هفت صبح، سارا گیوگل| بیماران مبتلا به آسم و بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) در حالی طی دو سال اخیر با کمبود و نوسان در دسترسی به داروهای استنشاقی دست و پنجه نرم میکنند که ورود برخی اسپریهای تنفسی وارداتی با منشأ چینی به بازار دارویی کشور، بحثهای تازهای را درباره کیفیت، اثربخشی و حق انتخاب بیماران در درمان ایجاد کرده است. متخصصان تاکید میکنند که در داروهای استنشاقی، صرف تامین یک فرآورده برای رفع کمبود کافی نیست و کیفیت دارو و تجهیزات تحویل آن نقشی تعیینکننده در موفقیت درمان دارد.
این نگرانیها در شرایطی مطرح میشود که بیماریهای تنفسی همچنان یکی از مهمترین چالشهای نظام سلامت به شمار میروند. سال گذشته موج گسترده آنفلوآنزا و افزایش عفونتهای تنفسی، فشار مضاعفی بر بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی وارد کرد؛ بیمارانی که برای کنترل بیماری خود به مصرف مستمر داروهای استنشاقی وابسته هستند و هرگونه اختلال در دسترسی یا اثربخشی دارو میتواند سلامت آنها را با خطر مواجه کند.
داروهای استنشاقی برخلاف بسیاری از داروهای خوراکی، تنها به ماده موثره وابسته نیستند. در این دسته دارویی، کیفیت فرمولاسیون، فناوری تولید، اندازه ذرات و عملکرد دستگاه استنشاقی، همگی بر میزان رسیدن دارو به ریه و در نهایت بر نتیجه درمان اثر میگذارند. به همین دلیل بسیاری از بیماران سالها با یک برند مشخص به ثبات درمانی میرسند و تغییر ناگهانی دارو یا جایگزینی اجباری آن میتواند کنترل بیماری را مختل کند.
گلایه بیماران از کیفیت برخی داروها
مسعود ناظمیه، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تبریز و مدیر گروه داخلی بیمارستان امام رضا تبریز با اشاره به وضعیت درمان بیماران تنفسی میگوید بیماریهای ریوی معمولاً محدود به ریه نیستند و میتوانند سایر ارگانها از جمله سیستم قلبیعروقی و عصبی را نیز تحت تاثیر قرار دهند؛ موضوعی که اهمیت کنترل مناسب بیماری را دوچندان میکند.به گفته وی، در حال حاضر داروهای جدید و پیشرفتهای برای درمان COPD در جهان وجود دارد، اما بسیاری از بیماران ایرانی به دلیل هزینههای بالا امکان استفاده از آنها را ندارند. از سوی دیگر، بخشی از بیماران نیز از اثربخشی برخی درمانهای ارزانتر رضایت کافی ندارند و از عوارضی مانند گرفتگی صدا یا عفونتهای قارچی دهان شکایت میکنند.
ناظمیه معتقد است کیفیت داروهای تنفسی تولید داخل باید ارتقا یابد تا توان رقابت با محصولات دارای فناوری پیشرفته را پیدا کند. به گفته او، زمانی که یک داروی ارزانقیمت نتواند بیماری را کنترل کند، بیمار باید به گزینههای موثرتر و باکیفیتتر دسترسی داشته باشد.
کیفیت اسپری؛ فراتر از ماده اولیه
این فوق تخصص ریه تاکید میکند که استاندارد یک اسپری تنفسی تنها به کیفیت ماده اولیه محدود نمیشود. به گفته وی، بخش مهمی از اثربخشی این داروها به طراحی و عملکرد دستگاه استنشاقی وابسته است.او توضیح میدهد که اگر بدنه و سیستم پاشش اسپری استاندارد نباشد، حتی استفاده از بهترین مواد اولیه نیز نمیتواند اثربخشی مطلوب ایجاد کند؛ زیرا ذرات دارو به شکل مناسب به مجاری تنفسی و بخشهای عمقی ریه نمیرسند.به اعتقاد ناظمیه، سازمان غذا و دارو باید سازوکاری مشخص برای ارزیابی و استانداردسنجی اسپریهای تنفسی فراهم کند تا کیفیت این محصولات پیش از ورود به بازار بهطور دقیق مورد بررسی قرار گیرد.
محدودیت انتخاب برای بیماران
یکی دیگر از چالشهای مطرحشده در حوزه داروهای تنفسی، محدود بودن انتخاب بیماران و پزشکان است. ناظمیه میگوید در بسیاری از موارد، بیمهها صرفاً ارزانترین برند موجود را پوشش میدهند و در صورت تولید یک دارو در داخل کشور، امکان واردات نمونه خارجی یا پوشش بیمهای آن نیز محدود میشود.به گفته وی، این روند میتواند دست پزشکان را در انتخاب بهترین گزینه درمانی برای بیماران ببندد.
او پیشنهاد میکند همه داروهای تنفسی تحت پوشش بیمه قرار گیرند تا پزشک بتواند بر اساس شرایط بیمار و تشخیص تخصصی خود، مناسبترین دارو را تجویز کند.در همین حال، نگرانی اصلی درباره برخی اسپریهای وارداتی جدید، صرفاً به کشور مبدا آنها محدود نمیشود. آنچه بیش از همه مورد توجه پزشکان و بیماران قرار گرفته، ضرورت انتشار اطلاعات شفاف درباره استانداردهای تولید، مطالعات مقایسهای، دادههای بالینی و کیفیت این فرآوردههاست.
تامین پایدار دارو ضرورتی انکارناپذیر است، اما این هدف نباید به بهای کاهش استانداردهای درمانی یا محدود شدن حق انتخاب بیماران محقق شود. بهویژه در مورد بیماران مبتلا به آسم و COPD که هرگونه افت کیفیت درمان میتواند به افزایش حملات تنفسی، مراجعه به اورژانس منجر شود.
