راستیآزمایی چند ادعا درباره فریدونشهر
فریدونشهر ظرفیتهای طبیعی و فرهنگی فراوانی دارد، اما برای دیده شدن به ادعاهای بزرگ و اثباتنشده نیاز ندارد
هفت صبح| گاهی یک ویدئوی چند دقیقهای، یک شهر را دوباره به نقشه ذهنی میلیونها نفر بازمیگرداند. چند جمله پرشور، چند تصویر زیبا و یک روایت جذاب کافی است تا منطقهای ناشناخته به مقصدی رؤیایی تبدیل شود. این اتفاق درباره فریدونشهر اصفهان هم رخ داد. جایی که گفتوگوی محمد درویش، فعال شناختهشده حوزه محیط زیست و توسعه پایدار با علی ضیا دوباره در شبکههای اجتماعی منتشر شد و موجی از توجه را به سمت این شهر کوهستانی روانه کرد. اصل پیام این گفتوگو ارزشمند است.
ایران سرشار از مناطقی است که کمتر دیده شدهاند و فریدونشهر یکی از همین نقاط است. شهری در ارتفاعات زاگرس با طبیعت سردسیر، کوهستانهای چشمنواز، آبشارها، مراتع، تنوع فرهنگی و پیشینه حضور گرجیهای ایرانی. معرفی چنین مناطقی اتفاقی مثبت است؛.چون گردشگری ایران سالهاست گرفتار تمرکز بر چند مقصد محدود بوده و بسیاری از گنجینههای طبیعی و فرهنگی کشور در سایه ماندهاند.
اما مسئله از جایی آغاز میشود که روایت جذاب از مرز معرفی عبور میکند و وارد قلمرو ادعاهای تاریخی و علمی میشود. اینجا دیگر شور و هیجان کافی نیست و هر جمله نیازمند بررسی است.
در آن گفتوگو، جملهای مطرح شد که فریدونشهر را شهری معرفی میکرد که ۴۱۱ سال است در آن قتل رخ نداده است. ادعایی بسیار بزرگ که اگر درست باشد، یک رکورد کمنظیر تاریخی محسوب میشود. اما بررسیهای بعدی نشان میدهد چنین ادعایی با اسناد رسمی و آرشیوی پشتیبانی نشده است. حتی گزارشهایی از یک پرونده قتل در سال ۱۳۹۱ وجود دارد.
در شهریور همان سال، فردی در روستای دستگرد از توابع پشتکوه فریدونشهر با اسلحه شکاری مرتکب قتل عمد شد و پس از مدتی فرار، در شهری دیگر دستگیر شد. جزئیات این پرونده در فضای عمومی بسیار محدود است و نمیتوان بر اساس اطلاعات موجود درباره همه ابعاد آن قضاوت کرد، اما همین نمونه کافی است تا نشان دهد عبارتهایی مانند «صدها سال بدون قتل» نیازمند دقت فراوان هستند. میان «شهری با فرهنگ اجتماعی آرام» و «شهری بدون هیچ مورد قتل در چند قرن» فاصله زیادی وجود دارد.
مشابه همین مسئله درباره عنوان «مرتفعترین شهر ایران» هم دیده میشود. فریدونشهر با ارتفاع حدود ۲۵۰۰ متر از سطح دریا، یکی از مرتفعترین شهرهای ایران است و این ویژگی ارزشمند است. اما در ایران شهرهای دیگری مانند درببهشت در شهرستان جیرفت کرمان نیز در ارتفاعات بالای ۲۶۰۰ متر قرار دارند و در فهرست شهرهای مرتفع کشور مطرح هستند. بنابراین استفاده از واژههایی مانند «بالاترین» و «اولین» نیازمند مقایسه جامع و تعریف دقیق شاخص است.
در بخشهایی از این روایت، درباره تعداد گونههای پرندگان، تراکم رویشگاه بلوط یا میزان منابع آبی منطقه نیز اعداد و رتبههایی مطرح شده است. برخی از این موارد ممکن است بر پایه مشاهدات محلی یا دادههای پراکنده بیان شده باشند، اما وقتی یک عدد به عنوان یک رکورد ملی مطرح میشود، باید پشتوانه پژوهشی داشته باشد. محیط زیست، حوزهای است که در آن حتی یک عدد کوچک میتواند نتیجهگیریهای بزرگ ایجاد کند.
این مسئله البته به یک فرد خاص محدود نیست. در عصر شبکههای اجتماعی، توانایی روایتگری به یک سرمایه مهم تبدیل شده است. کسانی که خوب حرف میزنند، داستان را خوب میسازند و احساس مخاطب را درگیر میکنند، اثرگذاری بیشتری دارند. این ویژگی ارزشمند است، زیرا بسیاری از موضوعات مهم بدون زبان ساده و جذاب دیده نمیشوند.
اما اثرگذاری با مصونیت از خطا تفاوت دارد. یک چهره علمی، یک استاد دانشگاه، یک فعال محیط زیست یا یک متخصص اقتصادی هم ممکن است در گفتوگویی کوتاه، برای انتقال بهتر مفهوم از مثالهای اغراقشده استفاده کند یا عددی را بدون اشاره به منبع دقیق بیان کند. اعتبار یک فرد باید باعث افزایش توجه به سخنان او شود، نه تعطیلی پرسشگری درباره آن سخنان.
اتفاقاً جامعهای که برای علم و تخصص احترام قائل است، باید بیش از دیگران اهل بررسی باشد. نقد یک ادعا، به معنای بیاعتنایی به گوینده نیست. برعکس، نشانه احترام به حقیقت است. اگر یک فعال محیط زیست درباره اهمیت حفظ زاگرس سخن میگوید، ارزش حرف او در استدلالها، تجربهها و دادههایی است که ارائه میکند. فریدونشهر برای دیده شدن نیازی به رکوردهای اثباتنشده ندارد.
تاریخ حضور گرجیها، همزیستی گروههای مختلف قومی، طبیعت کوهستانی، آبشارها، پوشش گیاهی و ظرفیت گردشگری منطقه، به اندازه کافی جذاب هستند. وقتی یک منطقه زیبا را با ادعاهای بزرگ معرفی میکنیم، ممکن است در کوتاهمدت توجه بیشتری بگیرد، اما در بلندمدت اگر بخشی از آن ادعاها زیر سؤال برود، اعتماد مخاطب آسیب میبیند.
امروز بیش از هر زمان دیگری باید میان «روایت جذاب» و «واقعیت دقیق» تعادل برقرار کنیم. رسانه و شبکههای اجتماعی به داستان نیاز دارند، اما داستانی که روی زمین واقعیت ایستاده باشد. قدرت بیان یک گوینده، جای تحقیق مستقل را نمیگیرد. محبوبیت یک چهره، جای سند را نمیگیرد. و یک تصویر زیبا، هرچقدر هم تاثیرگذار باشد، نباید ما را از پرسیدن یک سؤال ساده بازدارد که این ادعا، چقدر دقیق است؟