دهمین روز از ماه محرمالحرام، روزی است که در آن با شهادت جانسوز امام حسین (ع) و یاران باوفایش، بزرگترین مصیبت در طول تاریخ بشریت رخ داده است. این مصیبت به اندازهای عظمت دارد که در زیارت عاشورا نیز آمده است: «... مُصِیبَهٍ مَا أَعْظَمَهَا وَ أَعْظَمَ رَزِیَّتَهَا فِی الْإِسْلَامِ وَ فِی جَمِیعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض ...» (مصیبتی که چقدر بزرگ است و اندوه آن در اسلام و در تمام آسمانها و زمین بزرگ مینماید). اکنون که ایام محرم و روز تاسوعا و عاشورای حسینی فرا رسیده است، در این گزارش به برخی از مهمترین اعمال توصیه شده در کتاب شریف مفاتیحالجنان اشاره میکنیم.
اعمال شب عاشورا؛ شبی که عبادت آن برابر با عبادت فرشتگان است
شب عاشورا، شبی پرفضیلت و سرشار از فرصتهای معنوی است که در احادیث اهلبیت (ع) بسیار به آن سفارش شده است.
۱. احیای شب عاشورا و شبزندهداری
احیای این شب عزیز در کنار قبر امام حسین (علیهالسلام) در کربلای معلی سفارش شده است. همچنین دعا و نیایش از دیگر اعمال این شب است. در روایتی از رسول خدا (ص) آمده است که «هر کس شب عاشورا را بیدار بماند (و به عبادت بپردازد)، گویا عبادت فرشتگان را انجام داده است...» پس مؤمنان میتوانند این شب را با نماز، دعا، قرآن و عزاداری به صبح برسانند.
۲. خواندن نمازهای مستحبی شب عاشورا
بر اساس کتاب مفاتیحالجنان، چند نوع نماز در شب عاشورا سفارش شده است:
نماز چهار رکعتی اول: در آخر شب، چهار رکعت نماز خوانده میشود که در هر رکعت پس از سوره حمد، هر کدام از آیةالکرسی و سورههای توحید، فلق و ناس را ۱۰ مرتبه بخواند و پس از سلام، ۱۰۰ مرتبه سوره توحید را قرائت کند.
نماز چهار رکعتی دوم: چهار رکعت نماز دیگر، در هر رکعت سوره حمد و ۵۰ مرتبه سوره توحید خوانده میشود. این نماز برابر است با نماز امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که فضیلت بسیار دارد. امام صادق (ع) فرمودهاند: پس از نماز، بسیار ذکر خدا کند و صلوات بسیار بر رسول خدا (ص) فرستد و هرچه میتواند بر دشمنان ایشان لعن کند.
نماز صد رکعتی: صد رکعت نماز به جا آورده میشود، هر دو رکعت با یک سلام، که در هر رکعت یک مرتبه «حمد» و سه بار سوره «توحید» خوانده میشود و پس از پایان این نمازها، ۷۰ بار ذکر زیر گفته میشود:
«سُبْحانَ اللّهِ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ وَ لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَ اللّهُ اَکْبَرُ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلاَّ بِاللّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»
رسول خدا (ص) فرمودند: کسی که این نماز را بخواند، هنگامی که بمیرد، خداوند قبرش را معطر و خوشبو میکند و هر روز تا هنگام دمیدن صور، نوری وارد قبرش میشود.
۳. خواندن زیارت عاشورا
خواندن زیارت عاشورا در شب این روز نیز سفارش شده است و پاداشی عظیم برای خواننده دارد.
اعمال روز عاشورا؛ روز اندوه و گریه بر سالار شهیدان
روز عاشورا، روز مصیبت و اندوهی است که در تاریخ بینظیر بوده است. اعمال این روز به شرح زیر است:
۱. ترک اعمال و کارهای دنیوی
شایسته است شیعیان در این روز دست از کسب و کار بکشند و نیازهای خانه را در این روز تهیه و ذخیره نکنند و به عزاداری و نوحهسرایی بپردازند و همچون کسانی که عزیزترین افراد خویش را از دست دادهاند، غمزده و اندوهگین باشند.
امام رضا (ع) فرمودهاند: «هر کس در روز عاشورا، دست از تلاش برای دنیا بردارد، خداوند حاجتهای دنیوی و اخروی او را برآورده میسازد و هر کس که روز عاشورا، روز اندوه و غم و گریهاش باشد، خداوند روز قیامت را روز سرور و شادی او قرار دهد و در بهشت با دیدار ما، چشمش روشن میشود و هر کس که روز عاشورا را برای خود روز برکت بداند و در آن روز برای منزل خویش اموالی را ذخیره سازد، آن اموال برای او برکتی نخواهد داشت.»
نکته: کسانی که با مسائل بسیار ضروری مردم سر و کار دارند، مانند پزشکان کشیک و امثال آنها، از این امر مستثنا هستند.
۲. امساک (خودداری از خوردن و آشامیدن) بدون قصد روزه
در این روز شایسته است که بدون قصد روزه از خوردن و آشامیدن خودداری شود و هنگام عصر از غذا و آب مختصری تناول کنند.
مرحوم «علامه مجلسی» در کتاب «زادالمعاد» گفته است که بهتر است روز نهم و دهم محرم را روزه نگیرند، زیرا بنیامیه این دو روز را برای برکت و شکر بر قتل امام حسین (ع) (به عنوان ظاهرسازی) روزه میگرفتند. از طریق اهلبیت (ع) احادیث فراوانی در مذمت روزه این دو روز، مخصوصاً روزه روز عاشورا نقل شده است.
همچنین در این روز، از مزاح و خنده و دیگر سرگرمیهای مسرتبخش دنیوی خودداری شود.
۳. فرستادن لعن و نفرین بر قاتلان امام حسین (ع)
هزار مرتبه بر قاتلان آن حضرت لعنت فرستاده شود و گفته شود:
«اَللّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ الْحُسَیْنِ (علیهالسلام)»
(خدایا قاتلان حسین را لعنت کن)
۴. خواندن سوره توحید
خواندن هزار مرتبه سوره «توحید» در این روز فضیلت فراوانی دارد. امام صادق (ع) فرموده است: «هر کس در روز عاشورا هزار مرتبه سوره «توحید» را بخواند، خداوند رحمان به وی نظر (رحمت) افکند و هر کس را که خداوند رحمان (با دیده رحمت) نظر کند، وی را مجازات نخواهد کرد.»
۵. خواندن زیارت عاشورای غیرمعروفه
در روز عاشورا، زیارت عاشورای غیرمعروفه (معروف به زیارت عاشورای غیرمشهوره) خوانده میشود که متن کامل آن در مفاتیحالجنان آمده است. این زیارت با سلام بر امام حسین (ع) آغاز میشود و شامل درود بر ایشان، لعن بر قاتلان و ظالمان، اعلام برائت از دشمنان و درخواست شفاعت از آن حضرت است. برخی از فرازهای این زیارت عبارتند از:
«السَّلاَمُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ»
(سلام بر تو ای فرزند رسول خدا)
«فَلَقَدْ عَظُمَتْ بِکَ الرَّزِیَّةُ وَ جَلَّتْ فِی الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُسْلِمِینَ»
(به راستی که مصیبت تو بزرگ بود و بر مؤمنان و مسلمانان ناگوار)
«بَرِئْتُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِلَیْکُمْ یَا سَادَاتِی مِنْهُمْ وَ مِنْ أَشْیَاعِهِمْ»
(من به سوی خدا و به سوی شما آقایانم از آنها و پیروانشان بیزاری میجویم)
«وَ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یُکْرِمَنِی بِوِلاَیَتِکُمْ وَ مَحَبَّتِکُمْ»
(و از خدا میخواهم که مرا به ولایت و محبت شما کرامت فرماید)
«اللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ الْحُسَیْنِ (ع) وَ کُلَّ مَنْ رَضِیَ بِقَوْلِهِمْ وَ فِعْلِهِمْ»
(خدایا قاتلان حسین (ع) و هر که را به گفتار و کردارشان راضی بود، لعنت کن)
«السَّلاَمُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنَ وَ عَلَی مَنْ سَاعَدَکَ وَ عَاوَنَکَ»
(سلام بر تو ای اباعبدالله الحسین و بر کسانی که تو را یاری و کمک کردند)
«وَ ارْزُقْنِی شَفَاعَةَ الْحُسَیْنِ (ع) یَوْمَ الْوُرُودِ»
(و شفاعت حسین (ع) را در روز ورود به محشر روزی من گردان)
۶. خواندن زیارت وارث
در روایت ابنقولویه از امام صادق (ع) نقل شده است که به مفضل بن عمر فرمود: «ای مفضل چون به قبر امام حسین (ع) رسیدی، بر در روضه بایست و این کلمات را بخوان که ترا به هر کلمه نصیبی از رحمت الهی خواهد بود.»
این زیارت با عبارت «اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وارِثَ ادَمَ صَفْوَةِ اللهِ» (سلام بر تو ای وارث آدم برگزیده خدا) آغاز میشود و در آن به وارث بودن امام حسین (ع) از پیامبران بزرگ الهی اشاره شده است.
فرازهایی از این زیارت:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وارِثَ مُحَمَّد حَبیبِ اللهِ» (سلام بر تو ای وارث محمد حبیب خدا)
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اَبا عَبْدِاللهِ» (سلام بر تو ای اباعبدالله)
«اَللّـهُمَّ بَلِّغْهُ عَنّی فی هذَا الْیوْمِ تَحِیةً کَثیرَةً وَ سَلاماً» (خدایا از جانب من در این روز سلام و تحیت بسیار به او برسان)
«اَلسَّلامُ عَلَی الْحُسَینِ بْنِ عَلِیٍّ الشَّهیدِ» (سلام بر حسین بن علی آن شهید)
«اَلسَّلامُ عَلی کُلِّ مُسْتَشْهَد مَعَهُمْ مِنَ الْمُؤْمِنینَ» (سلام بر تمام شهیدان از مؤمنان که با ایشان بودند)
«یا مَوْلایَ یا اَبا عَبْدِاللهِ، اَنـَا ضَیفُ اللهِ وَضَیفُکَ» (ای مولای من ای اباعبدالله، من میهمان خدا و میهمان تو هستم)
در پایان این زیارت، از خداوند طلب آزادی از آتش دوزخ میشود: «اَنْ یَرْزُقَنی فَکاکَ رَقَبَتی مِنَ النّارِ» (که روزیم کند آزادی گردنم را از آتش).
گفتنی است تمامی اعمال فوق از کتاب شریف مفاتیحالجنان و سایر منابع معتبر روایی استخراج شده و مؤمنان و عزاداران حسینی میتوانند با بهجا آوردن این اعمال، در سوگ سالار شهیدان شرکت جسته و از برکات معنوی این ایام بهرهمند شوند.
