هفت صبح، رضا نیکنام| این روزها اگر در اینستاگرام و تلگرام گشتی بزنید، تبلیغات رنگارنگ و جذابی نظرتان را جلب میکند؛ تصاویری از بانوانی با کلاههای فانتزی و لباسهای موتور سواری که با لبخندی رضایتبخش، روی موتورهای سنگین و نیمهسنگین نشستهاند. زیر این تصاویر، وعدههای وسوسهانگیزی نوشته شده است مثلا«موتور سواری را حرفهای یاد بگیر»، «از صفر تا صد در ۱۰ جلسه» و... اما آنچه در پس این صفحههای آراسته و ادعاهای فریبنده پنهان شده، بهمراتب تیرهتر از رویای هیجانانگیز موتورسواری بانوان است. این آموزشهای مجازی که بهسرعت در میان بانوان طرفدار پیدا کرده، از یکسو فاقد هرگونه مجوز رسمی از سوی نهادهای متولی است و از سوی دیگر پای کلاهبرداران و مزاحمان را نیز به حریم خصوصی بانوان باز کرده است. بهگونهای که متاسفانه تاکنون شکایتهایی مبنی بر مزاحمتها و کلاهبرداریهای مالی از بانوان به عمل آمده است.
طوفان تبلیغات آموزش موتورسواری بانوان
تبلیغات اغواکننده در فضای مجازی با شعارهای فریبنده و تصاویر فانتزی آغاز میشود؛ اما پشت این رویای شیرین موتورسواری، کارزاری تاریک برای خالی کردن جیب یا هتکحرمت بانوان شکل گرفته است. مبلغ اولیه ثبتنام که معمولاً بین یک تا پنج میلیون تومان است، تنها سرآغاز یک داستان تلخ مالی و اجتماعی محسوب میشود. این تبلیغات بهسرعت مسیر خود را به سمت دریافت مبالغ چند ده میلیونی برای دورههای تکمیلی هموار میکنند، اما در پشت این اعداد وسوسهانگیز، دو سناریوی شوم و رایج در کمین متقاضیان نشسته است.
کلاهبرداری صرف و ناپدید شدن ناگهانی
در این مرحله، بانوان پس از واریز وجه ثبتنام، همان مبلغ یکتا ۵ میلیون تومانی، ناگهان با صفحهای بلوکهشده (بلاک) و فردی ناپدید مواجه میشوند که هیچ راه ارتباطی با او وجود ندارد. این صفحات که با وعده ارسال محتوای آموزشی یا هماهنگی برای جلسات عملی، پول را دریافت کردهاند، همان شب پیج خود را حذف یا غیرفعال میکنند و سرمایه یکشبه متقاضی بر باد میرود. هیچ پشتوانه حقوقی، هیچ قراردادی و هیچ امکانی برای پیگیری این کلاهبرداریهای به ظاهر کوچک اما گسترده وجود ندارد، چون اساسا این صفحات هیچ هویت حقوقی ندارند.
خطری بسیار هولناکتر از کلاهبرداری مالی
اما سوی دیگر این سکه، بسیار ترسناکتر و نگرانکنندهتر است. در این میان، افراد دیگری نیز هستند که با ظاهری کاملا موجه، قانونی و حرفهای فعالیت میکنند. آنها ابتدا با ایجاد اعتماد کاذب، مبلغ پیشثبتنام را دریافت کرده و پس از مدتی، اعلام میکنند که آموزشهای عملی را بهصورت حضوری و در محل سکونت متقاضی برگزار خواهند کرد. اینجاست که مرز خطر از مسائل اقتصادی عبور کرده و به حریم خصوصی، جان و ناموس بانوان میرسد.
وقتی افرادی ناشناس با عنوان جعلی مربی آموزشگاه و بدون هرگونه هویت رسمی، در مقابل منزل بانوان تنها و دختران جوان یا خانوادهای حاضر میشوند یا آنها را به نقاطی از پیش تعیین شده میکشانند تا در فضاهایی بسته مثل پارکینگ، حیاط یا حتی خیابانها و معابر خلوت به آنان آموزش موتور سواری بدهند؛ به جز کلاهبرداری، بحث مزاحمت، تعرض، اعمال منافی عفت و حتی تهدید به تجاوز مطرح میشود. براساس گزارشهای منتشر شده متاسفانه گزارشهایی از همین جلسات خصوصی و بدون نظارت به مراجع قضایی رسیده و یا در فضای مجازی دست به دست میشود که در آنها، بانوان علاوه بر اینکه پول خود را از دست دادهاند، بلکه قربانی مزاحمتهای جنسی و خسارتهای روحی و روانی سنگینی شدهاند که هیچگاه در تبلیغات رنگارنگ اینستاگرامی به آن اشاره نمیشود.
در ایران، تاکنون حتی یکنفر از بانوان کشور به عنوان مربی موتورسواری گواهینامه رسمی مربیگری از مراجع ذیصلاح دریافت نکرده است.
این مسئله، عملا درهای ورود افراد سودجو، نااهل و فاقد صلاحیت را به حریم خصوصی بانوان به راحتی گشوده است.
روایت دو دختر جوان از وعدههای پوچ
در میان انبوه تبلیغات فریبنده و وعدههای رنگارنگ، برخی بانوان با قلبی پر از امید پا به این مسیر میگذارند، اما پایان این رویا برای بسیاری تلختر از تصورشان رقم خورده است. سمیه، دختر ۲۰ ساله اهل تهران، یکی از همین قربانیان است؛ او در گفتوگو با هفت صبح ماجرای خود را اینگونه روایت میکند:«یک صفحه اینستاگرامی را دیدم که با تصاویر زیبا و ویدئوهای موتورسواری بانوان، آموزش تضمینی را در ۱۰جلسه وعده داده بود. مبلغ ۳ میلیون تومان واریز کردم، اما پس از آن دیگر پاسخی دریافت نکردم. صفحه حذف شد و هیچ راه ارتباطی باقی نماند. هم پولم را از دست دادم و هم اعتمادم به فضای مجازی.از آن روز دیگر به هیچ تبلیغی اعتماد نمیکنم.»
کاملیا، ۱۸ ساله از کرج، اما داستانی هولناکتر دارد. او که برای دریافت گواهینامه موتورسیکلت، ۵ میلیون تومان به یک موسسه مجازی بهظاهر معتبر پرداخت کرده بود، پس از چند روز با مربیای مرد در خلوت پارکینگ منزلشان مواجه شد. کاملیا با صدایی لرزان میگوید:«قرار بود دوره عملی را در محل سکونتم برگزار کنند، اما وقتی مربی آمد، رفتارش کاملا غیرحرفهای بود و با مزاحمتهای کلامی، مرا در موقعیتی بسیار ناخوشایند قرار داد. آن جلسه را نیمهتمام رها کردم و دیگر هیچگاه پاسخگوی تماسهایم نبودند. نه تنها پولم را از دست دادم، بلکه هنوز با اضطراب و ترس از فضای بسته و حضور افراد ناشناس دست و پنجه نرم میکنم. کاش کسی به من هشدار داده بود که این تبلیغات دروغ است.» و متاسفانه این ماجراها همچنان ادامه دارد.
چرا هیچ مجوزی صادر نشده است؟
برای درک عمق این بحران، باید به عقبتر برگردیم و سیستم صدور مجوزهای آموزشی در کشور را واکاوی کنیم. بر اساس قوانین موجود، برگزاری هر گونه دورههای آموزشی موتورسواری حتی بهصورت نظری و آنلاین منوط به اخذ مجوز از پلیس راهور و اتحادیه آموزشگاههای رانندگی کشور است. اما نکته حائز اهمیت در این مسئله این است که تاکنون این مجوزها فقط برای آموزشگاههای حضوری(رانندگی) و پیستهای آموزش موتورسواری آقایان با مکان مشخص، مربیان دارای کارت مربیگری رسمی صادر شده است.
نکته کلیدی و تاسفبار اینجاست که فضای مجازی بهعنوان یک بستر آموزشی مستقل موتورسواری، هیچگاه در هیچ مصوبهای تعریف نشده است؛ به همین دلیل، رئیس اتحادیه آموزشگاههای رانندگی کشور به صراحت اعلام کرده که در هیچ پایگاه اجتماعی ایرانی و خارجی، به شکل مجازی مجوزی صادر نشده و اساسا چنین موضوعی در دستور کار مراجع قانونی قرار ندارد.
واقعیت آن است که نظام آموزشی کشور تا امروز نتوانسته است با تدوین استانداردهای مربیگری برای بانوان و صدور گواهینامههای رسمی، نیاز جامعه زنان به مربی متخصص و امن را پاسخ دهد. وقتی بانوی متقاضی بههیچوجه نمیتواند، مربی زن دارای مدرک و مجوز رسمی پیدا کند، ناچار میشود یا به مربیان مرد که اغلب بدون نظارت هستند اعتماد کند و یا کورکورانه به صفحات اینستاگرامی پناه ببرد؛ فاجعهای امنیتی و اجتماعی تمامعیار که هر روز قربانیان جدیدی میگیرد.
در این رابطه یک مقام آگاه در پلیس فتا بهتازگی اعلام کرده است که پروندههای متعددی با موضوع «اخاذی، مزاحمت و کلاهبرداری» از بانوان در این صفحات تشکیل شده که در برخی از آنها، متهمان پس از شناسایی، به جرائمی فراتر از کلاهبرداری مالی از جمله تجاوز و تهدید، اعتراف کردهاند. کارشناسان تاکید دارند که این صفحات با سوءاستفاده از کمبود قانون و اعتماد بانوان، به سامانهای برای جذب قربانیان در فضای خصوصی تبدیل شدهاند و باید با برخورد قاطع و فوری دستگاه قضایی و انتظامی جمعآوری شوند.
نقص قانونی؛ زمینهساز کلاهبرداری
مهمترین عاملی که به کلاهبرداران فضای مجازی مجال داده، نقص قانونی موجود در صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان است. هرچند بسیاری از حقوقدانان تاکید دارند که قانون ایران هیچگونه محدودیتی برای صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان قائل نیست و رانندگی موضوعی جنسیتی نیست. بر اساس ماده ۲۶ قانون راهنمایی و رانندگی، هر فردی که بخواهد هر نوع وسیله نقلیه موتوری را هدایت کند، باید گواهینامه مرتبط دریافت نماید. با این حال، تبصره ۲۰ قانون تخلفات راهنمایی و رانندگی، پلیس راهور را ملزم به صدور گواهینامه موتورسیکلت برای مردان کرده و در آن هیچ اشارهای به اعطای گواهینامه برای بانوان نشده است!
به همین دلیل است که پلیس عملا نمیتواند برای بانوان گواهینامه موتورسیکلت صادر کند. این خلأ حقوقی، فضایی امن برای کلاهبرداران ایجاد کرده است.
رئیس کانون آموزشگاههای رانندگی کشور در این باره هشدار داده که اخیرا در شبکههای اجتماعی تبلیغات گستردهای مبنی بر «آزاد شدن ثبتنام گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان» منتشر شده که کاملا کذب و دروغ است.
بنابراین نسخه شفابخش برای حل این معضل، در بستن چشمها به روی فضای مجازی و رها کردن مردم به دست این گرگهای اینستاگرامی نیست. راه حل میانه و هوشمندانه، ایجاد پل قانونی و ایمن بین متقاضیان و مراکز رسمی است.هرچند اخیرا گزارش شده که در جلسه هیئت وزیران مورخ ۸ دی ماه ۱۴۰۴، گواهینامه موتورسیکلت بانوان به تصویب هیئت دولت رسیده، اما اجرایی شدن آن نیازمند پیگیری جدی است. البته با تأکید بر اینکه آموزش ترجیحا توسط مربیان زن واجد شرایط انجام شود، باید مراکز رسمی و دارای مجوز برای آموزش بانوان راهاندازی شود.
هشدار رئیس اتحادیه آموزشگاههای رانندگی کشور:
هیچ ثبتنامی برای گواهینامه موتور بانوان مجاز نیست
فرهاد حقیقی، رئیس اتحادیه صنف آموزشگاههای رانندگی تهران و کانون آموزشگاههای کشور، در گفتوگو با «هفت صبح»، ضمن تایید تبلیغات گسترده سودجویان برای آموزش زنان و دختران موتور سوار و صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان نسبت به موج فزاینده اینگونه تبلیغات هشدار میدهد و تاکید میکند که هرگونه ثبتنام و دریافت وجه پیش از ابلاغ رسمی قوانین، غیرقانونی و مصداق کلاهبرداری است.
حقیقی با ابراز نگرانی از فعالیتهای غیرمجاز برخی سودجویان، میگوید:«متاسفانه در روزهای اخیر، گزارشها و شکایتهای متعددی به اتحادیه آموزشگاههای رانندگی واصل شده که نشان میدهد افرادی فاقد هرگونه مجوز قانونی، با سوءاستفاده از اخبار منتشرشده درباره صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان، اقدام به انتشار آگهیهای فریبنده در شبکههای اجتماعی کردهاند.
این افراد با وعدههایی همچون ثبتنام قطعی، اخذ تضمینی گواهینامه یا تسریع در مراحل اداری، از شهروندان عزیز درخواست وجه میکنند.» وی با تاکید بر موضع رسمی اتحادیه به صراحت اعلام میکند تا زمانی که قوانین، آییننامهها و دستورالعملهای اجرایی از سوی مراجع ذیصلاح به طور رسمی ابلاغ نشده است، هیچ شخص حقیقی یا حقوقی مجاز به ثبتنام یا دریافت هرگونه وجه برای صدور گواهینامه موتورسیکلت بانوان نیست. بنابراین هرگونه تبلیغ، وعده یا دریافت وجه در این زمینه، فاقد وجاهت قانونی بوده و مصداق بارز کلاهبرداری و اغفال شهروندان به شمار میرود.
وی در ادامه با خطاب قرار دادن زنان علاقهمند به موتورسواری از آنها میخواهد که مطلقا و صرفا به اطلاعیههای رسمی که از طریق مراجع قانونی و رسانه ملی اعلام میشود، استناد کنند و از پرداخت هرگونه وجه به افراد در صفحات مجازی یا موسسات فاقد مجوز جدا خودداری نمایند. حقیقی مدعی است که شعارهایی نظیر «ثبتنام قطعی»، «اخذ تضمینی گواهینامه»، «دریافت گواهینامه بدون آزمون» یا هر عبارت مشابه دیگری، جز سراب و فریب چیزی نیست و مردم نباید ذرهای به این وعدههای پوچ اعتماد کنند. رئیس اتحادیه صنف آموزشگاههای رانندگی همچنین از شهروندان درخواست میکند در صورت مشاهده هرگونه فعالیت مشکوک، موضوع را در سریعترین زمان ممکن به دستگاههای ذیصلاح مانند اتحادیه صنف آموزشگاههای رانندگی یا پلیس راهور اطلاع دهند.
