هفت صبح| همیشه از هوش مصنوعی متنفر بودهام؛ خب آدم سنتی هستم و همیشه به کسانی که خاصه در شغل خودمان «روزنامهنگاری» دست به دامن هوش مصنوعی هستند؛ خرده گرفتهام. دیروز رامتین دوست خوبم یک مطلب با عنوان «اگر با هوش مصنوعی مینویسید، نویسنده نیستید!» نوشت که خیلی به من چسبید. خب هوش مصنوعی در جاهای دیگر خیلی به کمک بشریت آمده؛ نمونهاش اینکه در یک تحقیق پزشکی خواندم که هوش مصنوعی با استفاده از اشک، به اسرار مغز پی برده.
از دیرباز اشکها در آگاهی انسان با غم، شادی، ترس و اشتیاق مرتبط بودهاند و قرنهاست که به عنوان زبان خاموش احساسات انسانی درک میشوند اما امروزه، در آزمایشگاههای پزشکی و هوش مصنوعی، این قطرات شفاف در حال کسب معنای کاملا متفاوتی هستند. اشک که زمانی از نظر احساسی تفسیر میشد، اکنون به عنوان یک پنجره بیولوژیکی دقیق که ممکن است علائم اولیه بیماریهای جدی در مغز و سیستم عصبی را حتی قبل از بروز علائم واضح در بیمار آشکار کند، به صورت علمی مورد مطالعه قرار میگیرد.
چشم به عنوان امتداد مغز
از نظر علمی، چشم عضوی جدا از مغز نیست، بلکه امتداد زندهای از سیستم عصبی مرکزی است. بنابراین، محققان معتقدند که برخی از اختلالات عصبی ممکن است مدتها قبل از بروز علائم بالینی واضح، اثر اولیه خود را بر چشم و اشک بگذارند.
اشک و بیماری آلزایمر
در فوریه 2026، تحقیقات اینس لوپز-کوئنکا، محقق اسپانیایی نشان داد که اشکها فقط یک مایع برای محافظت از چشم نیستند، بلکه حاوی نشانگرهای زیستی ظریفی مانند پروتئینهای مرتبط با بیماریهای عصبی، میکرو RNA و وزیکولهای خارج سلولی نیز هستند، مولکولهایی که ممکن است منعکس کننده تغییرات بیولوژیکی رخ داده در مغز در مراحل اولیه بیماری آلزایمر، حتی قبل از ظهور اختلالات آشکار حافظه باشند.اینجاست که هوش مصنوعی وارد عمل میشود و قادر به تجزیه و تحلیل حجم عظیمی از دادههای بیولوژیکی و کشف الگوهای پنهانی است که چشم انسان ممکن است قادر به تشخیص آنها نباشد.
اشک و بیماری پارکینسون
تحقیقات اخیر به بیماری آلزایمر محدود نشده است، بلکه به سایر بیماریهای عصبی که تشخیص زودهنگام آنها دشوار است، به ویژه بیماری پارکینسون، گسترش یافته است. در فوریه 2026، مرکز بیماریهای عصبی آلمان (DZNE) در درسدن، یک پروژه تحقیقاتی جدید به رهبری پروفسور بیورن فالکنبرگر را اعلام کرد که هدف آن جستوجوی شاخصهای بیماری پارکینسون در اشک به جای تکیه بر معاینات عصبی پیچیدهتر و تهاجمیتر است. محققان روی پروتئین جهشیافته آلفا-سینوکلئین، یک نشانگر بیولوژیکی کلیدی مرتبط با بیماری پارکینسون، تمرکز دارند.
دانشمندان معتقدند که تغییرات در این پروتئین ممکن است سالها قبل از شروع لرزش و سایر اختلالات حرکتی شناخته شده، در بدن آغاز شود. تیم تحقیقاتی امیدوار است که تجزیه و تحلیل اشکها روزی امکان تشخیص زودهنگام بیماری را از طریق یک آزمایش ساده و بدون درد فراهم کند. این امر میتواند انقلابی در نحوه تشخیص بیماریهای مزمن عصبی ایجاد کند، بیماریهایی که اغلب تنها پس از شروع آسیب عصبی تشخیص داده میشوند.
