هفت صبح| بازار اسباببازی در ایران این روزها بیش از آنکه به دنیای رنگارنگ کودکان شباهت داشته باشد، به ویترین کوچکی از وضعیت اقتصاد کشور تبدیل شده است. کافی است سری به فروشگاههای اسباببازی یا فروشگاههای اینترنتی بزنید تا متوجه شوید قیمت بسیاری از کالاهایی که زمانی جزو خریدهای معمول خانوادهها بودند، حالا به سطحی رسیدهاند که خرید آنها نیازمند حساب و کتاب جدی است.
از عروسکهای پرطرفدار گرفته تا ماشینهای شارژی، بازیهای فکری و وسایل آموزشی، همه با موج تازهای از گرانی روبهرو شدهاند. در نگاه اول شاید میان اتفاقات رخ داده در صنعت پتروشیمی و قیمت یک عروسک یا ماشین بازی، ارتباطی دیده نشود. اما فعالان این بازار میگویند اسباببازی یکی از صنایعی است که بیشترین وابستگی را به محصولات پتروشیمی دارد و هر اختلالی در تولید یا عرضه مواد اولیه، خیلی زود خود را روی قیمت نهایی کالاها نشان میدهد.
از مخزن پتروشیمی تا اتاق کودک
بخش عمده اسباببازیهای موجود در بازار از انواع پلاستیک تولید میشوند. پلیاتیلن، پلیپروپیلن، ABS و دهها ماده دیگر که محصول صنایع پتروشیمی هستند، مواد اصلی ساخت عروسکها، ماشینهای اسباببازی، لگوها، بازیهای آموزشی، وسایل مهدکودک و حتی بستهبندی کالاها را تشکیل میدهند.به همین دلیل هر اتفاقی که زنجیره تولید این مواد را تحت تأثیر قرار دهد، دیر یا زود به بازار مصرف منتقل میشود. تولیدکنندگان میگویند در هفتههای اخیر نگرانی درباره تأمین مواد اولیه افزایش یافته و همین مسئله باعث شده بسیاری از کارخانهها، خرید و فروش خود را با احتیاط بیشتری انجام دهند.نتیجه چنین وضعیتی کاهش عرضه، افزایش هزینه تولید و در نهایت رشد قیمت کالاها در قفسه فروشگاهها است.
عروسکهایی که دیگر ارزان نیستند
بررسی قیمتهای فعلی بازار نشان میدهد حتی سادهترین اسباببازیها نیز دیگر ارزان محسوب نمیشوند. عروسکهای لبوبو که این روزها در میان کودکان و نوجوانان محبوبیت زیادی پیدا کردهاند، در ارزانترین مراکز فروش حضوری یا برخط، از حدود 250 تا 400 هزار تومان قیمت دارند. مدلهای خاصتر و نسخههای کمیابتر با قیمتهای بالاتری فروخته میشوند.
عروسکهای کرای بیبی، استیچ، نومی، نانسی و انواع عروسکهای سورپرایزی نیز عمدتاً در محدوده ۳۰۰ هزار تومان تا بیش از یک میلیون تومان قرار گرفتهاند. خانوادهای که بخواهد برای دو فرزند خود چند عروسک جدید تهیه کند، باید رقمی معادل بخشی از هزینه ماهانه خوراک یک خانوار را کنار بگذارد. فروشندگان میگویند در سالهای گذشته خرید عروسک برای بسیاری از مناسبتها یک انتخاب ساده بود اما امروز بسیاری از مشتریان پس از شنیدن قیمتها از خرید منصرف میشوند یا به سراغ نمونههای کوچکتر میروند.
بازی فکری هم کالای لوکس شد
افزایش قیمت به عروسکها محدود نیست. بازار بازیهای فکری نیز شرایط مشابهی را تجربه میکند. بازیهایی که زمانی به عنوان جایگزینی سالم برای سرگرمیهای دیجیتال معرفی میشدند، اکنون با قیمتهایی عرضه میشوند که برای بسیاری از خانوادهها سنگین است. قیمت بسیاری از بازیهای فکری پرطرفدار از حدود ۴۰۰ هزار تومان آغاز میشود و در برخی مدلها به دو میلیون تومان یا بیشتر میرسد. بازیهای ایرانی و خارجی مانند جالیز، کهربا، ریسک، استوژیت و دهها عنوان دیگر در مقایسه با دو یا سه سال پیش چند برابر شدهاند. یکی از فروشندگان بازار میگوید خانوادهها همچنان به خرید بازیهای فکری علاقه دارند اما حجم خرید کاهش یافته است. پیشتر مشتری ممکن بود در یک مراجعه دو یا سه اسباب بازی تهیه کند اما اکنون اغلب تنها یک محصول انتخاب میشود.
ماشینهای شارژی در مسیر خودروهای واقعی
بخش جالب ماجرا مربوط به وسایل حرکتی کودکان است. ماشینهای شارژی که زمانی یکی از محبوبترین هدیههای تولد محسوب میشدند، حالا قیمتهایی دارند که شنیدن آنها بسیاری از والدین را شگفتزده میکند. مدلهای مختلف ماشین شارژی بین ۱۸ تا ۶۰ میلیون تومان قیمت دارند. برخی مدلهای آفرودی، لندکروز، لکسوس یا استون مارتین کودکانه حتی به قیمت یک موتورسیکلت کارکرده نزدیک شدهاند. موتورهای شارژی نیز در بازه ۱۲ تا ۲۵ میلیون تومان قرار دارند. در بخش محصولات خاص، موتورهای بنزینی کودک و مدلهای حرفهای گاهی تا ۶۵ میلیون تومان قیمتگذاری میشوند. این ارقام نشان میدهد بخشی از بازار اسباببازی عملاً از دسترس طبقه متوسط خارج شده و به کالایی مخصوص خانوادههای پردرآمد تبدیل شده است.
خمیر بازی هم از تورم جا نماند
شاید تصور شود کالاهای ساده و کمهزینه همچنان با قیمتهای مناسب عرضه میشوند اما واقعیت بازار چیز دیگری است. خمیر بازیهای معمولی که زمانی با چند ده هزار تومان قابل خرید بودند، امروز در محدوده 150 تا 400 هزار تومان قیمت دارند. فیجتها، پازلها، ماشینهای کوچک پلاستیکی، ابزارهای آموزشی، وسایل موسیقی کودک و دهها کالای دیگر نیز افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کردهاند. حتی برخی محصولات ساده که در گذشته خرید آنها نیاز به برنامهریزی نداشت، اکنون به فهرست خریدهای مناسبتی منتقل شدهاند.
پای دلار در میان است
فعالان بازار معتقدند افزایش قیمت مواد اولیه، تنها عامل گرانی نیست. بخش بزرگی از اسباببازیهای موجود در بازار، وارداتی هستند یا قطعات وارداتی دارند. به همین دلیل نرخ ارز تأثیر مستقیمی بر قیمت آنها دارد.بسیاری از محصولات محبوب کودکان در کارخانههای چینی تولید میشوند. واردکنندگان میگویند با هر جهش ارزی، هزینه جایگزینی کالا افزایش پیدا میکند و همین موضوع فروشندگان را ناچار به اصلاح قیمتها میکند. افزون بر این، هزینه حملونقل، بیمه، ترخیص و نقلوانتقال پول نیز نسبت به سالهای گذشته رشد قابل توجهی داشته است.
تولیدکننده داخلی هم تحت فشار است
برخی تصور میکنند تولیدکنندگان داخلی از این شرایط سود میبرند اما فعالان صنعت نظر دیگری دارند. آنها میگویند افزایش قیمت مواد اولیه، رشد دستمزدها، هزینه بستهبندی، حملونقل و انرژی باعث شده هزینه تولید به شکل محسوسی بالا برود. تولیدکنندهای که سال گذشته محصولی را با سود محدود عرضه میکرد، امروز ناچار است قیمت نهایی را افزایش دهد تا بتواند چرخه تولید را حفظ کند. برخی کارخانهها نیز از کاهش تیراژ تولید خبر میدهند. زیرا در شرایط فعلی پیشبینی بازار دشوار شده و ریسک انبار کردن محصول افزایش یافته است.
خانوادهها چگونه خرید میکنند
تغییر رفتار مصرفکنندگان یکی از مهمترین نشانههای شرایط فعلی بازار است. فروشندگان میگویند امروز نخستین سوال مشتری درباره قیمت است. در گذشته ظاهر، کیفیت یا برند اهمیت بیشتری داشت اما اکنون توان خرید تعیینکننده اصلی است. بسیاری از والدین خرید اسباببازی را به مناسبتهای خاص محدود کردهاند. برخی نیز ترجیح میدهند به جای چند کالای کوچک، یک محصول انتخاب کنند. این تغییر رفتار نشان میدهد اسباببازی نیز مانند بسیاری از کالاهای دیگر تحت تأثیر کاهش قدرت خرید خانوار قرار گرفته است.
رکود در بازار رنگارنگ
فروشندگان از پدیدهای صحبت میکنند که اقتصاددانان آن را رکود تورمی مینامند. قیمتها افزایش پیدا کرده اما تعداد خریداران کمتر شده است. به گفته فعالان بازار، ارزش ریالی فروش بالا رفته اما تعداد کالاهای فروختهشده کاهش یافته است. در واقع فروشگاهها پول بیشتری دریافت میکنند اما حجم واقعی معاملات کمتر از گذشته است.
همین موضوع فشار مضاعفی بر واحدهای صنفی وارد کرده است. زیرا هزینههای جاری آنها نیز همزمان افزایش یافته است.
وقتی اسباببازی از سبد خرید حذف میشود
شاید مهمترین پیامد این وضعیت تأثیر آن بر کودکان باشد. اسباببازی تنها وسیله سرگرمی نیست. بسیاری از این محصولات در رشد مهارتهای ذهنی، اجتماعی و آموزشی کودکان نقش دارند. وقتی قیمتها افزایش پیدا میکند، بخشی از خانوادهها ناچار میشوند این کالاها را از اولویتهای خرید خارج کنند. نتیجه چنین وضعیتی کاهش دسترسی کودکان به ابزارهای آموزشی و سرگرمی باکیفیت خواهد بود.کارشناسان هشدار میدهند ادامه این روند میتواند سهم کالاهای بیکیفیت و ارزان را در بازار افزایش دهد. زیرا مصرفکنندگان برای کنترل هزینهها به سمت محصولاتی میروند که استاندارد و کیفیت پایینتری دارند.
داستان یک زنجیره به هم پیوسته
بازار اسباببازی شاید در ظاهر ارتباطی با صنایع بزرگ نداشته باشد اما واقعیت چیز دیگری است. از مجتمعهای پتروشیمی گرفته تا کارخانههای تولید مواد اولیه، خطوط تولید، واردکنندگان، شرکتهای حملونقل، فروشگاهها و در نهایت خانوادهها، همه حلقههای یک زنجیره واحد هستند.هر اختلال در ابتدای این مسیر، اثر خود را در انتهای زنجیره نشان میدهد. به همین دلیل است که یک اتفاق در صنعت پتروشیمی میتواند چند هفته بعد روی قیمت عروسک، بازی فکری یا ماشین اسباببازی تأثیر بگذارد.
بازار امروز اسباببازی روایت کوچکی از اقتصاد ایران است.
جایی که نوسان در صنایع بالادستی، افزایش نرخ ارز، رشد هزینههای تولید و کاهش قدرت خرید مردم همزمان بر یک کالای ظاهراً ساده اثر میگذارند. کودکی که امروز پشت ویترین یک فروشگاه به عروسک یا ماشین مورد علاقه خود نگاه میکند، شاید از پیچیدگی این زنجیره اقتصادی خبر نداشته باشد. اما قیمت روی جعبهها نشان میدهد اتفاقاتی که کیلومترها دورتر در صنایع بزرگ رخ میدهد، سرانجام راه خود را تا اتاق بازی کودکان هم پیدا میکند. به همین دلیل عنوان این گزارش چندان اغراقآمیز نیست؛ پتروشیمیها را زدند و در انتهای زنجیره، اسباببازی گران شد.
