روزنامه هفت صبح| از ميان همه زناني كه در ايران به رتبه استادبزرگ رسيدند، تنها دو نفر در ايران ماندهاند و باقي آنها مهاجرت كردهاند: سارا خادمالشريعه به اسپانيا، آتوسا پوركاشيان و درسا درخشاني به آمريكا، غزل حكيميفرد به سوئيس و ميترا حجازيپور به فرانسه. شادي پريدر از ورزش كنارهگيري كرده و در سمت نايبرئيس فدراسيون فعاليت ميكند و فعلا تنها مبينا علينسب جوان است كه در ايران با اين سمت حضور دارد. عليرضا فيروزجا هم كه بهعنوان ستاره شطرنج ايراني شناخته ميشود، مدتها پيش به فرانسه مهاجرت كرد. روزهاي آخر هفته گذشته خبر اعطاي تابعيت رسمي اسپانيا به سارا خادمالشريعه و ازدواج آتوسا پوركاشيان با استاد بزرگ شطرنج آمريكا منتشر شد.
سارا خادمالشريعه: تابعيت اسپانيا
ماجراي مهاجرت سارا خادمالشريعه 26 ساله در كمتر از يكسال رخ داد و از زماني جديتر شد كه تصاويري از حضور او بدون پوشش سر در مسابقات بينالمللي 2022 قزاقستان منتشر شد. فدراسيون شطرنج هم اعلام كرد كه خادمالشریعه نماينده ايران در اين مسابقات نبوده و با هزينه شخصي خودش شركت كرده است.
بلافاصله بعد از انتشار اين تصاوير شايعه پناهندگي خادمالشریعه هم مطرح شد، اما خودش آن را رد كرد. خادمالشریعه گفته بود دليل مهاجرتش خانوادگي است و بهواسطه چندمليتي بودن همسرش اردشير احمدي امكان مهاجرت بدون پناهندگي برايش فراهم است و همه هزينههاي طول دوران فعاليتش را شخصا پرداخت كرده و نه فدراسيون. زمستان سال قبل خادمالشریعه با نخستوزير اسپانيا ديدار كرد و شش ماه بعد از انتشار تصاوير آن، تابعيت اين كشور به او تعلق گرفت و حالا با پرچم كشور ديگري در مسابقات حاضر ميشود.
او اولين زن شطرنجباز ایرانی است که هم درجه استادبزرگ زنان را بهدست آورد و هم در سن ۱۸سالگی در هشتادوچهارمین کنگره شطرنج جهان توانست عنوان استاد بینالمللی شطرنج را كسب كند.فدراسيون شطرنج ايران تا فروردين امسال هم مهاجرت او را نپذيرفته بود و اميدوار بود كه امكان بازگشتش فراهم شود. خادمالشریعه در يك بازه زماني طولاني تا قبل از مهاجرتش ممنوعالخروج بود و بهواسطه همين ماجرا تعدادي از مسابقات خارج از كشور را از دست داد. خادمالشريعه امسال جايزه زن سال را از شهردار مادريد دريافت كرد و از امسال با پرچم اين كشور در مسابقات حاضر ميشود.
آتوسا پوركاشيان و درسا درخشاني: تابعيت آمريكا
پوركاشيان هم در همان مسابقه بحثبرانگيز قزاقستان حضور داشت و اتفاقي مشابه سارا خادمالشريعه براي او هم رخ داد؛ با اين تفاوت كه او سالها پيش به آمريكا مهاجرت كرده بود و اينبار با پرچم آمريكا در يك مسابقه بينالمللي شركت ميكرد. آذر سال گذشته بهصورت رسمي اعلام شد كه پوركاشيان با پرچم آمريكا در مسابقات شطرنج حاضر ميشود.
تا قبل از اين تاريخ پوركاشيان با پرچم ايران در مسابقات شركت ميكرد، اما بعد از آن بهصورت رسمي تغيير تابعيت داد و به عضويت تيم ملي آمريكا درآمد. خبر ازدواج او با قهرمان ملي شطرنج آمريكا همين دو روز پيش در صفحه اينستاگرام آتوسا منتشر شد؛ با يك تصوير از خودش و همسرش، هيكارو ناكامورا، استاد بزرگ شطرنج آمريكا که البته همانطور که مشخص است ژاپنیالاصل است و در رتبه دوم جهان پس از مگنوس كارلسن قرار دارد و در 15سالگي به جوانترين استادبزرگ شطرنج آمريكا تبديل شد و توانست جايگاه بابيفيشر بهعنوان ركورددار قبلي را بگيرد.
هيكارو پنج بار قهرمان ملي آمريكا شده و بهغير از همه مقامهاي قهرماني شطرنج كه تا امروز بهدست آورده، قهرمان شطرنج 960 است؛ نوعي از اين بازي كه ابداع بابيفيشر- قهرمان جهان- است و در نحوه قرارگيري مهرهها با نوع كلاسيك شطرنج تفاوت دارد. حالا او و آتوسا پوركاشيان به جمع زوجهاي شطرنجباز جهان پيوستهاند. پوركاشيان شطرنج را در سن 10سالگي آغاز كرد و سال 1376 به عضويت تيم ملي در رده سني 10 سال درآمد و دو سال بعد هم توانست عضو تيمملي بزرگسالان شود.
پوركاشيان توانسته بود به درجه استاد بزرگي زنان ايران در رشته شطرنج برسد و در شش دوره از مسابقات قهرماني زنان ايران مدال طلا را بهدست آورد و در سن 12سالگي هم به مقام قهرماني دختران زير 12سال جهان رسيده بود. بالاترين ريتينگ او 2374 است كه سال 2011 به آن رسيده بود و توانسته بود خودش را در ميان سه زن شطرنجباز ايراني با ريتينگ بالاتر از 2300 نگه دارد. آتوسا فرزند احمد پوركاشيان واليباليست و مربي سابق تيم ملي واليبال ايران است.
قهرماني آسيا در سال 2010، حضور در 9 المپياد شطرنج و حضور در هفت مسابقه قهرماني تيمي زنان آسيا بين سالهاي 2003 و 2016 هم بخشي از سابقه فعاليت او در شطرنج است كه در كنار آنها، پوركاشيان جزو اولين لژيونرهاي زن ايراني است كه توانست در چند فصل به عنوان بازيكن تيم هامبورگ در بوندسليگاي شطرنج آلمان مسابقه دهد.
درسا درخشاني هم مهر سال 96 و بعد از تجربهاي مشابه به عضويت تيم ملي آمريكا درآمد. او هم مانند سارا خادمالشريعه دومين شطرنجباز زن ايراني است كه علاوهبر كسب درجه استاد بزرگ زنان، عنوان استاد بينالمللي شطرنج را هم بهدست آورده است.
ميترا حجازيپور: تابعيت فرانسه
ماجراي مهاجرت او هم بعد از عليرضا فيروزجا آغاز شد؛ میترا حجازيپور سه سال پيش به فرانسه مهاجرت كرد و ارديبهشت امسال او بهصورت رسمي به تابعيت اين كشور درآمد و حالا مليتي فرانسوي دارد. حجازيپور متولد سال 71 است و درجه استاد بزرگ زنان را در سال ۲۰۱۵ به دست آورد.
سال ۱۳۹۱ هم قهرماني شطرنج زنان ايران به او رسيد، اما از سال ۲۰۲۱ با پرچم فرانسه در مسابقات بینالمللی شرکت میکرد. بهغير از 13 مدال مختلفي كه در همه مسابقات داخلي و خارجي بهدست آورد، از سال 2008 تا 2018 در همه دورههاي المپياد جهاني شطرنج هم براي تيم ملي ايران مسابقه ميداد.
او سال ۲۰۲۰ در مسابقات جهانی شطرنج سریع و برقآسای جهان به میزبانی مسکو، بدون حجاب شركت كرد و کمی بعد هم رئیس فدراسیون شطرنج ایران خبر داد كه حجازيپور از تيم ملي اخراج و حتي به مدت یکسال است از زیر پرچم ایران خارج شده و مدت زیادی است که در مسابقات داخلی و انتخابی تیم ملی شرکت نکرده است. مهر پايان حضور او در شطرنج ايران زماني خورد كه فدراسيون گفت او بابت شركت در اين مسابقات جايي در تيم ملي و شطرنج ايران ندارد.
غزل حكيميفرد: تابعيت سوئيس
حكيميفرد هم يكي از استادبزرگهاي شطرنج زنان ايران بود كه بعد از مهاجرت به زوريخ سوئيس براي ادامه تحصيل تصميم گرفت با پرچم همان كشور به مسير حرفهاي خود ادامه دهد. با اين حال خودش توضيح داد كه صرفا در دوران دانشجويياش با پرچم سوئيس مسابقه ميدهد و اين به معناي دريافت تابعيت يا پناهندگي نيست.
عليرضا فيروزجا: تابعيت فرانسه
تصميم به مهاجرت عليرضا فيروزجا حدود چهار سال پيش و در جريان رقابتهاي جهاني روسيه سال 98 قوت گرفت. فدراسیون بهخاطر جنجالهایی که مسابقه محمدامین طباطبایی و پرهام مقصودلو با گورشتین ایدو، بهوجود آورد، تصمیم گرفته بودند در صورت حضور ورزشکاران اسرائیلی بهطور کلی قید سفر را بزنند. موضوعی که با مخالفت فیروزجا همراه شد و او به فدراسیون اعلام کرد که قصد دارد در این تورنمنت شرکت کند و وقتی با مخالفت رئیس فدراسیون شطرنج ایران روبهرو شد به او گفت که زیر پرچم فدراسیون جهانی مسابقه میدهد. یکسال بعد هم او مجبور شد در رقابتهای کارلسروهه آلمان غیبت کند.
او بعد از خروج از ايران و مهاجرت به فرانسه، تا دوسال با پرچم فدراسيون جهاني شطرنج مسابقه ميداد و در نهايت سال 1400 فعاليت حرفهاياش را به نام كشور فرانسه ادامه داد. او در آخرين مسابقهاش در مقابل قهرمان جهان پيروز شد و در حال حاضر از مطرحترین شطرنجبازان بینالمللی محسوب میشود.
فيروزجا متولد سال 1382 است و وقتي كه فقط 13 سال داشت، احسان قائممقامي، اولين استاد بزرگ شطرنج ايران را شكست داد. موفقيتهاي پيدرپي او باعث شد همه به آينده درخشانش چشم بدوزند. سال 2019 در صدر ردهبندی شطرنجبازان زیر ۱۶سال جهان، رده دوم شطرنجبازان جوان جهان و در صدر ردهبندی شطرنجبازان ایران قرار گرفت. فيروزجا در سن 13سالگي به ريتينگ 2500 رسيده بود؛ امتيازي كه معمولا به نرم استاد بزرگي شناخته ميشود.
