روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| بعد از 18 سال بالاخره نسخه جديد رسمالخط فارسي فرهنگستان منتشر شد و حالا تكليف ما با املاي برخي از كلمات روشن است. اگر سروكارتان به نوشتن ميافتد و برايتان مهم است كه كلمات فارسي را درست بنويسيد، حتما سري به نسخه آنلاين يا چاپي آن بزنيد. اگر هم اهل شبكههاي اجتماعي باشيد، حتما دعوا بر سر نوشتن ه-كسره را فراموش نكردهايد. چند مشكل فراگير را انتخاب كرديم و در سرفصلهاي آخرين نسخه رسمالخط پيدايشان كرديم، مشكلاتي مانند زمان درست استفاده از نيمفاصله.
در نسخه جديد فرهنگستان، توضيح كاملي درباره نيمفاصله نوشته شده است. طبق اين دستورالعمل نيمفاصله زماني بايد رعايت شود كه حرف آخر اجزاي پيشين يك تركيب، قابليت اتصال به حرف بعد را داشته باشد، اما طبق قواعد نبايد پيوسته نوشته شوند. براي سادهتر شدن اين توضيح، اين چند مثال را ببينيد: بيجاومكان، بيدليل، جابهجا، دوستيابي، شستوشو، شكستناپذيري، كمنقص، ميآيم، وسيعتر، هممحل، و هيئترئيسه تكليف نيمفاصله را روشن ميكنند.
پيشوندها و پسوندها را چطور بنويسيم؟
* طبق دستورالعمل جديد فرهنگستان در حروف ربط مركب بين «اين» و «آن» و كلمه پس از آنها نيمفاصله گذاشته ميشود: آنطور، اينطور، آنگونه، اينگونه و موارد مشابه آن.
* «چه» با فاصله كامل از كلمه بعد از خود نوشته ميشود، مگر در اين كلمات: چرا،چطور، چقدر، چگونه.
* اگر «چه» بعد از يك كلمه ديگر بيايد، بهصورت پيوسته نوشته ميشود: آنچه، چنانچه، خوانچه، كتابچه، ماهيچه.
* «را» هميشه با فاصله كامل از كلمه پيش از خود نوشته ميشود، به غير از اين موارد: چرا و مرا.
* «كه» در تركيب با كلمه پيش از خود با نيمفاصله نوشته ميشود: چنانكه، چونكه. اين سه مورد استثنا هستند: آنكه،اينكه، بلكه.
* «كه» در نقش تاكيد در نمونههايي مانند شما كه غريبه نيستيد، اين كه حرف تازهاي نيست، با فاصله كامل از كلمه پيش از خود نوشته ميشود.
* «هر» همواره با فاصله كامل از كلمه پس از خود نوشته ميشود، مگر درمواردي كه با كلمه پس از خود به يك كلمه تبديل شده باشد. در اين صورت «كه» بيفاصله نوشته ميشود، مانند: هرازگاهي، هرچند، هرطور، هركدام، هركس، هركه، هرگاه، هرگونه، هريك.
* «همين» و «همان» همواره با فاصله كامل از كلمه پس از خود نوشته ميشود، مگر درمواردي كه با كلمه پس از خود به يك كلمه تبديل شده باشد. در اين صورت با نيمفاصله نوشته ميشود، مانند: همانجا، همينجا، همانجور،همينجور،همانكه، همينكه.
* «هيچ» همواره با فاصله كامل از كلمه پس از خود نوشته ميشود، مگر در مواردي كه با كلمه پس از خود به يك كلمه تبديل شده باشد كه در اين صورت با نيمفاصله نوشته ميشود: هيچكدام، هيچكس،هيچگاه،هيچگونه، هيچيك.
* «بي» در نقش پيشوند نفي هميشه با نيمفاصله از كلمه پس از خود نوشته ميشود: بيترديد، بيتوجه، بيحاصل، بيحساب، بيحوصله، بيجهت، بيچون وچرا.
* «مي» نسبت به جزء اصلي فعل هميشه با نيمفاصله نوشته ميشود: ميرود، ميافكند.
* «هم» در تركيب، هميشه با نيمفاصله از كلمه پس از خود نوشته ميشود: هماتاق، همبازي، همپايه.
* «تر» و «ترين» هميشه با نيمفاصله / بيفاصله از كلمه پيش از خود نوشته ميشوند، به غير از اين چند مورد: بهتر،كهتر، مهتر، بيشتر، كمتر، كلانتر.
* «ها» زماني كه به كلمات اضافه ميشود به هر دو شكل پيوسته و جدا، يعني با نيمفاصله و بيفاصله به كار ميرود: باغها، باغها/ چاهها، چاهها، كتابها، كتابها/ كوهها، كوهها.
* «الف» هم در مشتقات فعل ايستادن حذف نميشود: بايست، نايست.
* اگر«باي زينت يا تاكيد»، »نون نفي و نهي»، يا « ميم نهي» بر سر كلماتي مانند انجاميدن، انداختن، انگيختن، افكندن بيايد، بايد به اين شكل آنها را بنويسيم: بينجامد، بينداز، بينگيخت، ميفكن، نيفتاد.
كسره اضافه را چطور بنويسيم؟
* كلماتي مانند رهرو، پرتو، جلو اگر در حالت مضاعف باشند، گاهي با ميانجي «ي» نوشته ميشوند، مانند: پرتوي آفتاب. اين كلمات گاهي هم به اين صورت نوشته ميشوند: پرتوِ آفتاب. در واقع نوع نوشتن «ي» ميانجي تابع تلفظ كلمه است.
* كلمههايي كه نقش اضافه دارند و به «ها»ي غيرملفوظ ختم ميشوند هم به اين صورت نوشته ميشوند: برنامه روزانه، بنده خدا، خانه او، راننده ماهر
* اين كلمهها هم با همزه تمام ميشوند و در حالت اضافه كسره ميگيرند، اما استفاده از آن در نگارش ضروري نيست: تلألؤِ افكار، لؤلؤِ درخشان، منشأِ حيات.
* «ي» در كلمههاي عربي كه به الف مقصوره «ي» و تلفظ «آ» ختم ميشود، هنگام اضافه شدن به كلمه پس از خود، بايد به اين شكل نوشته شوند: عيساي مسيح، موساي كليم، هواي نفس.
با نشانه همزه چه كنيم؟
* اگر حرف پيش از همزه مياني فتحه داشته باشد، بايد آن را به اين شيوه بنويسيم: تأسف، رأفت.
* اگر پس از همزه مياني، مصوت «اي» يا «او» يا كسره باشد، به اين شكل نوشته ميشود: رئيس، لئيم، رئوف، مطمئن.
* اگر حرف پيش از همزه مياني ضمه داشته باشد، به اين شكل نوشته ميشود: رؤسا، رؤيا،مؤسسه.
هست يا است؟
اگر در شيوه نوشتن «ام، ايد،اند،اي،است، ايم» ابهامي برايتان وجود دارد، اين بخش هم به خوبي توضيح داده شده، اما به طور كلي به جاي هيچكدام از اين كلمات نبايد «هست» به كار رود؛ چون معني متفاوتي دارد. براي مثال كلمه خشنود را با همه صورتهاي فعل بودن در اين شش زمان بايد به اين شكل بنويسيم: خشنودم، خشنودي، خشنود است، خشنوديم، خشنوديد، خشنودند.
كلمههاي دو املايي چطور نوشته ميشوند؟
در نسخه جديد هم تكليف كلماتي كه چند نوع املا دارند، مشخص شده است: آذوقه، امپراتور، بليت، توفان و طوفان به هر دو صورت، طومار، زغال، باتري،پيشخوان و پيشخوان، طاس، خرجين،قورباغه،حليم و غدغن بعضي از كلمههاي پركاربرد امروزند كه هميشه با دو املا نوشته ميشدند و حالا در رسمالخط جديد شيوه موردنظر فرهنگستان اعلام شد.
