به گزارش هفت صبح چهار موش کوچک که در نقش فضانورد راهی مدار زمین شده بودند، به خانه بازگشتند و حالا یکی از آنها مادر شده است. این خبر در نگاه اول شاید ساده به نظر برسد، اما در واقعیت، یکی از حیاتیترین گرههای کور بشر برای زندگی در خارج از کره زمین را باز کرده است: آیا پستانداران میتوانند پس از تجربه سفر فضایی، دوباره زندگی خلق کنند؟
بهگزارش یونیورستودی، آژانس فضایی چین در تاریخ ۳۱ اکتبر، چهار موش (با شمارههای شناسایی ۶، ۹۸، ۱۵۴ و ۱۸۶) را با فضاپیمای شنژو-۲۱ به ایستگاه فضایی تیانگونگ فرستاد. این جوندگان به مدت دو هفته در ارتفاع ۴۰۰ کیلومتری زمین، تحتتأثیر مستقیم تابشهای کیهانی و شرایط بیوزنی (میکروگرانش)، زندگی کردند. پس از بازگشت موفقیتآمیز در ۱۴ نوامبر، یکی از موشهای ماده در تاریخ ۱۰ دسامبر، ۹ نوزاد کاملاً سالم به دنیا آورد.
«سفرهای فضایی کوتاهمدت، آسیب ساختاری به سیستم تولیدمثل پستانداران وارد نمیکند»
در پژوهشهای قبلی، دانشمندان تنها از اسپرم منجمدشده در فضا برای بارورسازی در زمین استفاده کرده بودند؛ اما این بار ماجرا متفاوت بود و کل فرآیند بیولوژیکی بدن زنده در معرض محیط فضا قرار گرفته بود. در مطالعهی جدید، ۶ نوزاد از زایمان زنده ماندند که پژوهشگران آن را نرخ بقای طبیعی میدانند. مادر بهخوبی به نوزادان شیر میدهد و تولهها فعال و در حال رشد هستند.
به گفتهی وانگ هونگمی، محقق ارشد در آکادمی علوم چین، این زایمان نشان داد که سفرهای فضایی کوتاهمدت، آسیب ساختاری به سیستم تولیدمثل پستانداران وارد نمیکند؛ موضوعی که پیروزی بزرگ برای زیستشناسی فضایی محسوب میشود.
انتخاب موشها برای این سفر تصادفی نبوده است؛ این حیوانات شباهت ژنتیکی بالایی به انسان دارند، بهسرعت تولیدمثل میکنند و پاسخهای فیزیولوژیک آنها به استرس اغلب مشابه بیولوژی انسانی است. اگر فضا بخواهد اختلالی در سیستم تولیدمثل پستانداران ایجاد کند، موشها اولین گونهای هستند که آن را نشان میدهند.اما مأموریت موشها بدون چالش نیز نبود. به دلیل تغییرات پیشبینینشده در برنامه بازگشت فضاپیمای شنژو-۲۰، اقامت موشها طولانیتر شد و ذخیره غذایی آنها به مراتب کاهش یافت. تیم مهندسی روی زمین در وضعیتی بحرانی قرار گرفت و شروع به آزمایش روی جیرههای اضطراری فضانوردان کرد. از میان گزینههایی مثل بیسکویت فشرده، ذرت و فندق، در نهایت شیر سویا بهعنوان ایمنترین و کارآمدترین ماده غذایی برای نجات موشها انتخاب شد.
در تمام مدت مأموریت، سیستم پایش مبتنی بر هوش مصنوعی بهصورت ۲۴ ساعته رفتار، الگوهای تغذیه و حتی چرخههای خواب موشها را تحلیل میکرد تا هرگونه ناهنجاری یا اتمام ذخایر را پیشبینی کند. همچنین برای حفظ سلامت فیزیکی، محیط زندگی آنها دارای جریان هوای مهندسیشدهای بود که موها و ضایعات را برای جلوگیری از آلودگی محیط، به مخازن فیلتر هدایت میکرد.
دانشمندان اکنون تولهها را به دقت زیر نظر دارند تا ببینند آیا تابشهای کیهانی که مادر آنها تجربه کرده، تأثیری در منحنی رشد یا توانایی تولیدمثل نسلهای بعدی خواهد داشت یا خیر. هدف نهایی، فراتر از مطالعه روی جوندگان است. پیش از آنکه رویای سکونت دائم در ماه یا سفرهای چندساله به مریخ محقق شود، باید به پرسشهای بنیادین پاسخ داد:
- آیا جنین پستانداران میتواند در شرایط گرانش ناچیز بهدرستی رشد کند؟
- آیا پرتوهای پرانرژی کیهانی باعث جهشهای پنهان در سلولهای جنسی میشوند؟
زایمان موفقیتآمیز موش فضانورد چین پس از بازگشت از مدار، شاید تمام پاسخها را در اختیار ما نگذارد، قطعاً چراغ سبزی برای پروژههای بزرگتر و گامی بلند برای تبدیل انسان به گونهای چندسیارهای است.
