هفت صبح | اقدام نمادین کاشت نهال در نیمه اسفند هر سال و نامگذاری روز درختکاری، این ذهنیت را در جامعه ایجاد میکند که بهترین زمان کاشت نهال، نیمه ماه آخر زمستان است اما کارشناسان میگویند که با توجه به روند تغییرات اقلیمی، نه تنها زمان مناسب کاشت تغییر کرده است بلکه نیاز داریم که مطالعات کاربردی در زمینه بهترین زمان نهالکاری انجام دهیم. اگرچه کشت نهال در شهرها در تمام فصول سال انجام میشود و نهالهای ریشه گلدانی را میتوان تقریبا در هر ماهی از سال کشت کرد، اما برای کشت نهالهای ریشه لخت، آن هم در طبیعت، نیاز به برنامهای علمیتر داریم.
15 اسفند ماه در تقویم رسمی ایران روز درختکاری نامیده شده و این روز، آغاز هفتهای است که عمده فعالیتهایش بر کشت نهال متمرکز میشود. اگرچه روز درختکاری یک روز نمادین در تقویم رسمی ایران به شمار میرود اما تبلیغات گسترده برای آن طی چندین دهه، ذهنیتی نادرست را در جامعه ایجاد کرده است. بسیاری از مردم فکر میکنند بهترین زمان کاشت نهال دقیقا منطبق بر همان روز درختکاری است. در حالی که از نظر کارشناسان، انتقال نهال به طبیعت پیچیدگیهای خاص خود را دارد و باید در زمان برنامهریزی برای آن، دقت لازم انجام شود.
تغییر زمان کشت نهال
وحید اعتماد، عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در گفتوگو با هفت صبح، تغییرات اقلیمی را بر زمان مناسب برای کشت نهال موثر میداند و توضیح میدهد که این روزها خیلی از درختان از جمله بید و زبان گنجشک در فضای سبز شهری در حال جوانه زدن هستند و وقتی نهالها زنده میشوند، نمیتوان نسبت به کشت آنها اقدام کرد. بنابراین بهتر است که در 15 اسفند، به صورت نمادین نهال بکاریم اما متوجه این موضوع هم باشیم که نهالکاری اصلی باید در زمان مناسب و خیلی زودتر از نیمه اسفند انجام شود.
به گفته او، با توجه به روند تغییر اقلیمی، باید یک ماه زودتر نسبت به نهالکاری اقدام کنیم اما درباره برخی گونهها مثل توت و عرعر که گرمادوست هستند و دیرتر سبز میشوند، شاید بتوان در همان اسفند اقدام به کشت کرد. این عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران تاکید میکند که زمان کشت بیشتر برای نهالهای ریشه لخت اهمیت دارد و اگر قرار باشد نهال ریشه گلدانی به کار ببریم، انعطاف بیشتری برای زمان کشت نهال وجود خواهد داشت.
اعتماد، پاییز را هم یکی از زمانهای مناسب برای کشت نهال معرفی میکند زیرا که در این فصل، بارشهای مناسبی داریم و نهال میتواند به کمک این بارشها سبز شود.
15 اسفند زمان مناسب برای درختکاری نیست
نقی شعبانیان، سرپرست معاونت توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستانها و فضای سبز شهرداری نیز با اشاره به افزایش دو درجهای دمای هوا طی 50 سال گذشته همچنین کاهش میزان و پراکنش بارندگی در سه دهه قبل، به هفت صبح میگوید: بارشها در ایران از نظر کمیت و کیفیت دچار مشکل شده است. بارش برف به باران تبدیل شده و نفوذپذیری آن کاهش یافته است؛ در نتیجه این عوامل بر زمان مناسب برای کشت درخت تاثیر میگذارد.
او با تاکید بر اینکه تعریف یک روز نمادین برای کشت درخت، اقدامی مثبت است؛ توضیح میدهد که حتی بدون تغییر شرایط اقلیمی هم 15 اسفند زمان مناسبی برای کشت نهال در سراسر کشور نبود و این روز، بیشتر یک روز نمادین برای اهمیت درختکاری بوده است. زیرا اقلیم ایران بسیار متنوع است و در برخی نواحی، حتی در مهر و آبان هم میتوان جنگلکاری و درختکاری را شروع کرد. به گفته سرپرست معاونت توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستانها، در مناطق برفگیر کشور کاشت نهال باید در فروردین ماه انجام شود. بنابراین نمیتوان یک زمان مشخص برای کشت نهال در سراسر کشور در نظر گرفت.
جای خالی پروژههای کاربردی در حوزه جنگلکاری
بر اساس تحقیقات علمی که شعبانیان در استان کردستان انجام داده، زمان مناسب برای کشت نهال در شهرهای مختلف این استان تعیین شده است اما متاسفانه چنین تحقیقی برای نقاط مختلف کشور وجود ندارد به همین دلیل جای خالی پروژههای کاربردی در زمینه جنگلکاری، احساس میشود. سرپرست معاونت توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستانها، بر این باور است که با توجه به تنوع اقلیمی در ایران، زمانهای مختلفی برای کشت نهال میتوان در نظر گرفت اما باید در تعیین زمان مناسب انتقال نهال، به موضوع سرمای زمستان هم توجه کرد. اگر نهالکاری خیلی زود انجام شود و زمستان سردی در پیش باشد، ممکن است نهالهای ریشه لخت منتقل شده به عرصه آسیب ببینند اما نهالهای ریشه گلدانی، در بعد از عید تا خرداد ماه قابلیت کشت در بسیاری از مناطق کشور را دارند.
شعبانیان، بهترین زمان کشت نهال برای نقاط مختلف ایران را بین آذر تا نیمه فروردین اعلام میکند و درباره کشت نهال در پاییز هم تاکید میکند که باید به دو اصل در این رابطه توجه کرد. اولین اصل مسئله خواب نهال و مسئله بعدی یخبندان زمستانه است. در بسیاری از مناطق ایران، نهالها در آبان ماه به خواب میروند و امکان انتقال آنها به عرصه وجود دارد اما اگر در این مناطق شاهد یخبندان زمستان هستیم، بهتر است که در پاییز نهال نکاریم و انتقال نهال به عرصه را موکول به انتهای فصل یخبندان کنیم.
اما اگر در مناطقی مثل شمال، یخبندان شدید زمستانه وجود نداشته باشد، بهتر است در نیمه پاییز کشت نهال به عرصه انجام شود؛ زیرا که گیاه میتواند خود را با خاک وفق دهد و در فصل بهار، رویش بهتری داشته باشد. در مجموع، آنچه کارشناسان بر آن تاکید دارند این است که درختکاری بیش از آنکه یک اقدام نمادین در یک روز خاص باشد، نیازمند برنامهریزی علمی، توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه و شناخت دقیق گونههای گیاهی است. تغییرات اقلیمی، جابهجایی الگوی بارش و افزایش دما، زمانهای سنتی کاشت را با چالش روبهرو کرده و ضرورت بازنگری در تقویمهای اجرایی را دوچندان ساخته است.
اگرچه ۱۵ اسفند میتواند همچنان به عنوان روزی برای ترویج فرهنگ حفاظت از جنگل و اهمیت درختان در تقویم باقی بماند، اما اجرای عملیات اصلی نهالکاری باید بر پایه پژوهشهای کاربردی، ویژگیهای اقلیمی هر منطقه و نوع نهال انجام شود. تنها در این صورت است که میتوان از هدررفت منابع جلوگیری کرد و به افزایش موفقیت طرحهای جنگلکاری و توسعه فضای سبز امید داشت؛ اقدامی که نه با نمادگرایی، بلکه با دانش، برنامهریزی و مسئولیتپذیری به ثمر خواهد نشست.
