هفت صبح| غذادهی به کاکاییها به رویه معمول گردشگرانی تبدیل شده که روزهای تعطیل خود را در کنار سواحل خلیج فارس میگذرانند. اقدامی که به گفته کارشناسان سبب ایجاد سوءتغذیه در این پرندگان میشود و چه بسا ممکن است با دریافت مواد نامناسب، زادآوری آنها را نیز دچار اختلال کرده و طول عمرشان کاهش یابد. اگرچه در خارج از کشور جریمههایی برای غذادهی به حیات وحش در نظر گرفته میشود اما معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان محیطزیست بر این باور است که با توجه به قدرت پذیرش بالای مردم، همراه کردن آنها با رویههای درست، بسیار موثرتر از اعمال جریمه است.
کاکاییهای خلیج فارس در روزهای آخر هفته دائما در حال شیرجه زدن در آب و دریافت طعمههایی هستند که گردشگران به آنها هدیه میکنند. یکی ضایعات مرغ را برای جلب توجه کاکاییها به دریا میریزد و آن دیگری از چیپس و پفک بهعنوان غذای ساکنان آبهای گرم جنوب استفاده میکند. این اقدام آنها، گله بزرگی از کاکاییها را به سمت آبهای نزدیک ساحل میآورد تا دیگر ساحلنشینان هم بتوانند از پرواز این پرندگان بر فراز آسمان آبی دریا لذت ببرند و گاهی هم قایقسواران به دل کاکاییها میزنند تا با پرواز اجباری کاکاییها، منظرهای جذاب برای ترغیب گردشگران به قایق سواری ایجاد کنند. رفتارهایی که هر هفته با پرندگان تکرار میشود، قطعا بدون اثر بر چرخه زندگی آنها نیست.
روحیه مهرطلبی، عامل غذادهی به پرندگان
علیرضا هاشمی، مدیر گروه پرنده نگری طرلان در گفتوگو با هفت صبح، غذادهی به پرندگان را حاصل ارضای روحیه مهرطلبی در افراد میداند اما تاکید میکند که این رفتار هیچ فایدهای برای پرنده ندارد و چه بسا مشکلاتی هم در چرخه زندگیاش ایجاد میکند.به گفته او، زندگی پرنده وحشی به شکلی تکامل یافته که از منابع بسیار متنوعی تغذیه میکند و این تغذیه در هر فصل متفاوت است. پرنده همهچیز خواری مثل کاکایی طیف وسیعی از مواد غذایی شامل ماهی، لاشه، پسماند و غیره را مورد استفاده قرار میدهد و در شرایطی که آشغال مرغ و موادی که همیشه در طبیعت در دسترس حیوان نیست، جزو خوراک پرنده میشود، رژیم غذایی کاکایی تغییر میکند و برایش سوءتغذیه ایجاد خواهد کرد.
هاشمی سوء تغذیه را عاملی برای کاهش نرخ موفقیت در زادآوری و بزرگ کردن جوجهها یا کاهش طول عمر پرندهای مثل کاکایی معرفی میکند و این نکته را یادآور میشود که بسیاری از مواد نگهدارنده موجود در غذای انسان، افزودنیهایی هستند که برای پرندگان مصرفشان ممنوع بوده و یک پرنده را به مفت خوری عادت میدهد. غذای در دسترس به پرنده حس سیری میدهد اما املاح و ویتامینهای مورد نیاز به بدنش نمیرسد و با فقر مواد غذایی، ممکن است حیات کاکایی با مشکل مواجه شود.
مدیر گروه پرنده نگری طرلان غذادهی به پرندگان را عاملی معرفی میکند که سبب خواهد شد گله بزرگی از انواع پرندگان آبزی و کنارآبزی در یک نقطه جمع شوند و در زمستان که احتمال شیوع آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان وجود دارد، این تجمع زمینه گسترش این بیماری را فراهم کند. از سوی دیگر با توجه به اینکه در مجاورت مناطق مسکونی، حیوانات اهلی مثل مرغداری و ... هم وجود دارد، احتمال سرایت آنفلوآنزا از کاکاییها به حیوانات اهلی هم افزایش مییابد.
نازک شدن پوسته تخم پرنده با مصرف فلزات سنگین
تاسفآور آنکه به گفته هاشمی در ایران مطالعهای درباره نرخ زادآوری طبیعی کاکاییها نداریم و در این رابطه خیلی فقیر هستیم. حتی نمیدانیم که آیا کاکاییها در ایران زادآوری میکنند یا نه؛ ممکن است این پرنده صرفا در ایران زمستان گذران باشد و وقتی برای زاد و ولد به سیبری میرود، در اثر تغذیه نادرست در ایران دچار مشکل شود. البته مطالعات جهانی نشان میدهد که اثرات مواد نگهدارنده و فلزات سنگین در زندگی کاکاییها، سالها بعد مشخص میشود.
از آنجا که کاکاییها در بسیاری از موارد پسماند میخورند و زبالهها حاوی سرب و جیوه هستند، این ترکیبات وارد بدن آنها شده و باعث میشود که پوسته تخم پرنده نازک شده و زادآوریاش مختل شود.مدیر گروه پرنده نگری طرلان میگوید که کلا غذادهی به کبوترها و کاکاییها در کشورهای پیشرو ممنوع است و اگر در اروپا به پرندگان حاشیه رودخانهها یا پارک غذا بدهید، حتما طبق قانون جریمه میشوید. غذادهی فقط در شرایط خاص، با نظر متخصصان و در صورت وجود خطر انقراض برای گونهها انجام میشود و در حالت عادی این کار ممنوع است.
آموزش بهتر از جریمه
اگرچه به گفته هاشمی جریمه برای غذادهی به حیات وحش در کشورهای پیشرو مرسوم است اما معصومه صفایی معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان محیطزیست در گفتوگو با هفت صبح با اعمال چنین سیاستی مخالف است زیرا معتقد است که در ایران فرهنگسازی بیش از جریمه جواب میدهد.او میگوید که چند روز پیش در یک جلسه مدیریتی با حضور نمایندگان دستگاهها، نماینده معاونت حقوقی ریاست جمهوری حرف جالبی زده و اعلام کرده که هرچه جریمه بیشتری برای مسائل در نظر گرفته میشود، انگار مسائل به سمت یک جور نافرمانی مدنی و اعتراض اجتماعی میرود. بنابراین بهتر است که به جامعه آموزش داده شود که اگر حیوانات را دوست دارند، رفتار درست انجام دهند.
به گفته صفایی در کشورهای دیگر باغ وحشها برای ارضای حس غذادهی به حیوانات، پکیجهایی را میفروشند که هم برای خودشان درآمدزایی دارد و هم حیوان آسیبی نمیبیند، زیرا متناسب با رژیم غذایی موجود زنده، پکیجها تعریف میشود.او ایده خامی هم برای این حس دارد و میگوید که شاید بتوان سایتهایی برای غذادهی به حیات وحش ایجاد کرد و به صورت محدود، با برآورد ظرفیت برد، میزان غذادهی به حیوانات را تعیین کرد تا آسیبی به جمعیت وارد نشود اما به نحوی غذادهی گردشگران را هم مدیریت کرد.
تبیین نشدن حیوان دوستی به اشکال درست
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان محیطزیست، غذادهی به حیوانات را ناشی از تبیین نادرست حس حیوان دوستی میداند که سبب شده جامعه با برداشتهای خود دست به رفتارهایی بزند که از نظر زیستی و اکولوژیکی ضد ارزش است اما تبدیل به نماد حیوان دوستی و روشنفکری شده است. شاید یک بخشی از این قضیه هم به عدم ترویج کار درست باز میگردد.
به گفته صفایی، غذادهی به پرندگان از نظر بیولوژیکی روی رژیم غذایی پرنده و آسیبپذیری آن نسبت به مخاطرات محیطی تاثیر میگذارد. از نظر اکولوژیکی هم سبب میشود که جمعیت به حالت انفجاری زیاد شود و آن گونه تبدیل به آفت میشود؛ در نتیجه به سایر گونهها آسیب میرساند. شاید هم جایگاه اکولوژیکی گونه با تغییر رژیم غذایی و غذادهی دستخوش تغییرات شود و چرخه حیات آنها تحت تاثیر قرار بگیرد.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان محیطزیست به وجهه دیگری از آسیبهای غذادهی هم اشاره میکند و آن هم این است که حیوان در جریان غذادهی ممکن است به انسان آسیب وارد کند. همانطور که یکی از پرستوهای دریایی، همین چند وقت پیش به چشم یکی از دوستانش آسیب وارد کرده است زیرا حیوان متوجه نیست که انسانها در حال مهربانی کردن هستند.
کارشناسان همواره درباره تبعات غذادهی به حیات وحش هشدار میدهند اما گویا گوش شنوایی در کار نیست. چرخه منفعت اقتصادی برای گروههای ذینفع منجر به تولید ضد اطلاعات در این حوزه شده و از غذادهی به سگ و گربهها، به غذادهی به سایر حیاتوحش از جمله کاکاییها رسیدهایم اما اگر امروز وارد فرهنگسازی درست در این حوزه نشویم، فردا خیلی دیر است.
