روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| برخی از رویدادهای ورزشی مانند برگزاری مسابقات تنیس اوپن استرالیا این هفته بهانهای بود تا ابهامات شما در مورد اینکه چطور و طبق چه قوانینی در این ورزش و نیز برخی ورزشهای دیگر مثل فوتبال آمریکایی و گلف و بیسبال با هم رقابت میکنند را بررسی کنیم و ببینیم ورزشکاران چطور در این بازیها به پیروزی میرسند.
برگزاری مسابقات تنیس اوپن استرالیا، که یکی از مسابقات مهم تنیس یا گرنداسلم است؛ و نیز برگزاری انتخابات فدراسیون گلف ایران در کنار نزدیک بودن به مسابقه بزرگ فوتبال آمریکایی سال یعنی سوپر بول و البته لغو بازی کریکت بین دو تیم استرالیا و افغانستان به دلیل نقض حقوق زنان در این کشور، بهانهای شد برای اینکه قوانین بازیهای ورزشی را مرور کنیم که چندان در جریان اصلی نیستند. تنیس را انتخاب کردیم و گلف و فوتبال آمریکایی و راگبی را و بهطور خلاصه قرار است به شما بگوییم در این بازیها چه میگذرد. البته طبیعتا بهطور خلاصه این قوانین را مطرح میکنیم و وارد جزئیات آن نخواهیم شد.
تنیس
یک: تنیس، ورزشی راکتی است که بین دو نفر (انفرادی یا سینگل) و یا بین دو تیم دو نفره (دوبل) بازی میشود. این دو نوع ورزش با هم تفاوتهایی دارند ولی مهمترین تفاوت این است که دو نوار کناره یک زمین تنیس، در بازی انفرادی مورد استفاده قرار نمیگیرد و مخصوص بازی دوبل است.
دو: در تنیس، هدف این است که بازیکنان طوری ضربات خود را به زمین یکدیگر روانه کنند که طرف مقابل نتواند آن را برگرداند. در این حالت بازیکن زننده ضربه یک امتیاز بهدست میآورد. پرواضح است که اگر ضربه بازیکنی به تور برخورد کند و یا به خارج زمین برود، بازیکن مقابل صاحب امتیاز میشود.
سه: در ابتدای بازی، زننده و دریافتکننده سرویس توسط شیر یا خط تعیین میشود. کسی که در شیر یا خط پیروز شود، اعلام میکند که میخواهد بازی را با زدن سرویس شروع کند یا دریافتکننده سرویس باشد. بازنده شیر یا خط نیز تعیین میکند که میخواهد در کدام سوی زمین بایستد.
چهار: در هر گیم، بازیکن زننده سرویس از پشت خط انتهایی زمین یاBaseline و بهصورت یکیدرمیان از سمت راست و چپ زمین سرویس میزند و برای این کار باید بین خط کناری زمین و خط وسط بایستد. توجه کنید که سرویس باید در باکس سرویس مخالف فرود بیاید.
پنج: در شروع هر گیم امتیاز اول از سمت راست زمین زده میشود و زننده سرویس دو بار فرصت دارد تا ضربه خود را در محوطه سرویس فرود بیاورد. اگر سرویس اول خطا شود (به تور برخورد کند و یا در محدوده مجاز فرود نیاید) بازیکن میتواند از فرصت دوم خود استفاده کند. به همین دلیل بازیکنان معمولا سرویس اول خود را محکمتر و با ریسک بالاتر میزنند چراکه درصورتیکه سرویس اولشان به ثمر ننشیند میتوانند از فرصت دوم خود بهره ببرند. اگر سرویس دوم هم خطا شود بازیکن اصطلاحا مرتکب «دابل فالت» Double Fault شده و یک امتیاز از دست میدهد.
شش: هر مسابقه تنیس از تعدادی «ست» (حداقل ۲ ست) و هر ست از تعدادی گیم (حداقل ۶ گیم) و هر گیم نیز از تعدادی امتیاز (حداقل ۴ امتیاز) تشکیل شده است. بازیکن و یا تیمی که زودتر چهار امتیاز کسب کند برنده گیم میشود. مسابقات رسمی تنیس بهصورت 2 ست از 3 ست و یا 3 ست از 5 ست برگزار میشود. در نوع اول هر بازیکن/تیمی که زودتر در ۲ ست پیروز شود، برنده مسابقه خواهد شد و در نوع دوم هر بازیکن/تیمی که زودتر در سه ست پیروز شود. هر بازیکنی که زودتر در 6 گیم پیروز شود، یک ست را از آن خود میکند.
هفت: در تنیس امتیازات هر «گیم» بنا به دلایل تاریخی بهصورت صفر، ۱۵، ۳۰ و ۴۰ شمرده میشود و خبری از ۱، ۲، ۳ و… نیست.
هشت: اگر دو بازیکن/تیم در امتیاز 40 مساوی شوند، وضعیت دییوس یا Deuce اتفاق میافتد. در این صورت هر بازیکن/تیمی که بتواند دو امتیاز متوالی کسب کند، در آن گیم پیروز میشود.
9 : زمانیکه دو بازیکن در تعداد گیمها ۶ بر ۶ برابر شوند، یک گیم «تایبرِیک» برای مشخص شدن برنده ست بازی میشود. البته در بعضی مسابقات، قانون «تایبریک» در ست پایانی اجرا نمیشود و ست تا زمانیکه یکی از دو بازیکن/تیم در دو گیم متوالی پیروز شود، ادامه پیدا میکند.
10: امتیازشماری در گیم تایبریک، با ترتیب معمولی اعداد (یعنی بهصورت ۱، ۲، ۳ و… و نه بهصورت ۱۵، ۳۰، ۴۰) انجام میشود. هر بازیکن که زودتر به امتیاز ۷ برسد برنده تایبریک و ست میگردد. در صورتیکه دو بازیکن در امتیاز ۷-۷ برابر شوند، آنگاه هر بازیکنی که بتواند در دو امتیاز متوالی برنده شود، پیروز ست خواهد بود.
گلف
یک: روشن است که در گلف، هدف آن است که توپ بهوسیله یک چوب که به آن کلاب گفته میشود وارد یک سوراخ یا حفره شود.
دو: این چوبها جنسهای مختلفی دارند که معمولا از کربن و فلز ساخته میشوند. در یک بازی رسمی بازیکنان 14 کلاب دارند (حداکثر 14 کلاب میتوانند داشته باشند) که به دستههای مختلفی تقسیم میشوند و هر کدام برای ضربهای خاص بهکار میروند.
سه: با این حال پیش از آنکه به سایر قوانین این ورزش بپردازیم باید زمین آن را بشناسیم. زمین گلف معمولا میان 30 تا 40 هزار مترمربع است. در زمینهای استاندارد گلف، 9 يا 18 سوراخ وجود دارد كه قطر آنها 25/4 اینچ است و از طرفی قطر توپ این بازی 68/1 اینچ است (هر اینچ، 54/2 سانتیمتر است). سوراخهای زمین گلف از یکدیگر فاصله دارند (معمولا 100 تا 600 یارد، هر یارد 4/91 سانتیمتر است).
چهار: زمین گلف از بخشهای مختلفی درست شده است:
قسمت گرین یا Green دارای چمن بسیار مرغوب و باکیفیتی است که آسانترين سطح این زمین بهشمار میرود.
قسمت دیگر فیروی یا Fairway که در آن چمن بلند است و توپ بهراحتی در این ناحيه حرکت نمیکند.
قسمت راف یا Rough که از مسير اصل بازی خارج است و بسيار ناهموار و چالشبرانگیز بهشمار میرود.
قسمت هازارد یا Hazard که به قسمتهای شنی و آبی گفته میشود که باید بازیکن مراقب آنها باشد زیرا اگر توپ در شن یا Bunker بیفتد بیرون آوردن آن بسیار دشوار است و اگر در آب بیفتد یک امتیاز جریمه به همراه دارد.
پنج: برای هر سوراخ عددی داده میشود که انتظار میرود با این تعداد ضربه، توپ وارد سوراخ شود؛ این عدد پار یا PAR نامیده میشود. بهعنوان مثال یک سوراخ PAR 5 است یعنی انتظار میرود که توپ با 5 ضربه وارد سوراخ شود؛ امتياز بازيكن با توجه به پار، به شرح زير است:
5 ضربه: صفر امتياز
4 ضربه: 1- امتياز
3 ضربه: 2- امتياز
2 ضربه: 3- امتياز
1 ضربه: 4- امتياز
6 ضربه: 1 امتياز
7 ضربه: 2 امتياز
8 ضربه: 3 امتياز
شش: همانطور كه مشاهده میكنيد، در گلف امتياز منفی در اصل خوب است و هرچه امتياز منفی بيشتر باشد، بهتر است. به همين ترتيب امتيازهای هر سوراخ جمع میشوند و بازيكنی كه در پايان امتياز منفی بيشتری داشته باشد، برنده بازی لقب میگيرد.
هفت: گلف زمان ندارد و بايد تمام سوراخها تمام شوند تا بازی به پايان برسد. از اینرو یک بازی گلف گاهی تا 5 ساعت هم طول میکشد. بعد از ضربه هر بازيكن، نوبت به بازيكن ديگر میشود تا ضربهاش را بزند و به همين شكل بازی ادامه دارد تا بازيكنان سراغ تمام سوراخها بروند.
فوتبال آمریکایی
یک: ابتدا باید گفت که اگرچه فوتبال آمریکایی تقریبا با راگبی یک خانواده دارد ولی کمی با هم تفاوت دارند.
دو: زمين اين بازی مستطيل شكل است و طولش 120 يارد و عرض آن 3/53 يارد است. هر 10 يارد در زمين خطكشی شده است. بازی از وسط زمين يعنی از خط 50 يارد آغاز میشود. انتهای زمين (هر دو طرف) جايی است كه هدف بازيكنان است و آنجا End Zone نوشته شده است و همچنين دو ميله به شكل دروازه پشت آنها قرار گرفته است. (این دروازه برخلاف فوتبال تور ندارد)
سه: هر تيم تا 55 بازيكن میتواند در اختيار داشته باشد كه تنها 11 نفر از آنها در زمين هستند. هيچ محدوديتی در تعويض وجود ندارد.
چهار: بازی از 4 كوارتر 15 دقيقهای تشكيل شده كه در مجموع 60 دقيقه میشود. البته مثل بسكتبال اينجا هم با وقتهای استراحت، بازی بسیار بيشتر از 60 دقيقه به درازا میكشد.
پنج: بازی با پرتاب سكه شروع میشود. تيمی كه برنده میشود، تعيين میكند دفاع كند يا حمله و همچنين اين را بايد تعيين كند كه در كدام سمت زمين میخواهد دفاع كند. (اگر تيم برنده بخواهد حمله كند، تعيين كردن زمين، دست تيم ديگر است).
شش: تيم دفاعكننده با ضربه به توپ بازی را شروع میكند و توپ را به سمت زمين حريف میزند. يكی از بازيكنان حريف توپ را ميگيرد و حال بايد به سمت زمين حريف حركت كند. تيم حريف بايد هرچه زودتر مالک توپ را متوقف كند و همتيمیهای او بايد كمک كنند تا تيم مقابل دستش به بازيكن مالک توپ نرسد. وقتی مالک توپ متوقف شد (زمين خورد)، تازه اصل بازی شروع میشود.
هفت: از هرجا بازيكن متوقف شد، بازی بايد از سر گرفته شود. خط فرضی که بازی در هر اقدام از آنجا شروع میشود، اصطلاحا خط اسکریمج یا Line of Scrimmage نامیده میشود. تيم حملهكننده 4 فرصت حمله دارد. در اين 4 فرصت، اين تيم بايد حداقل 10 يارد رو به جلو حركت كند.
هشت: اگر قبل از اينكه 4 اقدام تمام شود، 10 يارد را جلو رفت، دوباره 4 فرصت ديگر به تيم داده میشود. اگر 4 اقدام تمام شد و تيم موفق نشد 10 يارد جلو برود، توپ به تيم مقابل داده میشود و اگر مثلا در اقدام اول بهجای جلو رفتن، 5 يارد هم عقب رفت (تيم دفاعكننده بازيكن صاحب توپ را به عقب بكشاند)، در آن صورت در سه اقدام بعدی تيم حملهكننده بايد 15 يارد جلو برود (10يارد طبق قوانين بازی و 5 يارد هم براي جبران عقب رفتن).
9 : در مدت حمله، تيم مدافع بايد جلوی حمله را با متوقف كردن مالک توپ بگيرد و تيم حملهكننده نيز جلوی مدافعان حريف را میگيرند تا بازيكن مالک توپ مسيرش همراه شود.
10: اگر تيم حملهكننده سه اقدام كرده و هنوز 10 يارد جلو نرفته است. اين تيم سه راه دارد:
اگر به دروازه حريف نزديک باشد، اقدام به شوت میكند و 3 امتياز میگيرد.
توپ را به دورترين نقطه ممكن شوت میكند. اصطلاحاPunt تا تيم حريف از نقطه دورتری بازی را شروع كند.
و راه آخر پرريسک است؛ اين راه ادامه دادن به بازی به شكل قبل است كه در اين صورت اگر تيم حملهكننده مثل سه اقدام قبلی موفق نشود، توپ به حريف داده میشود و بازی از همان منطقه شروع ميشود.
11: امتيازگيری در بازی به اين صورت است. رسيدن به منطقه End Zone، تاچ داون است كه 6 امتياز دارد. در اين صورت تيم حملهكننده مجاز به اجرای يک حمله ديگر است. شوت به دروازه يا همان فيلدگل یا Field Goal يك امتياز دارد و یک حركت حمله از نزديک منطقه گل كه 2 امتياز دارد.
12: امكان اينهم وجود دارد كه تيم حملهكننده در حمله توپ را از دست بدهد (مثلا پاس را يكی از بازيكنان تيم حريف قطع كند). در اين شرايط، وضعيت بازی به يكباره فرق میكند و حالا تيمی كه مالک توپ است بايد حمله كند و به سمت زمين حريف برود.
13: اگر بازيكن مدافع طوری بازيكن مهاجم را متوقف كند كه قبل از افتادن مهاجم به زمين، توپ از دست او خارج شود، در اين حالت فامبل یا Fumble رخ داده و هر تيمی توپ را از زمين بردارد، تيم حملهكننده میشود. در پایان تیمی برنده است که امتیاز بیشتری کسب کند.
بیسبال
یک: بیسبال، ورزشی است که نشات گرفته از کریکت است ولی تفاوتهایی با هم دارند.
دو: برای اینکه قوانین بیسبال را توضیح بدهیم نخست باید زمین این ورزش را بشناسیم. زمین بیسبال متشکل از چمن و خاک است و از 2 بخش داخلی و خارجی تشکیل شده که به اینفیلد (قسمت خاکی) و اوتفیلد (قسمت سبز) معروف هستند. مساحت زمین این ورزش چیزی حدود دو برابر زمین فوتبال است.
سه: در تقاطع مربع با نقاط خاکی، سه نقطه وجود دارد که بیس اول، بیس دوم و بیس سوم هستند. در مرکز مربع نقطهای وجود دارد که محل پرتاب توپ توسط پیچر یا Pitcher است. در دایرهای هم که در پایینترین بخش زمین است دو باکس برای مهاجمانی که با چوب به توپ ضربه میزند و بتر یا Batter نامیده میشود. (باکس سمت راست برای چپدستها و باکس سمت چپ برای راستدستها). قسمتهایی که در کنار خطکشی شده است، محل اوت بازی را از زمین اصلی مشخص میکنند. پشت مهاجم هم یک نفر از تیم دفاع میایستد که کچر یا Catcher نام دارد.
چهار: بازی به این شکل آغاز میشود که پیچر توپ را به سمت بتر پرتاب میکند. هدف پیچر این است که بتر نتواند توپ را بگیرد و توپ به کچر برسد. هدف بتر نیز این است که به توپ ضربه بزند. پیچر نمیتواند توپ را هر جا که دوست دارد پرتاب کند. قسمتی بهنام ناحیه ضربه یا Strike Zone وجود دارد که تقریبا از زانو تا کمر بتر را شامل میشود و پیچر حتما باید توپ را به این ناحیه بفرستد. این ناحیه را تصاویر تلویزیونی نشان میدهند و در بازی، داوری که پشت کچر قرار دارد، آن را تشخیص میدهد.
پنج: وقتی توپی از طرف پیچر زده میشود چند حالت بهوجود میآید:
* بتر تشخیص میدهد که توپ در ناحیه ضربه نبوده و بیحرکت میایستد و تشخیص او درست است. یک بال به ضرر تیم دفاع است.
* بتر تشخیص میدهد که توپ در ناحیه ضربه نبوده و بیحرکت میایستد و تشخیص او درست است یا اقدام کند و نتواند ضربهای به توپ بزند. یک استرایک به ضرر تیم مهاجم صورت گرفته است.
* اگر 4 بال ثبت شود، بتر میتواند با خیال راحت به بیس اول حرکت کند که واک نامیده میشود. اگر 3 استرایک ثبت شود، استرایک اوت Strikeout صورت گرفته و بتر (مهاجم) حذف میشود.
* اگر بتر بتواند به توپ ضربه بزند، تازه اصل بازی شروع میشود. اگر توپ از قسمتهای کناری به اوت برود، یک Foul صورت گرفته و اینهم یک استرایک به ضرر او بهشمار میرود.
* اگر بتر به توپ ضربه زد و توپ به زمین برخورد كرد، سریع باید به سمت بیس اول بدود. اگر مدافعان توپ را گرفتند و آن را زودتر از رسیدن مهاجم، به بیس رساندند، بازیکن حذف میشود، اما اگر بازیکن زودتر به بیس برسد، بیس را تصاحب میکند.
* بازیکن مدافع که توپ را در دست دارد میتواند با ضربه زدن به مهاجم، او را قبل از رسیدن به بیس حذف کند كه به اين كار تگ كردن میگويند. برخی مواقع، بتر حس میکند که میتواند به بیس دوم یا حتی سوم هم برسد و برای تصاحب این بیسها میرود. بازیکن حمله باید تمام بیسها را سپری کند و به بیس خانه برسد تا یک امتیاز کسب کند.
* اگر مهاجم بیس را تصاحب کرد، همتیمی او برای چوب زدن میآید. در این حالت تمام استرایک و بالهای قبلی پاک میشود. حالا اگر همان اتفاق قبلی بیفتد، مهاجمی که مثلا روی بیس اول است، به سمت بیس دوم حرکت میکند و مهاجم دوم که همان بتر است، برای بیس اول حرکت میکند. در این صورت مدافع سعی میکند تا توپ را به بیس دوم برساند تا مهاجم اول را حذف کند (چون به خانه نهایی نزدیکتر است). برخی مواقع دفاع میتواند توپ را هم به بیس دوم و هم به بیس اول برساند که در این صورت دبلپلی صورت گرفته است.
* اگر بتر توپ را طوری بزند که از منطقه اوتفیلد رد شود و به سمتی برود که دفاع نتواند آن را مهار کند، مثلا سمت تماشاگران برود، در آن صورت هومران صورت گرفته و بتر با رد شدن از تمام بیسها یک امتیاز کسب میکند. اگر مهاجمی روی بیسها باشد، او نیز از سایر بیسها عبور میکند و امتیاز کسب میکند؛ یعنی احتمال دارد در یک هومران، 4 امتیاز کسب شود.
* اگر بتر به توپ ضربه بزند و مدافع توپ را در هوا بگیرد، در این حالت Flyout رخ داده و مهاجم حذف میشود. با حذف 3 مهاجم، یک نیمه اینینگ به پایان میرسد و جای تيم دفاع و حمله عوض میشود.
* برخی مواقع، پیچر توپ را پرتاب میکند و بتر نمیتواند به آن ضربه بزند و توپ از دست کچر که پشتسر او باید توپ را بگیرد، هم میافتد. در این صورت بتر میتواند به سمت بیس اول حرکت کند و کچر نیز باید زودتر آن را به بیس اول برساند تا مهاجم حذف شود.
شش: واحد بازی در بیسبال اینینگ است. در هر اینینگ، هر تیم یکبار حمله و یکبار دفاع میکند. در مهمترین لیگ بيسبال جهان یعنی آمریکا 9 اینینگ بازی میشود و بازی زمان ندارد بلکه باید این اینینگها تمام شود. (در نگارش این مطلب از اطلاعات سایتهای تنیسفا و اسپورتس نوتس استفاده شده است)
