هفت صبح| مدیریت کلانشهری با جمعیتی ۱۵ میلیونی، آن هم در شرایطی که با حجم عظیمی از جمعیت زائر و عزادار مواجه است، چالشی بزرگ و پیچیده است. در ایام وداع و تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب، تهران نه تنها به عنوان پایتخت، بلکه به عنوان میزبان میلیونها نفر از سراسر کشور، با فشاری مضاعف بر زیرساختهای شهری مواجه شد. اما در این روزهای سخت، مدیریت شهری تهران توانست با فراهم کردن ظرفیت و پتانسیلی مضاعف و رویکردی جهادی، نظم و آرامش را در قلب پایتخت حفظ کند و بدون توقف خدمات رسانی عادی به شهروندان پایتخت نشین، به عنوان میزبانی شایسته در این مراسم ملی و عظیم خدمات رسانی قابل تقدیری را به زائران ارایه دهد.
موفقیتی که بی شک حاصل برنامهریزی جامع و کم نظیری بود که در آن تمامی ارکان شهرداری به گونهای هماهنگ شدند که هیچ شهروند یا زائری در مسیر ادای احترام دچار مشکل نشود. در واقع، شهرداری تهران در این بازه زمانی، عملیاتی بیسابقه را مدیریت کرد که نشان داد زیرساختهای شهر حتی در سختترین شرایط بحرانی، توانایی پاسخگویی به نیازهای میلیونی را دارد وعملکرد این مدیریت شهری را در نوع خود قابل تامل و تحسین میکرد.
رکوردهای بیسابقه در جابهجایی
جابهجایی مسافران در این مراسم بیشک یکی از مهمترین ارکان آن محسوب میشد. اینکه چطور زائران بدون دردسر از اقامتگاههای خود یا ورودیها و ترمینالها به محل مراسم بیایند و بازگردند.طبق گزارشهای ارائهشده از سوی معاونت حمل و نقل، پایتخت در این ایام شاهد رکوردهای تاریخی در جابهجایی مسافر بود. شبکه مترو تهران برای نخستین بار در تاریخ بهرهبرداری خود، خدماترسانی ۲۴ ساعته را اجرا کرد.
در این سه روز، بیش از ۱۴ میلیون و ۶۳۸ هزار مسافر از مترو استفاده کردند و در مجموع ۲۳ میلیون و ۷۱۵ هزار سفر به ثبت رسید. نکته تحسینبرانگیز این بود که این حجم عظیم از تردد، بدون هیچگونه حادثه یا اختلالی به پایان رسید. در کنار مترو، ناوگان اتوبوسرانی هم با فعالیت ۳۶۰۰ دستگاه اتوبوس، موفق به جابهجایی بیش از ۹ میلیون مسافر شد. همچنین ۱۵۰۰ دستگاه تاکسی و ون به صورت داوطلبانه در مسیرهای تعیین شده فعال بودند و حدود ۶۰۰ هزار سفر را به ثبت رساندند. این زنجیره خدمت حتی به خارج از تهران نیز کشیده شد و ۲۰۰ دستگاه اتوبوس برای تسهیل تردد زائران در مسیر حرم حضرت معصومه (س) تا مسجد جمکران در شهر قم اعزام شدند تا نظم ترافیکی آزادراه تهران-قم به طور کامل تامین شود.
میزبانی شایسته و اسکان میلیونی
بعد از جابهجایی؛ «اسکان» مهمانان سایر شهرها یکی دیگر از اولویتهای شهرداری در این مراسم بود. لطفالله فروزنده، معاون هماهنگی و امور مناطق و رئیس کمیته اسکان، در این زمینه اعلام کرد که شهرداری تهران با بهرهگیری از تمام ظرفیتها و همکاری مردم مهماننواز پایتخت، توانست ظرفیت 4 تا 4/5 میلیون نفری برای اسکان زائران را فراهم کند. این امر از طریق تجهیز ۶ هزار نقطه در پایتخت، بهویژه بوستانهای بزرگ در مبادی ورودی شهر انجام شد. به گفته فروزنده در مجموع بیش از ۱۰ هزار چادر اسکان در ۱۷ بوستان بزرگ برپا شد و زائرسراها و ستادهای اسکان در ورودی شهر مستقر شدند. همچنین از ظرفیت مدارس، دانشگاهها و حسینیهها استفاده شد و ۱۵۰ هزار نفر از شهروندان تهرانی نیز داوطلبانه خانههای خود را برای میزبانی از زائران باز کردند. این حجم از سازماندهی باعث شد تا پذیرایی و اسکان بیش از ۱۰ میلیون نفر در تهران بدون ایجاد خلل در وظایف دیگر مدیریت شهری انجام شود.
میزبانی مناطق از استانها
در سطح مناطق نیز اقدامات قابل تاملی برای تکریم زائران صورت گرفت. در منطقه ۴، طبق گزارش سید محمد موسوی، شهردار منطقه و محلی که میزبانی از زائران استانهای یزد، اصفهان و مازندران را عهده دار بود، ۲۱سرای محله و ۱۰۶ مدرسه به عنوان مراکز اسکان آماده شدند و برای تکریم بانوان، ۳۰ مجموعه اسکان ویژه (شامل ۲۷ مجموعه خانوادگی و ۳ مرکز اختصاصی بانوان) تدارک دیده شد. همچنین ایستگاههای حمایتی «مادر و کودک» در بزرگراه شهید سلیمانی و مسجد الرسول (ص) با ارائه خدمات بهداشتی و رفاهی به صورت ویژه در خدمت بانوان و کودکان بودند.
نصب حدود 11 هزار چشمه سرویس بهداشتی
در حوزه خدمات رفاهی نیز اقدامات گستردهای از سوی شهرداری برای تأمین نیازهای اولیه زائران انجام شد. در کل مسیر تشییع، ۸۶۶۸ چشمه سرویس بهداشتی مستقر شد. در محدوده مصلی نیز ۱۲۲۶ چشمه سرویس بهداشتی بازسازی شد و ۸۰۰ چشمه پرتابل دیگر در داخل و پیرامون مصلی نصب شدند. برای تامین آب آشامیدنی، ۸۰ تانکر آب و حدود ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ شیر آبخوری در نقاط مختلف تعبیه شدند. همچنین برای رفاه زائران، سامانههای مهپاش و تجهیزات خنککننده در داخل و اطراف مصلی مستقر شدند تا شرایط محیطی برای حضور جمعیت تسهیل شود.
جمع آوری 12 هزار تن پسماند با کمک 8 هزار پاکبان
اما چنین مراسمی میتواند منبعی برای تولید صدها تن زباله باشد که اگر فکری برای آن نمیشد، شاید بهداشت و سلامت پایتخت و حتی زائران را به خطر میانداخت. با این حال محسن قضاتلو، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند، اعلام کرد که تامین پاکیزگی و انجام عملیات پاکسازی داخل و خارج از مصلی با حضور روزانه ۸۰۰۰ پاکبان و ۱۲۰۰ دستگاه ماشینآلات و ۵۰۰۰ مخزن پسماند به طور کامل اجرا شد. وی اشاره کرد که با توجه به جمعیت عظیم، حجم کار بسیار بالا بود، اما با برنامهریزی انجام شده، محیطی پاکیزه برای حاضران فراهم شد.
در همین راستا، داوود افشار، معاون خدمات شهری سازمان مدیریت پسماند نیزبا اعلام اینکه در طول این سه روز در مجموع بیش از یک هزار دستگاه خودروی خدماتی و تخصصی (شامل تانکرهای آب، کامیونهای حمل پسماند و جاروهای مکانیزه) در طول مسیرها تعیین شده و مستقر شده بودند به این نکته اشاره کرد که در مسیر تشییع، ۴۵ کیلومتر از معابر شستوشو شد و درنهایت 12 هزار تن پسماند جمعآوری و منتقل گردید. از سویی در بخش ایمن سازی مسیر و محل مصلی نیز ۱۱۵۰ دستگاه ماشینآلات و ۱۶۰۰ نیروی انسانی مستقر شدند و ۱۰۰ نقطه مخاطره احتمالی به طور مستمر پایش شد.
رقابت ماشینها برای تامین امنیت و سلامت
نگرانی از سلامت حاضران در این مراسم از دیگر دغدغهها و نگرانیهای برگزارکنندگان این مراسم و بهخصوص شهرداری به عنوان مدیر شهر بود. در همین راستا شهرداری اعلام کرده که ۳۰ دستگاه آمبولانس در نقاط مختلف و در ۱۳ بیمارستان و ۳ پایانه برای خدمات درمانی سریع مستقر شده بودند. در حوزه انضباط شهری نیز ۳۰۰ خودروی عملیاتی، ۸۰ موتورسیکلت و ۱۰۴۲ نیروی انضباط شهری برای جلوگیری از سد معبر مستقر بودند. از سوی دیگر، شرکت شهربان با استقرار ۳۳۰ نیروی حریمبان و انجام بیش از ۱۰۰۰ مأموریت نظارتی، از عرصههای حریم شهر در برابر تخلفات احتمالی و سوء استفاده سودجویان برای ساخت و سازهای غیرمجاز در این محدوده حفاظت کرد و همزمان در تجهیز محلهای اسکان و توزیع اقلام ضروری به زائران کمک کرد.
تکریم زائران در مسیر بازگشت
جالب اینجا بود که شهرداری برای تکریم زائرانی که عازم شهرهای خود بودند نیز برنامههای ویژهای تدارک دیده بود. در این مسیر ستاد گردشگری شهرداری تهران ایستگاههای پذیرایی در مبادی خروجی شهر مثل آزادراههای قم، ساوه و تهران جنوب و همچنین بزرگراههای فتح، بابایی و پردیس مستقر کرد تا مسافران با آرامش خاطر و دریافت بستههای فرهنگی ویژه، مسیر بازگشت را آغاز کنند. تمام این اقدامات، از اصلاح آسفالت و لکهگیری معابر در مناطق تا مدیریت میلیونی مسافران، نشان داد که مدیریت شهری تهران در برگزاری این مراسم، نمره قبولی گرفته است. در حقیقت میتوان گفت که شهرداری تهران در یکی از حساسترین و بزرگترین مراسم ملی، با تکیه بر مدیریت جهادی و همکاری دستگاههای مختلف، میزبانی شایستهای از زائران رهبر شهید انقلاب داشته باشد و رکوردی بیسابقه در ایمنی و نظم شهری به ثبت برساند.
تکریم معنوی و عزاداری به رسم همه قومیتها
غلامزاده در بخش نخست این گفتوگو، بر اهمیت ایجاد فضای معنوی متناسب با عظمت مراسم تأکید میکند و توضیح میدهد که شهرداری در این بازه با رویکردی جامع به تولید محتوا و فضاسازی شهر پرداخت. وی تشریح میکند که نصب کتیبهها، اکرانهای شهری و آمادهسازی محتوای استیجها در مصلی و مسیر تشییع، همگی در راستای ایجاد محیطی متناسب با عزاداری و اندوه ملی بود. همچنین تولید اقلامی نظیر پرچمها، سربندها و ویژهنامههای مراسم برای توزیع میان زائران نیز به طور گسترده انجام گرفت.
رئیس مرکز ارتباطات شهرداری تهران در ادامه به یکی از تدابیر هوشمندانه در مدیریت استیجهای مسیر تشییع اشاره میکند و بیان میدارد که شهرداری با تقسیم مسیر بین مناطق و پیوند دادن هر منطقه به استانی خاص، میزبانی تخصصی استانهای کشور را به اجرا درآورد.
این اقدام باعث شد تا در طول مسیر، نمایندگی تمام استانهای کشور حضور داشته باشند و مداحان و سخنرانانی از زنجان، همدان، یزد و سایر نقاط، در استیجهای مربوط به مناطق خود، برنامههای عزاداری بومی و خاص خود را اجرا کنند. وی همچنین خاطرنشان میکند که در «زائرشهرها» و محل اسکان مهمانان نیز، برنامههای فرهنگی از نماز جماعت گرفته تا رویدادهای مذهبی به گونهای مدیریت شد که زائران در کنار استراحت، از خدمات معنوی بهرهمند شوند و این اقدامات در هماهنگی کامل با رویداد محرمشهر در میدان آزادی پیش رفت.
از تدارک اسکان 4 میلیونی تا اسکان ویژه بانوان
در محور اسکان و پذیرایی، غلامزاده جزئیاتی را بیان میکند که نشاندهنده وسعت این میزبانی است. وی اظهار میکند که شهرداری با بهرهگیری از ظرفیتهای ساختمانی نظیر مدارس، خوابگاهها، مساجد و حسینیهها، در ابتدا ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار فضای اسکان ایجاد و در عین حال از ظرفیت فرهنگسراهای بزرگی مانند خاوران و بهمن که فضای اردوگاهی داشتند، استفاده کرد.
مسئول اطلاعرسانی شهرداری در این مراسم توضیح میدهد که برای افزایش ظرفیت اسکان، بوستانهای بزرگ شهر مانند ولایت و چیتگر با همکاری هلال احمر و با برپایی چادرهای اسکان به مراکز پذیرایی تبدیل شدند و در مجموع ظرفیت اسکان به ۳ میلیون نفر رسید. وی اشاره میکند که این ظرفیت تا ۴ میلیون نفر نیز قابل افزایش بود که البته نیازی به آن نشد ولی به هر حال شهرداری تمام آمادگیهای لازم را برای برپایی چادرهای بیشتر داشت.
در بحث پذیرایی نیز وی تأکید میکند که ساماندهی موکبها و تأمین لجستیک مانند برپایی و داربستها بر عهده شهرداری بود، هرچند نقش مردم و دستگاههای دیگرهم در پذیرایی بسیار پررنگ بود. نکته ویژه در این بخش، اختصاص ظرفیت ۲۰۰ هزار نفری برای اسکان بانوان مهمان در فضاهای محصور و محافظتشده بود. به گفته وی در بخشهایی مکانهایی برای اسکان بانوان تنهایی که برای حضور در مراسم به تهران آمده بودند در نظر گرفته شده بود که امنیت و محصور بودن آن باعث میشد تا آسایش و حریم خانمها به طور کامل تأمین شود.
رکوردشکنی 24 میلیونی در حملونقل
اما شاید یکی از مهمترین بخشهای فعالیت شهرداری به حمل و نقل زائران در طول این ایام برگردد. موضوعی که غلامزاده در مورد آن اعلام میکند که برای این منظور تمام ظرفیتهای حملونقل عمومی به کار گرفته شد. وی اشاره میکند که بیش از ۳۵۰۰ دستگاه اتوبوس در این ایام فعال بودند و در بخش مترو و ریلی هم، ۱۶۵ رام قطار به خدمت گرفته شدند، در حالی که روتین فعال مترو تهران ۱۴۹ رام بود. وی توضیح میدهد که این اقدام باعث شد تا فشار جمعیت مدیریت شود، هرچند به دلیل استقبال بیسابقه، در برخی ساعات مجبور شدند فعالیت برخی ایستگاهها به صورت موقتی متوقف شود.
وی بر نقش کلیدی ونها در این ایام تأکید میکند و میگوید که بیش از ۱۰۰۰ دستگاه ون، بهخصوص در محدوده منع تردد، نقش بسیار مهمی در رساندن مردم به مصلی داشتند. وی تشریح میکند که در روز دوشنبه و طبق تصمیم سپاه برای محل ورود پیکر، ونها تلاش کردند تا مردم را از شرق تهران (مانند تهرانپارس) به سمت غرب و محدوده مراسم منتقل کنند. همچنین زحمات تاکسیرانان در جابهجایی مسافرانی که از فرودگاه و ایستگاههای قطار وارد شهر میشدند، بسیار چشمگیر بود. وی در نهایت اعلام میکند که در این دو سه روز، رکورد خیرهکننده ۲۴ میلیون مسافر جابهجا شد ضمن آنکه متروهم از صبح شنبه تا دوشنبه شب به صورت ۲۴ساعته فعال بود.
ایمن سازی 2 هزار نقطه و همیاران «مادر و کودک»
در بخش خدمات شهری هم رئیس مرکز ارتباطات و امور بینالملل شهرداری تهران آمادگی سازیها و خدمات را در دو سطح مصلی و مسیر تشییع تشریح میکند. وی میگوید که شهرداری از یک هفته پیش از مراسم وارد مصلی شد و تیمهای ستاد بحران با شناسایی حدود ۳۸۰ مورد را تا پیش از مراسم مرتفع کردند. حتی حوض مسلح بزرگ وسط مصلی را کاملاً برداشتند تا فضای تردد بیشتر شود و لبههای خطرناک حذف شوند.
در همین راستا در سطح شهر نیز بیش از ۲۰۰۰ مورد و نقطه نا ایمن ریز و درشت در مسیر تشییع شناسایی و رفع شد. به گفته غلامزاده برای تسهیل عبور تریلر حامل پیکر، جدولهای خیابانها تراشیده شد و در برخی نقاط حتی ایستگاههای بیآرتی برداشته شدند تا سطح خیابان کاملاً مسطح شود. در بحث بهداشت هم، مجموعاً حدود ۱۱ هزار چشمه سرویس بهداشتی تامین شد و حتی ساختمانهای شهرداری در مسیر (مانند منطقه ۹) طبقه همکف خود را برای استراحت و استفاده از سرویسهای بهداشتی برای زائران باز کردند. موضوعی که با همکاری دولت سایر ساختمانهای دولتی هم مکلف به اجرای آن بودند. همچنین برای کاهش گرمای هوا، سامانههای مهپاش در طول مسیر و در مصلی نصب شدند.
یکی از اقدامات انسانی و البته ابتکاری شهرداری در این ایام، استقرار ۱۰۰ نفر همیار «مادر و کودک» با کولهپشتیهای مجهز به شیر خشک و پوشک و... در شبستان مصلی بود که با استقبال زیاد، تعدادشان در روز دوم دو برابر شد. آنها در بین زائران میچرخیدند و به مادران دارای فرزند خردسال خدمات ارائه میدادند. موضوعی که در موکبهای مادر و کودک هم ادامه پیدا میکرد. در بخش امدادرسانی نیز، آمبولانسها و آتشنشانی به صورت ۲۴ ساعته در اطراف مصلی و مسیر تشییع فعال بودند ضمن آنکه در تمام مدت با موتورسیکلت و پیاده بین زائران در تردد بودند تا به بیماران و مصدومان احتمالی امدادرسانی کنند. اقداماتی که به گفته غلامزاده در نهایت این تدابیر باعث شد تا حتی دربرخی موارد بحرانی مانند چند مورد ایست قلبی، نیروهای امدادی سریعاً عمل کرده و افراد را احیا کنند و خوشبختانه هیچ مورد فوتی در طول این سه روز ثبت نوشد.
وی به استراتژی مدیریت موکبها اشاره میکند و میگوید که شهرداری با برنامهریزی دقیق، موکبهای پذیرایی و امداد را در خیابانهای فرعی مستقر کرد تا معابر اصلی باز بماند. این تدبیر چنان کارآمد بود که حتی با وجود استقرار برخی ماشینهای امدادی که در معابر اصلی باعث ایجاد گرههای ترافیکی شده بودند، موکبها به دلیل جایگذاری در فرعیها، مانعی برای حرکت جمعیت ایجاد نکنند. همچنین نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر از شهروندان داوطلب در نقش نیروهای انتظامی در کنار کارکنان شهرداری فعالیت شبانه روزی داشتند تا این میزبانی عظیم به بهترین شکل به پایان برسد.
روایتی از مدیریت «ناممکنها»
حمیدرضا غلامزاده، رئیس مرکز ارتباطات و امور بینالملل شهرداری تهران و مسئول اطلاعرسانی شهرداری در این مراسم، در گفتوگویی با «هفت صبح»، به تشریح تیتروار جزئیات این عملیات عظیم پرداخته و محورهای چهارگانه فعالیت این نهاد را در حوزههای فرهنگی- اجتماعی، اسکان، حملونقل و خدمات شهری بازگو میکند.
