هفت صبح، رضا رهسپار | صبح که از خانه بیرون میروی، شاید هیچچیز به جز ترافیک و گرانی بنزین، ذهنت را مشغول نکند اما تا چشم کار میکند در مسیر، کامیونها و تریلیهایی را میبینی که به مقصدهای دور، بارها و کالاها را جابهجا میکنند. پشت این ترافیک، پشت حملونقل کالا و پشت قفسه فروشگاهها یک چیز جالب توجه هم هست؛ لاستیک تریلی.
همان کشیده، قطور و پرهزینهای که این روزها قیمتش مثل دلار و چه بسا پرشتابتر بالا رفته است و حالا خبر آن را همه میشنوند. چند سال پیش اگر کسی میگفت برای یک حلقه لاستیک تریلی باید بیست میلیون تومان، سی میلیون تومان یا حتی بیشتر از چهل میلیون خرج کرد، شاید به او میخندیدیم. اما امروز این عددها واقعیت دارند و تحرکات بازار حملونقل و زندگی اقتصادی جامعه را تغییر میدهند.
برای یک تریلی 18 چرخ، هزینه خرید یک سری لاستیک و تعویض آن، از حدود یک میلیارد تومان شروع میشود. سوال این است: چرا؟ و این تغییرات چه معنایی برای رانندگان، شرکتها و مصرفکنندگان دارد؟
قیمتها کجا ایستادهاند؟
در بازار امروز ایران، بسته به برند، سایز و ساختار، قیمت لاستیک تریلی برای مدلهای رایج در محدودهای بین ۲۲ تا بیش از ۴۰ میلیون تومان قرار دارد. برای برخی از برندهای وارداتی یا سایزهای تخصصی رقم حتی از این هم بالاتر میرود، چنانکه برای برخی مدلها به مرز 70 میلیون تومان به بالا نزدیک شده است.
این یعنی نسبت به سال گذشته و حتی چند ماه قبل، افزایش حدود ۵۵ تا ۶۰ درصدی قیمت در این بخش ثبت شده است. جهشی که بیش از هر چیز ناشی از تغییرات کلان اقتصادی است، نه فقط بازار لاستیک.اولین و مهمترین دلیل افزایش قیمت لاستیک تریلی، افزایش شدید نرخ دلار است.
وقتی ارز بالا میرود، هزینه واردات لاستیکهای خارجی، همچنین قطعات و مواد اولیه برای کارخانههای داخلی به شدت بالا میرود. نقش نرخ ارز در گرانی اخیر لاستیک بسیار پررنگ بوده است. همین نکته را آمار و واقعیتهای بازار هم تأیید میکند. وقتی هر کالایی وارداتی، حتی قطعات وارداتی برای تولید داخلی نیاز به ارز دارد، افزایش دلار خود به خود قیمت تمامشده را بالا میبرد.
کمبود نیست؛ هزینه واردات بالاست
یکی از سوالات پرتکرار این است که آیا بازار با کمبود لاستیک مواجه است؟ این پرسش، پاسخ روشنی دارد. تغییرات قیمت بیشتر ناشی از افزایش هزینههای واردات و بالا رفتن نهادههاست. الان اگرچه قطعات و لاستیک وارد بازار میشود، اما خرج تامین، انتقال و عبور از مرزهای ارزی باعث شده قیمت تمامشده بسیار بالاتر رود. به بیان سادهتر: نه اینکه لاستیک پیدا نشود، اما گرانتر از قبل تمام میشود.
وقتی قیمت لاستیک بالا میرود، اثراتش مثل موجی در یک کاسه آب همهجا را میگیرد. این افزایش یک رقم ساده روی فاکتور خرید نیست بلکه یک زنجیره از پیامدهای اقتصادی و اجتماعی را به دنبال دارد:
رانندگان کامیون و تریلی علاوه بر هزینه سوخت و تعمیرات، برای تعویض لاستیک نیز نگرانی مالی پیدا کردهاند. بسیاری از آنها به سمت لاستیکهای دستدوم یا ترمیم شده کشیده شدهاند تا از هزینههای بالای خرید نو فرار کنند.
بازار لاستیکفروشان دیگر آن شلوغی سابق را ندارد. بسیاری ترجیح میدهند فعلاً کالایشان را نفروشند تا شاید قیمتها دوباره بالاتر برود. نتیجه؟ رکود در معاملهها.
افزایش هزینه حملونقل
گران شدن لاستیک یعنی بالا رفتن هزینه تمامشده حمل کالا. این هزینه مستقیم به قیمت کالاها سرایت میکند؛ از میوه و سبزی در مغازه محله تا دستگاههای صنعتی در بازار. بعضی تولیدکنندگان این افزایش هزینهها را به قیمتهای فروش منتقل میکنند و بخش دیگری را با کاهش حاشیه سود تحمل میکنند.بازار داخلی به وضعیت تقریبا بحرانی نزدیک شده است. رانندگان بسیاری حتی از تعویض لاستیک سالم طفره میروند و فروشندگان عمده سکوت پیشه کردهاند و خرید و فروش به رکود عمیقی رسیده است.
چرخ زندگی رانندگان نمیچرخد
یکی از رانندگان کامیون که سالهاست در جادههای طولانی کشور تردد میکند، میگوید: «قبلاً کار ما با برنامه بود. میدانستی هر چند وقت یکبار باید لاستیک را عوض کنی و برایش بودجه میگذاشتی. الان هر بار که قیمت دلار بالا میرود، باید دوباره حسابکتاب کنی که آیا میتوانی لاستیک نو بخری یا از همان قبلی استفاده کنی تا به تهش برسد. با ترس و لرز که نکند لاستیکهای فرسوده، در جاده بترکد و مشکل ایجاد شود. این تصویر ساده، واقعیت یک بحران پنهان است که تجارت و حملونقل را با چاشنی دلار مواجه کرده است. درست همان کاری که در دیگر بخشهای اقتصادی هم میبینیم.
آینده بازار چیست؟
اگر روند فعلی ادامه داشته باشد، بازار لاستیک تریلی به کدام سمت میرود؟ در بسیاری مواقع وقتی افزایش قیمت در یک حد معین تثبیت شود، بازار از رکود خارج شده و روند فروش نسبتا طبیعی شروع میشود. اما اگر نرخ ارز دوباره افزایش یابد یا هزینههای واردات بیشتر شود، احتمال ادامه گرانی هم وجود دارد.
بیایید سناریوها را مرور کنیم: اگر دلار و هزینه واردات در همین سطح باقی بماند، فروشندگان دوباره شروع به عرضه خواهند کرد. رانندگان اندکی با قیمتها کنار میآیند و بازار از رکود نسبی بیرون میآید. هرچند که همچنان قیمتها بالا خواهند بود. اگر نرخ ارز و هزینههای واردات ظرف چند ماه آینده افزایش یابد، قیمت لاستیک تریلی باز هم رشد میکند. در چنین وضعیتی، تعویض لاستیکهای قدیمی نیز به تاخیر بیشتری میافتد و فشار اقتصادی بر رانندگان و شرکتهای حملونقل بیشتر میشود.
بالارفتنِ قیمت ارز و پایینآمدن قدرت خرید
واقعیت بزرگتر این است که بازار لاستیک تریلی همهچیز را در بر میگیرد. این مثال کوچک، نماد تغییرات بزرگ در اقتصاد ایران است که نرخ ارز، هزینه واردات، هزینه تولید داخلی و رفتار مصرفکننده را به هم گره زده است. هر افزایش دلار مثل موجی کوچک به دریاچه بازار برخورد میکند و رنجی گسترده برای راننده تریلی و مصرفکننده نهایی ایجاد میکند.
