتباطی خلیج فارس وجود نداشته باشد، ما چگونه میخواهیم سوروایو کنیم و نجات پیدا کنیم؟ بنابراین باید روی این گزینهها کار شود تا ما بتوانیم دست بیگانهها را ببندیم و ضربات آنها را خنثی کنیم.»
تدبیر برای تولید بیشتر فرآوردههای نفتی
مرادی با اشاره به تلاشهای صنعتگران، گفت: «صنعتگران ما و پخش و پالایش ما آرام ننشسته و دارد شب و روز کار میکند. پتروشیمیهای دلاور ما علیرغم ضرباتی که به آنها خورده، الان در خیلیهاشان ظرفیت تولید از قبل از جنگ بالاتر رفته است. بنابراین اینها میآیند و خدمات جبرانی انجام میدهند و خیلی از این کاستیها را انشاءالله جبران میکنند. صنعتگران و پتروشیمیها و پالایشگاهها دارند شب و روز تدبیر میکنند که بتوانند راههای جدید را پیدا کنند برای تولید بالاتر، بیشتر و بهتر.»
مرادی در پاسخ به این پرسش که در کوتاهمدت تا پایان پاییز، امکان افزایش ظرفیت مشتقات نفتی و تغییر نفت به مشتقات چقدر است، گفت: «تعدادشان خیلی فراوان است. ما مشتقاتی که میتوانیم بگیریم و ترکیب کنیم و فرآورده جدید دربیاوریم یا محصولی داریم تولید میکنیم که یک محصول متمم کم دارد؛ آن محصول متمم را بگیریم، تبدیل کنیم و محصول جدید تولید کنیم. اینها همه ریزهکاریهای فنی است که خیلیشان هم صلاح نیست افشا و باز شود. همینقدر بگویم که من اطلاع دقیق دارم که صنعتگران، پتروشیمیها و پالایشگاههای ما دارند شب و روز تدبیر میکنند که بتوانند راههای جدید را پیدا کنند.»
زمانبندی دقیق ایجاد فرآوری به امکانات بستگی دارد
وی با بیان اینکه امکان دقیق زمانبندی برای شیفت تولید نفت به مشتقات وجود ندارد، گفت: «باز بسته به سرعتی که دارند و نیازی که دارند و امکاناتی که دارند. مثلاً شما در یک جا محمولهای یا افزودنی وجود دارد که میخواهید وارد کنید؛ باید ناوگان وجود داشته باشد، در آن کشور ناوگان حملونقل و بندر بارگیری وجود داشته باشد. ممکن است ما همه اینها را داشته باشیم اما بندر نداشته باشیم، یا همه اینها را داشته باشیم اما بارگیری مشکل باشد. در تمام اینها زوایای پوشیده و پنهانی وجود دارد که به امکان برمیگردد.
بنابراین امکان اینکه دقیقاً زمانی مشخص کنیم اصلاً وجود ندارد، اما تا جایی که من اطلاع دارم، دارند شب و روز تلاش میکنند و راههای جدیدی را برای ورود کالاهای تولید خارج که در داخل مصرف دارد و کالای مصرفی داخل که در خارج مشتری دارد، این تبادل صورت بگیرد.» مرادی در پاسخ به این پرسش که صادرات از مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز از مسیر نوار ساحلی چقدر امکانپذیر است، گفت: «دیدید که علیرغم به اصطلاح گستاخی دشمن، ما هنوز باز توانستیم کشتیهایی را رد کنیم و در آن روزهایی که تحریم موقتاً برداشته شد، حجم بالایی توانستیم به آسیای مرکزی صادر کنیم. بنابراین علیرغم این محاصره سنگین، در برخی از موارد ما باز هم حاضریم و میتوانیم شرایط ایجاد کنیم که محصولمان از منطقه بیرون برود.»
آمار در برابر اراده و تصویر واقعی صادرات
دادههای ردیابهای کشتی، تأیید میکنند که تحویل نفت از ذخایر شناور، جریان درآمدی تهران را بهکلی متوقف نکرده است چین، بهعنوان خریدار اصلی نفت ایران، در مواجهه با تحریمهای جدید، رویکرد انعطافپذیری را در پیش گرفته و اعلام کرده که روابط تجاری خود را قطع نخواهد کرد. این در حالی است که وزیر خزانهداری آمریکا پیشبینی کرده بود با پایان یافتن محمولههای ذخیرهشده، دیگر محصولی برای خرید چینیها باقی نخواهد ماند. با این حال، استمرار تمایل چین به حفظ روابط، نشاندهنده شکست واشنگتن در تبدیل فشار دریایی به قطع کامل درآمدهای نفتی در کوتاهمدت است.
درواقع ایران با اتکا به ذخایر استراتژیک، تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی و مدیریت زنجیره تولید، توانسته است جریان درآمدهای ارزی خود را هرچند با حجم کمتر حفظ کند. این توانمندی، در کنار سیگنالهای حمایتگرانه چین، نشان میدهد که اراده واشنگتن برای خفه کردن اقتصاد ایران، با موانع واقعی و واکنشهای هوشمندانه تهران روبهرو شده است.
