روزنامه هفت صبح، محدثه امینی| کتاب خاطرات، زندگینامه یا آنچه در این سالها به نام «ناداستان» معروف شده. «ناداستان» البته ترجمهای است از Non-Fiction و به طبقهبندی رایج در بازار کتاب آمریکا و اروپا اشاره دارد که آثار غیرداستانی را در خود جای میدهد. در واقع به گروه کتابهای داستانی «Fiction» و به کتابهای غیرداستانی «Non-Fiction» گفته میشود. کتابهای خاطرات هم دقیقا زیرشاخه «Non-Fiction» یا «ناداستان» طبقهبندی میشود.
اما از این نوع طبقهبندیها که بگذریم، در هر حال به هر نامی که میخواهیم این نوع کتابها را بشناسیم، مخاطبان آن در این سالها در ایران فراوان شدهاند. نگاهی به آمار ترجمه و فروش کتاب «شدن» (خاطرات میشل اوباما) در ایران بیندازید و خودتان قضاوت کنید. در حال حاضر بیش از 10 ترجمه از این کتاب در ایران وجود دارد که نام بعضی از مترجمانش را اصلا نشنیدهاید. در واقع کار به جایی رسیده که بعضی ناشران صرفا با فراهم آوردن مجوز نشر و کاغذ، فقط سراغ همین کتابها میروند.
این اتفاق درباره کتاب «آتش و خشم» مایکل وولف هم در ایران افتاد؛ کتابی درباره ترامپ که در زمان انتشار، جنجالی به راه انداخت و فورا هم به فارسی ترجمه شد. مسئله البته این نیست که چرا چنین آثاری بهسرعت در ایران چاپ میشوند. موضوع هجوم ناشران و بعضی مترجمان کارنابلد به سمت این نوع کتابهاست. بهویژه اگر دقت کنید ترجمه کتابهایی که در جهان پرفروش میشوند، شاید کمتر از دو، سه ماه در ایران چاپ میشوند؛
حتی کتابهای حجیم! به این ترتیب طبیعتا از خودتان میپرسید مترجم چقدر وقت گذاشته تا کتاب را به ناشر برساند و ناشر در چه ساز و کاری کتاب را برای اخذ مجوز فرستاده و در این فاصله کوتاه منتشر کرده است؟! اما تمام این سرعت و شتاب، چرا شکل میگیرد؟ طبیعی است. چون این کتابها در ایران مخاطب پیدا کردهاند و فروش دارند. به همین مناسبت تلاش کردیم معرفی کوتاهی داشته باشیم از 10 کتاب خاطرهای که در دو سال اخیر ترجمه و منتشر شدهاند.
یک:
زندگی و خاطرات متیو پری
نویسنده: متیو پری
مترجم: مرجان احمدی
ناشر: مون
280 صفحه
140 هزار تومان
دعایی که ستاره سریال «فرندز» (متیو پری در نقش «چندلر بینگ») به درگاه خداوند کرده بود این بود: «خدایا! هر کاری میخواهی با من بکن، فقط معروفم کن!» او در کتاب خاطراتش از شهرت و ثروتی میگوید که بازی در این سریال برایش به ارمغان آورد. حتی از گفتن اینکه هرکدام از بازیگران سریال، بابت بازی در هر قسمت، بیش از یک میلیوندلار درآمد داشتند طفره نمیرود. اما عمده تمرکز او در کتابش، ماجرایی است که خودش نام آن را «مسئله بزرگ وحشتناک» میگذارد، یعنی اعتیاد به الکل و مواد مخدر. پری بیش از 65 بار اقدام به ترک اعتیاد کرد و مجبور شد بیش از 9 میلیون دلار برای بازیابی سلامتش خرج کند.
دو:
مارادونا
نویسنده: گیم بالاگه
مترجم: عادل فردوسیپور
ناشر: چشمه
411 صفحه
198 هزار تومان
در این کتاب، خاطراتی وجود دارد که در هیچ کدام از مستندها ندیدهاید. نمونهاش میشود لحظه ازدواج مارادونا. عروس منتظر ایستاده، مهمانها همه جمعاند، قلب یک کشور برای اسطوره جوان آن روزهای آرژانتین میتپد اما از داماد خبری نیست. چرا؟ وسط رفتن به عروسی خودش، ناگهان فرمان میچرخاند و سراغ مردی میرود که سالها پیش تحقیرش کرده و گفته: «از تو هیچی درنمیآد!» تمام مهمانهای عروسی را منتظر نگه میدارد، همه را به اضطراب میاندازد تا مسیری طولانی را برود برسد به خانه مرد. بعد در بزند و وقتی طرف، در را باز کرد بگوید: «دیدی باختی؟»
سه:
یدک
نویسنده: شاهزاده هری
مترجم: صدرا صمدی دزفولی
ناشر: مون
528 صفحه
279 هزار تومان
کتاب پرفروش شاهزاده هری با عنوان «یدک»، جنجالهای فراوانی در پی داشت. هری در کتابش از مشاجرات و حتی درگیری فیزیکی با برادرش پرده برداشته، به اولین رابطه نامشروعش با زنی مسن در یک مزرعه اشاره کرده و همچنین از مصرف کوکائین و حشیش از سوی برادرش سخن گفته است. یکی از جنجالیترین اعترافات هری در این کتاب مربوط به قتل 25 سرباز طالبانی است. او این افراد را زمانی که خلبان یک هلیکوپتر آپاچی در افغانستان بوده، حین خدمت 77 روزهاش در خط مقدم ارتش بریتانیا کشته است. این ادعا به شدت از سوی کهنهسربازان ارتش بریتانیا و حتی طالبان مورد انتقاد قرار گرفته است.
چهار:
خاطرات و شایعات
نویسنده: جیم کری، دینا وشان
مترجم: بیتا قوچانی
ناشر: علم
346 صفحه
145 هزار تومان
جیم کری بدون شک یکی از بهترین بازیگران کمدی تاریخ سینماست. پدرش ساکسیفونیست جاز بود و به همین دلیل از کودکی در نمایشها و برنامههای کمدی حضور داشت. با بیکاری پدرش وضعیت خانواده نامساعد شد و وی مجبور شد بعد از مدرسه در یک کارخانه کار کند. به همین دلیل دبیرستان را رها کرد و پس از مدتی کارگری، در ۱۹سالگی از تورنتو به لسآنجلس نقل مکان کرد. او در هالیوود مدتی اجراهای کمدی تک نفره داشت تا اینکه بهتدریج وارد سینما شد و به شهرت رسید. کری در کتاب خاطراتش، نگاهی دارد به برخی مسائل پیرامون زندگیاش.
پنج:
رولت سرخ
نویسنده: دزموند چام
مترجم: بیژن اشتری
ناشر: ثالث
458 صفحه
220 هزار تومان
«ویتنی» ربوده شده و همسرش «دزموند چام»، کتاب خاطراتش را با این اتفاق شروع میکند. ماجرا به سال 2017 برمیگردد و هنوز هم از ویتنی خبری نیست؛ حتی در زمان انتشار کتاب در سال 2021 و حتی همین حالا! از کجا دزدیده شده؟ از دفتر کارش در مجتمع جنسیس بیجینگ! جایی که ویتنی و دزموند بیش از دو و نیم میلیارد دلار صرف ساخت آن کردهاند. آنها پیمانکار فرودگاه بینالمللی پکن هم بودهاند، همینطور سهامداران کلان در معاملات بورس چین. چام در این کتاب تمام مسیر زندگی خود را مرور میکند تا رسیدن به ثروت و آلوده شدن به سیاست را در چین شرح بدهد.
شش:
تا به آخر با هیتلر
نویسنده: هاینتس لینگه
مترجم: حمید هاشمی
ناشر: میلکان
232 صفحه
129 هزار تومان
هاینتس لینگه، افسر اساس و پیشکار آدولف هیتلر بود. او در هنگام مرگ هیتلر در فورربونکر حضور داشت.هاینتس لینگه 10سال به آدولف هیتلر خدمت کرد، از سال 1935 تا هنگام مرگ پیشوا در مه 1945، در پناهگاه زیرزمینی برلین، او یکی از آخرین نفراتی بود که پناهگاه را ترک کرد و هنگام خودکشی هیتلر، نگهبانی از در را به عهده داشت. لینکه در سالهای خدمت خود مسئول رسیدگی به همه کارهای خانه هیتلر بود و دائما در کنارش حضور داشت. به همین دلیل خواندن خاطراتش میتواند چهرهای خصوصیتر از یکی از بزرگترین جنایتکار جنگی قرن گذشته نشان بدهد.
هفت:
ناتمام
نویسنده: پیریانکا چوپرا جوناس
مترجم: زهرا آرنواز
ناشر: کولهپشتی
248 صفحه
155 هزار تومان
پریانکا چوپرا، هنرپیشه هندی و چهره سرشناس بالیوود است. او در سال ۱۹۸۲ به دنیا آمده و در فیلمهای زیادی هم بازی کرده. پدرش آشوک چوپرا، در ارتش کار میکرد و او به خاطر شغل پدر مجبور بود بهطور مداوم محل زندگی خود را تغییر دهد. همین هم باعث شد تا پریانکا با آداب و رسوم مناطق مختلف هند آشنایی پیدا کند. او در کتاب «ناتمام» از زندگیاش در دو فرهنگ متفاوت آسیایی و آمریکایی و چگونگی رشد و شکوفایی آموختهها و استعدادهایش میگوید. او در این کتاب به کودکی در هند؛ سالهای نوجوانیاش در ایالات متحده آمریکا و بازگشتش به هند میپردازد.
هشت:
خاطرات نورنبرگ
نویسنده: جی ام گیلبرت
مترجم: کاوه باسمنجی
ناشر: مانوش
536 صفحه
355 هزار تومان
گوستاو مارک گیلبرت، روانشناس و نویسنده آمریکایی بیشتر برای فعالیتهای در طی دادگاههای نورنبرگ (مربوط به حزب نازی) شناخته میشود. کتاب «روانشناسی دیکتاتوری» او در سال 1950 برای معرفی دیکتاتور آلمان نازی آدولف هیتلر با استفاده از شهادتهای نزدیکترین ژنرالها و فرماندهان هیتلر نوشته و چاپ شد. او در کتاب «خاطرات نورنبرگ» به درونیترین افکار متهمان نازی در محاکمات نورنبرگ میپردازد و از انگیزههای روانشناختی مردانی پرده برمیدارد که مسئول اردوگاههای مرگ داخائو و بو خنوالد بودند. او در مدت برگزاری دادگاه نورنبرگ، واکنشهای هر روز متهمان را به روند دادرسی، به صورت روزنوشت آورده است.
9 :
نوری که در خود داریم
نویسنده: میشل اوباما
مترجم: هانیه علیایی
ناشر: کتاب پارسه
272 صفحه
165 هزار تومان
میشل اوباما پیش از این با کتاب «شدن»، مدتی بازار کتابفروشیهای آمریکا را دست گرفته بود. حالا هم با کتاب «نوری که در خود داریم» دوباره به این حوزه بازگشته است. او در این کتاب، به بخشهایی از زندگی خود میپردازد و تا جزئیات کودکی و جوانی و حال میرود: «در مقطعی از کودکیام پدرم ناگهان شروع به استفاده از عصا برای ایستادن کرد. دقیقاً به خاطر ندارم چه زمانی در خانهمان در جنوب شیکاگو عصا را به دستش دیدم. در آن زمان شاید چهار یا پنجساله بودم، اما ناگهان ظاهر شد، باریک و محکم بود و از جنس یک چوب تیره و صاف ساخته شده بود.»
10:
پاییز آلمان
نویسنده: استیگ داگرمن
مترجم: مژگان اصلیان
ناشر: مهرگان خرد
140 صفحه
42 هزار تومان
«روزنامهنگار بودن، هنری است که دیر به سراغ آدم میآید، حتی اگر خیلی زود اتفاق بیفتد!» جملهای پر از کنایه اما عمیق از استیگ داگرمن؛ زمانی که رفته است تا از آلمان بعد از جنگ، گزارشی واقعبینانه تهیه کند، نه مثل بسیاری از روزنامهنگاران که فقط به دنبال متهم کردن مردم آلمان هستند. او کودکان گرسنه را میبیند، مادران را به دنبال غذا و زنان آلمان را که از فرط فلاکت ناچار به تنفروشی شدهاند. کتاب «پاییز آلمان» در واقع گزارش دقیق داگرمن است؛ نویسنده، شاعر و روزنامهنگار سوئدی که کتابهای فراوانی هم از او در ایران ترجمه و منتشر شده است.
