با نزدیک شدن به مراسم تدفین پیکر رهبر شهید و دیگر شهدای این حادثه، موضوع احکام مربوط به نماز میت و نماز شب دفن بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. یکی از پرسشهای اصلی مخاطبان، زمان صحیح خواندن نماز شب دفن و نحوه اقامه آن در شرایطی است که چند متوفی بهصورت همزمان یا در مکانهای مختلف به خاک سپرده شوند.
بر اساس گزارشی که به نقل از حوزه منتشر شده، حجتالاسلام والمسلمین محمدی شاهرودی به این پرسشهای شرعی پاسخ داده و جزئیات مربوط به زمان و شیوه اقامه نماز شب دفن را تشریح کرده است.
پرسش درباره زمان اقامه نماز شب دفن
در این استفتا چنین مطرح شده است:
«در خصوص زمان خواندن نماز شبِ دفن، سؤالی مطرح است که آیا این نماز را هماکنون میتوان بهجا آورد، یا باید همزمان با شبِ تدفینِ رهبر شهیدمان خوانده شود؟ همچنین در صورتی که اعضای خانوادهٔ ایشان در مکانهای جداگانهای دفن شوند، آیا باید برای تکتک آنها این نماز را بهطور جداگانه اقامه کرد یا خیر؟»
پاسخ درباره زمان خواندن نماز شب اول قبر
در پاسخ به این پرسش آمده است:
«یادآوری این موضوع بسیار مغتنم است. در پاسخ باید گفت که این نماز، «صلاه لیله الدفن» یا همان نماز شبِ دفن نام دارد و زمانِ شرعیِ آن، منحصراً شبِ نخستِ پس از تدفین است؛ یعنی شبی که پیکرِ مطهر در خاک آرمیده و دفن میشود، نه شبِ وفات. بنابراین، تا زمانی که تدفینِ شهید بزرگوار و همراهان ایشان انجام نشده است، وقتِ این نماز فرا نرسیده و بهمحض انجامِ تدفین، آن شب، زمانِ ادای این فریضهٔ مستحبی خواهد بود.»
اگر چند متوفی وجود داشته باشد، تکلیف چیست؟
در ادامه این پاسخ، درباره تعدد متوفیان نیز توضیح داده شده است:
«در موردِ تعددِ متوفیان نیز باید گفت که بنا بر احکامِ شرعی، این نماز برای هر یک از اموات، بهصورتِ مستقل و جداگانه وارد شده است؛ لذا اگر خانوادهٔ شهید در مکانهای متفاوتی دفن شوند، برای هرکدام میتوان نمازِ شبِ دفن را بهطور جداگانه بهجا آورد.»
همچنین درباره اولویت زمانی این نماز نیز تأکید شده است:
«نکتهٔ حائز اهمیت این است که هرچند برای شبِ وفات نیز استحبابی ضعیف ذکر کردهاند، اما این استحباب، هرگز جایگزینِ نمازِ شبِ دفن نمیشود و تأکیدِ اصلی و وجوبِ استحبابیِ مؤکّد، بر همان شبِ نخستِ پس از تدفین معطوف است. بدین ترتیب، اولویتِ قطعی با اقامهٔ این نماز در شبِ دفن است و بهازای هر یک از متوفیان، بهطور مجزا قابلِ اجرا میباشد.»
نحوه اهدای ثواب نماز شب دفن
بر اساس توضیحات منتشرشده، پس از پایان نماز میتوان ثواب آن را به روح فرد درگذشته هدیه کرد. در این زمینه از عبارت زیر بهعنوان نمونه یاد شده است:
«اللهم صل علی محمد و آل محمد و ابعث ثوابها الی قبر فلان بن فلان»
البته تأکید شده است که بیان نیت میتواند به هر شکل انجام شود و اصل موضوع، درخواست از خداوند برای رساندن ثواب نماز به روح فرد مورد نظر است.
همچنین در این گزارش آمده است که اگرچه امکان هدیه کردن ثواب یک نماز به چند نفر وجود دارد، اما بر اساس آنچه بیان شده، بهتر است برای هر متوفی نماز مستقلی خوانده شود تا استحباب مؤکد این عمل بهطور کامل رعایت شود.
