گرانی لوازم مدرسه، خرید مهرماه را برای خانوادهها پرهزینه کرده است
قیمت نوشتافزار، لباس فرم و کیف بالا رفته و توان خرید بسیاری از خانوادهها کاهش یافته است
هفت صبح| بازار لوازم تحریر امسال در ظاهر نه تنها از هر گونه شور و هیجان مهرماهی خالی است که خرید لوازم تحریر و لباسهای فرم و کیف و کوله و سایر ملزومات تحصیلی عملا به میدان استرس و حسابوکتابهای سخت تبدیل شده است. بهخصوص در مورد کلاس اولیها که نه والدین هنوز با هزینههای سنگین تحصیلی آشنا هستند و نه بچهها درک درستی از کیف و کتاب و دفتر و روپوش فرم.
وضعیتی که هم اینک در بازارمدارس حاکم است، چیزی فراتر از یک گرانی ساده است؛ ما با یک «بحران دسترسی» روبهرو هستیم. تورم به قدری وحشتناک شده که خرید یک بسته مداد و دفتر، برای بسیاری از خانوادهها تبدیل به یک دغدغه مالی شده است. این فشار اقتصادی باعث شده که رفتار خرید مردم تغییر کند و فروشگاههای لوازم تحریر با افت شدید خرید روبهرو شوند.
والدین دانشآموزان اما از قیمتهای تمام شده شگفتزده شدهاند. آنها میگویند دیگر نمیتوانند تمام لیست مدرسه را یکجا بخرند. رسول پدری که فرزندش قرار است در مهرماه به عنوان کلاس اولی وارد چرخه آموزش و مدرسه شود در گفتوگو با «هفتصبح» با درماندگی میگوید: «اصلا باورم نمیشود. چرا اینقدر قیمتها نجومی شده است؟!
با این حساب باید بین خرید نان وضرورتهای خانه و خرید دفترو لوازم مدرسه یکی را انتخاب کنم!» رخساره نیز که مادر دو دانش آموز دبستانی است با بیان جملاتی مشابه میگوید: «قیمتها را که میبینم، آرزو میکنم ای کاش مدارس غیرحضوری بود. البته الان هم معلوم نیست که مدارس حتما حضوری باشند چرا که در صورت بروز مجدد جنگ قطعا مدارس باز مجازی میشوند و اینهمه هزینهای که ما میکنیم، عملا الکی خواهد بود!»
وضعیت بحرانی فروشندگان وسایل تحصیلی
اما این تنها یک روی سکه است. روی دیگر این ماجرا، مغازههای عرضه وسایل مدرسه هستند که این روزها حال و روزخوبی ندارند! در میدان هفت حوض در شرق تهران، جایی که سالها مرکز خرید هزاران خانواده در شهریور ماه و در آستانه بازگشایی مدارس بوده، حالا چهره بازار عوض شده است. یکی از قدیمیترین فروشندگان سمنگان درحالیکه عصبی به نظر میرسد به «هفتصبح» میگوید:
«ما هر سال چشم امیدمان به دم مدرسه است تا بتوانیم کسادی ماههای گذشته را جبران کنیم. اما امسال، برای اولین بار است که میبینیم مردم از ما فرار میکنند. تورم به قدری وحشتناک شده که مردم دیگر توان خرید از فروشگاههای عادی را ندارند. قیمت کتاب و دفتر و مداد طوری بالا رفته که خانوادهها ترجیح میدهند بروند دنبال چیزهایی که ارزانتر یا به اصطلاح دولتی هستند. این باعث شده ما به شدت ضرر کنیم و فروشمان به شکل بیسابقهای افت کند.».
اما چند صدمتر آن طرفتر، در خیابان گلشن دوست،صحنه متضاد عجیبی در جریان است. جایی که یک غرفه لوازم تحریر توسط بسیج محله برپا شده و شلوغیاش باعث ترافیک معبر مقابل آن شده است. فروشنده این غرفه با تعجب به «هفت صبح» میگوید: «ما هر سال یکی، دو ماه قبل از سال تحصیلی، موکب فروش لوازم تحریر میزنیم، اما امسال مشتریهایمان چندین برابر سالهای قبل شده است. حتی ماشینهای مدل بالا میآیند و اینجا میایستند تا لوازم ارزان بخرند! این نشان میدهد که وضعیت مردم چندان خوب نیست و همه برای خرید یک بسته مداد به دنبال ارزانترین جای ممکن هستند.»
خرید مدرسه از زبان آمار
اما شاید هیچ چیز بهتر از بررسی لیست قیمت لوازم تحریر و ملزومات تحصیل نتواند بیان کننده واقعیت عجیب و در عین حال تلخ بازار آغاز سال تحصیلی بهخصوص برای کلاس اولیها باشد.به بیانی بیایید ببینیم این «سودای مدرسه رفتن» چقدر برای خانوادهها آب میخورد. گشتی در بین مغازهها و فروشگاههای مجازی در نهایت ما را به لیستی میرساند که خلاصه آن به شرح زیر است:
- مداد: هر مداد ساده حدود ۴۰ تا ۴۴ هزار تومان است. بسته سهعددی حدود ۱۶۰ هزار تومان و بسته چهارعددی نزدیک به ۲۰۰ هزار تومان فروخته میشود.
- مدادتراش: سادهها حدود ۵۰ هزار تومان هستند، اما مدلهای مخزندار بین ۶۸ تا ۱۲۰ هزار تومان قیمت دارند. تراشهای رومیزی اما شوکهکننده هستند؛ قیمتشان از ۹۶۰ هزار تومان شروع شده و تا ۱.۷ میلیون تومان میرسد.
- پاککن: مدلهای ساده ۳۰ تا ۶۰ هزار توماناند، اما پاککن ژلهای ۱۷۹ هزار تومان و مدلهای طرحدار چهارعددی تا ۲۲۰ هزار تومان میرسند.
- خطکش و چسب: خطکش ۲۰ سانتی ساده ۵۰ هزار تومان است، اما مدلهای ۳۰ سانتی فانتزی بین ۱۶۵ تا ۱۹۵ هزار تومان هستند. چسب نواری دوعددی حدود ۱۵۰ هزار تومان است و مدلهای فانتزی تا ۱۹۵ هزار تومان میرسند.
- قیچی: برای خرید یک قیچی ساده باید ۱۲۰ تا ۱۵۰ هزار تومان پرداخت کرد.
- مدادرنگی: بسته ششعددی بین ۷۰ تا ۱۲۰ هزار تومان است. بستههای ۱۲ رنگ از ۱۴۰ هزار تومان شروع شده و تا ۴۰۰ هزار تومان میرسند. مدلهای جعبهای استوانهای حتی تا ۶۰۰ هزار تومان قیمت دارند.
- دفتر: دفترچه یادداشت ساده ۶۰ هزار تومان است اما مدلهای فانتزی بین ۱۳۰ تا ۱۸۰ هزار توماناند. دفتر ۶۰ برگ سیمی حدود ۱۰۰ هزار تومان است و مدلهای فانتزی تا ۲۰۰ هزار تومان میرسند. دفترهای ۸۰ برگ بین ۱۳۰ تا ۲۸۰ هزار توماناند و مدلهای کارتونی تا ۳۰۰ هزار تومان قیمت دارند.
- جامدادی: ارزانترین مدلها ۷۵ هزار تومان هستند، اما مدلهای معمولی ۱۸۰ هزار تومان و مدلهای تبلتی از ۵۰۰ هزار تومان شروع شده و از یک میلیون تومان هم عبور میکنند.
- قمقمه و ظرف غذا: قمقمههای ساده ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار توماناند، اما مدلهای گرانتر بین ۳۶۰ تا ۶۳۰ هزار تومان و مدلهای نیدار تا ۹۰۰ هزار تومان میرسند. ظرف غذا نیز بسته به جنس و اندازه بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان قیمت دارد.
تراژدی لباس فرم
علیرضا کاظمی وزیر آموزش و پرورش اواخر خرداد با اعلام سهساله شدن دوره استفاده از لباس فرم مدارس، بر ضرورت کاهش هزینههای خانوادهها و رعایت فرهنگ قناعت تأکید کرد. بعد از آن نیز بارها اعلام شد که هیچ اجباری برای تهیه لباس فرم نبوده و افراد میتوانند از پوشاک سال قبل یا از پوشاک دارای شئونات استفاده کنند که این قانون برای سال جاری صدق میکند. در گذشته دانشآموزان بعد از ورود به مقاطع دبستان یا متوسطه اول و دوم در سال اول حتما باید پوشاک جدید تهیه میکردند، اما طبق قوانین جدید دانشآموزان میتوانند بدون تهیه لباس فرم در مراکز آموزشی حاضر شوند.
با این وجود همچنان بسیاری از مدارس از دانشآموزان میخواهند تا با لباسهای فرم سرکلاسهای خود حاضر شوند و یا هزینه آن را بپردازند تا خود مدرسه آنها را آماده کند! این در حالی است که هزینه تهیه لباسهای فرم پسرانه و دخترانه میتواند هزینه سنگینی را بر روی دوش والدین بگذارد. براساس بررسیهای انجام شده قیمت لباسهای فرم «پسرانه» در سال 1405 بسته به جنس پارچه و دوخت و طرح و حتی استان و منطقه آن بین 700 هزار تا 2/5 میلیون تومان است.
رقمی که برای لباسهای فرم «دخترانه» به چیزی بین یک میلیون و 700 تا 3 میلیون تومان میرسد. کنکاشی در بین شرایط مدارس شمال شهر نیز نشان میدهد که قیمت لباسهای فرم در این مدارس بسیار بالاتر از اینهاست و حتی به چیزی حدود 10 میلیون تومان نیز میرسد. مدیر یکی از این مدارس به «هفت صبح» میگوید: به هر حال مدارس شمال شهر شرایط و قوانین داخلی و نظم خاص خودشان را دارند. ما اینجا مانند هر سال الزام داریم که بچههای کلاس اولی حتما لباس فرم داشته باشند.
به گفته وی، آنها هنگام ثبت نام هزینه لباس فرم پسرانه را که چیزی حدود 7 میلیون تومان بوده را از والدین آنها گرفتهاند و آنها را به یک مرکز خیاطی سفارش دادهاند تا همه با یک کیفیت و یک طرح واحد آماده شوند. وقتی از این مدیر مدرسه میپرسیم: هیچ کدام از والدین انتقاد و گلایهای از اجباری بودن لباس فرم و هزینه آن نداشته است؟ لبخندی میزند و جواب میدهد: نه. همه راضی بودند!
کیف و کوله پشتی؛ سلامتی یا برند؟
در نهایت به سراغ کوله پشتی میرویم. پزشکان هشدار میدهند که کیف باید ارگونومیک باشد تا باعث سردرد، درد کتف و کمر نشود. وزن کوله پشتی باید فقط ۱۰ تا ۲۰ درصد وزن دانشآموز باشد و بندهایش پهن باشند تا به شانه فشار نیاورند ضمن آنکه کولههای چرخدار به دلیل وزن زیاد توصیه نمیشوند. اما قیمتها در بازار کوله پشتی نیز بسیار بیشتراز سالهای قبل است. قیمتهای کولهها به طور متوسط از ۷۰۰ هزار تومان شروع شده و تا ۳ میلیون تومان میرسد. اما وقتی پای کولههای «وارداتی» و برند به وسط میآید، قیمتها به 7 تا 10 میلیون تومان هم میرسد! یعنی یک کیف مدرسه، درصد بالایی از حقوق بسیاری از خانوادهها را میبلعد.
یک کلاس اول چقدر آب میخورد؟
با یک جمع و تفریق ساده میتوان به این نتیجه رسید که یک خانواده برای اینکه فرزندش را با وسایلی «ساده و ارزان» به مدرسه بفرستد، باید مبلغی بین 6 تا 8 میلیون تومان را کنار بگذارد. اما اگر والدین بخواهند وسایلی با کیفیت بالاتر و مارک یا فانتزی بخرند و لباس فرم و کیف گران قیمت و مرغوب تر تهیه کنند، این رقم به راحتی به ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان میرسد. مبلغی که در مدارس شمال شهر، به دلیل قیمتهای بسیار بالاتر لوازم تحریر و لباس فرم و کیفهای وارداتی و... از ۲۰ میلیون تومان هم عبور کند.اینها تازه نرخ وسایل لازم وضروری برای یک دانش آموز و بهخصوص دانش آموزان کلاس اولی است. حالا اگر والدین بخواهند برای تشویق فرزندانشان وسایل تحصیلی جانبی دیگر یا کفش نو و ظرف غذا و... هم بخرند، طبیعتا این رقم بسیار بالاتر از اینها خواهد بود!
تورم محسوس و فشار مالی روی خانوارها
جستجوی میدانی ما نشان میدهد که امسال حجم خرید لوازم تحریر و سایر وسایل مورد نیاز حضور در مدرسه، بسیار کمتر از سالهای قبل شده است. موضوعی که محسن گلستانی، رئیس اتحادیه نوشتافزار تهران، در گفتوگو با «هفت صبح» آن را تایید میکند و در مورد دلایل آن میگوید؛ افت تقاضا در بازار لوازمتحریر نتیجه یک دلیل ساده نیست، بلکه وابسته به مجموعهای از عوامل است که همزمان با بازگشایی مدارس، فشار مالی مضاعفی را بر خانوادهها تحمیل میکند. او تأکید دارد که والدین در این بازه زمانی با هزینههای متعددی مثل خرید کیف، کفش، پوشاک، روپوش، سرویس مدارس و شهریه روبهرو هستند و خرید لوازمتحریر تنها یکی از این اقلام است.
به گفته گلستانی، خرید نوشتافزار چون برخلاف ارزاق و لوازم روزمره، معمولا سالی یکبار و به صورت عمده انجام میشود، باعث میشود تورم در این بخش برای مردم بسیار محسوستر باشد؛ چرا که والدین قیمتها را مستقیماً با شهریور سال گذشته مقایسه میکنند. او اعتراف میکند که افزایش قیمتها در این صنف بین 50 تا 100 درصد بوده است. وی البته تاکید میکند که تورم نقطهای کالاهای دیگر از شهریور سال گذشته تا امروز بالای صددرصد بوده، اما تولیدکنندگان برای اینکه بتوانند در فضای رکودی فعلی دوام بیاورند، از سود خود کم کردهاند تا رشد قیمتها در محدوده 50 تا 100 درصد باقی بماند. با این حال، افت شدید قدرت خرید مردم و شرایط اقتصادی حاکم بر کشور، باعث شده این رشد قیمتها همچنان فشار زیادی بر دوش خانوادهها بگذارد.
تردید در حضوری بودن مدارس و رکود بازار
یکی از عوامل مهم در رکود فعلی، «تردید» خانوارها در خصوص حضوری بودن مدارس است. رئیس اتحادیه نوشتافزار تهران میگوید تجربه سال گذشته که مدارس فقط چند ماه حضوری بودند و باقی سال یا تعطیل بودند یا آنلاین برگزار شدند، باعث شده تا مردم دیگر به وعدههای مسئولان آموزش و پرورش در مورد حضوری بودن کلاسهای امسال اعتماد نداشته باشند. برای همین مردم بسیار محتاطتر و اقتصادیتر خرید میکنند و بسیاری از خریدها را به روزهای آخر شهریور و حتی مهرماه موکول میکنند.
نابودی فروشگاهها و چالش قیمتگذاری
اما نحوه نظارت بر عرضه محصولات مورد نیاز دانشآموزان، به ویژه لوازمتحریر چگونه است؟ رئیس اتحادیه نوشتافزار مدعی است که در این صنف، قیمت دستوری عملاً جواب نمیدهد چون اقلام لوازمتحریر بسیار متنوع است. او به عنوان مثالی در این زمینه میگوید؛ حتی یک دفتر ساده، بر اساس نوع صحافی، گرماژ کاغذ، طراحی جلد، سایز، تعداد برگ، فانتزی بودن یا ساده بودن و سیمی یا منگنه بودن، قیمتهای متفاوتی دارد. بنابراین بازار به شدت رقابتی است و قیمتها بر اساس این تنوع تعیین میشود.
این شرایط و کاهش قدرت خرید والدین باعث شده تا وضعیت فروشگاههای لوازم تحریر و بسیاری دیگر از تولیدیهای وابسته به مدرسه و مهرماه بحرانی شود. گلستانی هشدار میدهد که احتمالاً بعد از اواخر مهرماه، حدود ۲۰ درصد از فروشگاههای نوشتافزاری ریزش کنند و تعطیل شوند. دلیل این اتفاق، رشد شدید هزینههای جاری مثل اجارهبهاها در مقابل افت شدید درآمدی است که باعث شده درآمد بسیاری از همکارانش کفاف هزینههایشان را ندهد. در نهایت، او اشاره میکند که یک خرید معقول و منطقی برای لوازمتحریر (یعنی بدون احتساب کیف، قمقمه و ظرف غذا) بین سه تا پنج میلیون تومان هزینه برمیدارد؛ مبلغی که برای بسیاری از والدین در شرایط فعلی، یک چالش مالی جدی است.
بدین ترتیب به نظر میرسد بازگشت به مدرسه در سال جاری، بیش از آنکه یک اتفاق آموزشی باشد، تبدیل به یک چالش مالی شده است. تلاقی تورم، تردید در مورد حضوری بودن مدارس و هزینههای سرسامآور، باعث شده تا خرید سادهترین نیازهای تحصیلی هم برای بسیاری از خانوادهها به یک تصمیم سخت و پرهزینه تبدیل شود.
