روزنامه هفت صبح، اکرم احمدی| درگذشت یدالله رویایی شاعر نامدار و معاصر ایرانی ششمین مرگ یک چهره سرشناس شعر و ادبیات در خارج از کشور در سال ۱۴۰۱ است. رویایی معروف به رویا در ۹۰سالگی به دلیل بیماری در پاریس درگذشت. قبل از این شاعر، چراغ عمر چهرههای معروف و اثرگذار شعر و ادبیات ایران مثل رضا براهنی، محمد علی اسلامی ندوشن، مصطفی فرزانه، هوشنگ ابتهاج، عباس معروفی نیز فرسنگها دور از وطن خاموش شد. چهرههایی که هر کدام از آنها در حوزه شعر، داستان، نقد و پژوهش ادبی صاحب سبک و جزو شناختهشدهترین افراد همعصر خود به حساب میآمدند.
رضا براهنی
رضا براهنی از مشهورترین چهرههای ادبی ایران پنجم فروردین ۱۴۰۱در سن ۸۷سالگی در کانادا درگذشت. براهنی شاعر، رماننویس، منتقد ادبی و استاد دانشگاه و بنیانگذار گفتمان اصلی نقد ادبی در تاریخ ادبیات معاصر ایران بود. براهنی به غیر از شاعری و نویسندگی در تاسیس کانون نویسندگان ایران نیز نقش مهمی داشت. آواز کشتگان، رازهای سرزمین من، آزاده خانم و نویسندهاش مهمترین رمانهای براهنی هستند.
دو کتاب طلا در مس و کیمیا و خاک نیز دو اثر مهم این نویسنده در زمینه نقد ادبی به شمار میرود. مجموعه اشعار خطاب به پروانهها که در دهه هفتاد خورشیدی طرفداران زیادی داشت یکی از مهمترین کتابهای شعر براهنی است. . او در سال ۱۳۵۱ سه ماه به زندان افتاد و پس از آن ایران را ترک کرد و به آمریکا رفت و سال ۵۷ همزمان با انقلاب اسلامی به خانه بازگشت. براهنی در اواسط دهه ۷۰ به تورنتو کانادا مهاجرت کرد و مدتی رئیس انجمن قلم در کانادا بود و در دانشگاه تورنتو تدریس میکرد. براهنی تا زمان مرگ در این شهر سکونت داشت.
محمدعلی اسلامی ندوشن
محمدعلی اسلامی ندوشن نویسنده، پژوهشگر، شاعر، منتقد، مترجم و حقوقدان معاصر ایرانی، ۵ اردیبهشت ماه در ۹۷سالگی در کانادا درگذشت. دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن دارای دکتری حقوق بینالملل از دانشگاه سوربن فرانسه و استاد دانشکده حقوق علوم سیاسی، استاد کرسی ادبیات دانشگاه تهران و مؤسس فرهنگسرای فردوسی بود. او در مدت ۷۰ سال بیش از ۷۰ کتاب و صدها مقاله درباره فرهنگ و تاریخ ایران و ادبیات فارسی نوشته است.
محمدعلی اسلامی ندوشن در دوران حیات خود در چهار حوزه بسیار معروف بود: قصهگویی ، سفرنامهنویسی، تحقیق و مترجمی. زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه یکی از معروفترین کتابهای این نویسنده معاصر است. دو مجموعه «گناه» و «چشمه» در شعر، رمان «افسانه و افسون» ، نمایشنامه «ابرزمانه وابرزلف»، کتاب «روزها» کتابهای «صفیر سیمرغ»، «آزادی مجسمه»، «در کشور شوراها»، «کارنامه چین» در سفرنامهنویسی نیز مهمترین آثار این نویسنده به شمار میروند.
مصطفی فرزانه
مصطفی فرزانه، نویسنده، مترجم و فیلمساز ایرانی ۲۹ تیرماه در ۹۳سالگی در شهر کن در جنوب فرانسه درگذشت. پدر فرزانه نوه میرزا رحیم فرزانه، از مترجمان دوره قاجار و مادرش نوه آقارضا اقبالالسلطنه، نخستین عکاس حرفهای ایرانی بود. او که به «فری فرزانه» معروف بود، نخستین فیلمساز ایرانی است که در جشنوارههای ونیز، کن و لوکارنو شرکت کرد. او موسس اولین مدرسه سینمایی ایران و از بانیان تاسیس تلویزیون ملی ایران بود.
فرزانه بعد از آشنایی با صادق هدایت نویسنده مشهور ایرانی تا پایان عمر دوست و مرید او بود و دو کتاب آشنایی با صادق هدایت و صادق هدایت در تار عنکبوت را نیز درباره او نوشت. فرزانه پس از تحصیل در انستیتوی عالی سینمایی پاریس در سال ۱۳۳۷ با فیلم کوتاه «مینیاتورهای ایرانی» به عنوان محصول فرانسه در جشنواره فیلم ونیز حضور پیدا کرد. او همچنین با فیلم «کورش کبیر» در بخش مسابقه فیلمهای کوتاه جشنواره فیلم کن در سال ۱۳۴۰ شرکت کرد. فرزانه در سال ۱۳۴۱ با فیلم «زن و حیوان» در جشنواره فیلم لوکارنو جایزه بهترین فیلم کوتاه هنری را هم گرفت.
امیر هوشنگ ابتهاج
سایه بزرگ شعر ایران ۱۹ مرداد ماه و در ۹۴سالگی در شهر کلن آلمان و به دلیل بیماری کلیوی درگذشت و دو هفته بعد پیکرش در باغ محتشم رشت آرام گرفت. از برجستهترین آثار این شاعر نامی میتوان به نخستین نغمهها، سراب، سیاه مشق، شبگیر، چند برگ از یلدا، حافظ به سعی سایه (دیوان حافظ با تصحیح ابتهاج) و تاسیان مهر اشاره کرد.
او همچنین در رادیو در برنامه موسیقی گلها کار میکرد و پایهگذار برنامه گلچین هفته بود. یکی از معروفترین اشعار او ارغوان نام دارد. ابتهاج در کتاب خاطرات «پیر پرنیاناندیش» از عشقش به این درخت نوشته است. در سال ۲۰۱۲ میلادی قبل از آنکه شعر ارغوان را در دانشگاه یوسیالای بخواند، درباره این درخت میگوید که همزمان با فرزندانش رشد کرده و تاثیر شگرفی بر او گذاشته است. ارغوان سایه در خانه قدیمی این شاعر هنوز زنده و سبز است.
عباس معروفی
خالق سال بلوا ۱۰ شهریور ماه در سن ۶۵سالگی در آلمان درگذشت. عباس معروفی رماننویس، نمایشنامهنویس و شاعر معاصر، دو سال پیش اعلام کرد که به سرطان مبتلا شده است. او همان زمان درباره بیماریاش گفت:«سیمین دانشور به من گفت: غصه یعنی سرطان! غصه نخوری یکوقت، معروفی! و من غصه خوردم.»
همین سرطان خالق سمفونی مردگان را به کام مرگ کشاند. سمفونی مردگان، سال بلوا، پیکر فرهاد، فریدون سه پسر داشت، ذوب شده، تماما مخصوص و نام تمام مردگان یحیاست مهمترین رمانهای این نویسنده هستند. او همچنین بنیانگذار سه جایزه ادبی قلم زرین گردون، قلم زرین زمانه و جایزه ادبی تیرگان است. معروفی در ایران در عرصه مطبوعات هم فعالیت میکرد. او موسس مجله ادبی گردون بود، همان مجلهای که بعد از توقیف آن مجبور شد برای همیشه از ایران برود.
یدالله رویایی
آقای رویا ششمین چهره ادبی است که نام او در خیل رفتگان دنیای ادبیات در ۶ ماه گذشته ثبت میشود. رویایی در ۹۰سالگی در پاریس درگذشت. او را به عنوان یکی از سردمداران شعر حجم میشناسند. در بیانیه شعر حجم که یدالله رویایی به همراه چند شاعر و هنرمند دیگر منتشر کردند، آمده بود: «شعر حجم، شعر حرفهای قشنگ نیست، شعر کمال است، در کمالش وحشی است و در کشف زیبایی خشونت میکند… کار شعر، گفتن نیست. خلق یک قطعه است یعنی شعر باید خودش موضوعِ خودش باشد.»
رویایی در دوران پهلوی اول فعالیتهای چپگرایانه داشت و به زندان افتاده بود. او پس از آزادی از زندان در ۲۲سالگی اشعارش را با نام مستعار «رؤیا» در مجلات منتشر کرد و همزمان به تحصیلات خود در رشته حقوق سیاسی در دانشکده حقوق دانشگاه تهران تا اخذ درجه دکترای حقوق بینالملل عمومی ادامه داد. رؤیایی سالها در «آنوِرونویل»، ده کوچکی در نورماندی شمال فرانسه زندگی میکرد و همین چند روز پیش در پاریس درگذشت.
