روزنامه هفت صبح | دیروز خبر انتخاب لیلا حاتمی به عنوان یکی از داوران جشنواره ونیز در رسانهها منتشر شد اما پشت این خبر دو نکته مهم وجود داشت: حاتمی تا امروز تنها داور ایرانی جشنواره کن نبوده. علاوه بر این کن هم تنها جشنواره خارجی نبوده که هنرمندان ایرانی به عنوان داور در آن توانسته باشند که فرصت حضور پیدا کنند. خلاصهاش را بخواهید این است که بازیگران و فیلمسازان بزرگ و مشهور ایرانی که معمولا حداقل به یک زبان خارجی مسلط بودند، همان گروهی هستند که در این سالها توانستهاند راهشان را به مراسم بینالمللی هم باز کنند.
حاتمی را آخرین بار در سال ۲۰۱۴ به عنوان یکی از داوران بخش رقابتی جشنواره کن هم دیده بودیم. اینکه او توانسته به این مرحله از شهرت برسد،به جز تواناییهایش در بازیگری مدیون دانش او به زبانهای فرانسوی و انگلیسی و حتی کمی آلمانی است.
قبل از حاتمی ۱۲ سینماگر ایرانی دیگر هم روی صندلیهای داوری این جشنواره ۷۹ساله نشستهاند. اولینشان هم عباس کیارستمی بود که سال ۱۳۷۲ در این مراسم به عنوان داور حضور داشت.
این اتفاق بعد از یک فاصله طولانی از زمانی که برای اولینبار یک اثر ایرانی در این جشنواره به نمایش در آمد رخ داد. سال ۱۳۴۰ اولینباری بود که یک اثر از ایران ( یک آتش ابراهیم گلستان) در ونیز درخشید. از سال ۵۲ تا سال ۱۳۶۴ ، ۲۳ فیلم ایرانی دیگر هم به نمایش در آمد اما باز خبری از داور ایرانی نبود. تا اینکه با یک غیبت طولانی سرانجام هم یک فیلم ایرانی به نمایش در آمد و هم کیارستمی بر صندلی داوری نشست. آن سال فیلم «دت یعنی دختر» ساخته ابوالفضل جلیلی در بخش مسابقه رسمی به نمایش در آمد و دو جایزه اوزله طلایی و جایزه یونیسف را کسب کرد.
بعد از این هم امیر نادری سینماگر ایرانی در جشنواره ونیز ۲۰۱۲ حضور در میان داوران بخش افقهای جشنواره را تجربه کرد اما او تنها ایرانی در بین داوران نبود. گلشیفته فراهانی هم در همین بخش جشنواره حضور داشت و اتفاقا همان سال شهرام مکری برای فیلم «ماهی و گربه» جایزه نوآوری و خلاقیت را در همین بخش از دستان گلشیفته دریافت کرد. جالب اینکه خود مکری سال ۱۴۰۰ برای داوری در همین بخش به ایتالیا دعوت شد.
بعد از آن در سال ۱۳۹۶ رخشان بنیاعتماد روی صندلی داوران نشست و در نهایت وحید جلیلوند جایزه بهترین کارگردانی و نوید محمدزاده جایزه بهترین بازیگری را برای فیلم «بدون تاریخ، بدون امضا» از بخش افقهای جشنواره کسب کردند. سال ۱۳۹۷ هم نوبت فاطمه معتمدآریا بود که به ایتالیا رفت و داور بخش افقها شد. به جز یک داور ایرانی- آمریکایی هم در بخش فیلمهای اول حضور داشت. دیگر تا سال ۱۴۰۰ که مکری به ونیز دعوت شود خبری از ایرانیان در بین داوران نبود.
تعداد ایرانیان جشنواره کن، از ۱۲ نفر ونیز کمی کمتر است. تا اردیبهشت امسال ۱۰ سینماگر ایرانی روی صندلیهای داوری این جشنواره در جنوب فرانسه نشستهاند. آخرین مورد که اصغر فرهادی، از چهرههای محبوب این جشنواره در بهار امسال بود. این جشنواره ۷۵ساله به غیر از او دو مرد و هفت زن ایرانی دیگر هم به عنوان داور دیده شده که البته برخی از آنها مثل کیارستمی چهار بار در بخشهای مختلف این جشنواره حضور داشتند. کیارستمی اولینبار کمی قبل از اینکه به عنوان داور به جشنواره ونیز برود، به کن دعوت شده بود. جالب اینکه همانطور که در ونیز سمیرا مخملباف بعد از کیارستمی به این جشنواره دعوت شد، در کن هم همین اتفاق افتاد.
سال ۱۳۸۰ با حضور مخملباف از ایران چهار نماینده به کن راه پیدا کردند که از بین آنها «زیر نور ماه» جایزه بهترین فیلم بخش هفته منتقدان را دریافت کرد و «سفر قندهار» نیز جایزه هیات داوری کلیسای جهانی را گرفت. در پنجاهوپنجمین دوره جشنواره فیلم کن (۱۳۸۱) عباس کیارستمی به عنوان یکی از اعضای داوری بخش فیلمهای کوتاه و سینه فونداسیون و بهمن قبادی به عنوان یکی از اعضای هیات داوری جایزه دوربین طلایی انتخاب شدند.
سه سال بعد باز هم کیارستمی روی صندلی داوری نشست و سال ۱۳۸۵ هم مرجانه ساتراپی به عنوان یکی از اعضای داوران بخش نوعی نگاه و شهلا رستمی به عنوان داور فیپرشی در جشنواره حضور داشتند. سال ۱۳۸۶ اولین سالی بود که اسم نیکی کریمی در جشنواره مهم بینالمللی به گوش رسید که به عنوان داور بخش فیلمهای کوتاه و سینه فونداسیون جشنواره کن انتخاب شد. سال ۱۳۸۷ دوباره مرجانه ساتراپی به عنوان داور به جشنوراه برگشت.
سال ۱۳۹۰ هم بار دیگر این موقعیت به شهلا رستمی داده شد که به عنوان داور راهی فرانسه شود. بعد از این سال ۱۳۹۳ برای اولین بار لیلا حاتمی به کن رفت. آن هم درست سالی که به جز او کیارستمی این بار به عنوان رئیس هیات داوران در این جشنواره حضور داشت. در سال بعد و شصتوهشتمین دوره جشنواره کن، دزیره اخوان سینماگر ایرانی مقیم نیویورک رئیس هیات داوران جایزه جنبی کوییرپالم بود. یکسال بعد هم همزمان با اکران فروشنده ساخته اصغر فرهادی کتایون شهابی به عنوان یکی از اعضای بخش مسابقه رسمی جشنواره از ایران حضور پیدا کرد و به صندلی داوری تکیه داد. سال ۱۴۰۰ هم حامد سلیمان زاده از ایران به کن رفت و بعد هم که سرانجام نوبت به فرهادی رسید.
این نامهای برده شده در ونیز و کن، در جشنوارههای دیگری هم شرکت داشتند. برای مثال اسم نیکی کریمی همین هفته پیش برای جشنواره ترایبیکا به نیویورک رفت که در سال ۲۰۰۲ توسط رابرت دنیرو و جین رزنتال بنیان گذاشته شد. به غیر از این سال ۱۴۰۰ هم به عنوان رئیس هیات داوران جشنواره بینالمللی «جنایات و مکافات» استانبول به ترکیه سفر کرده بود. از نامهای دیگر هم میشود به مجید مجیدی اشاره کرد که در سال ۱۳۸۷ هم به سیدنی رفت تا به داوری فیلمهای شرکتکننده بپردازد.
سال ۱۳۹۶ ایران داور دیگری هم در این جشنواره داشت که مانند اسامی دیگر داوران جشنوارههای بینالمللی، بین عامه مردم خیلی شناخته شده نبوده. برای مثال سال گذشته حامد سلیمانزاده فیلمساز ایرانی نیز به عنوان یکی از داوران جایزه فیپرشی جشنواره فیلم برلین انتخاب شد. سلیمانزاده تنها منتقد ایرانی در تاریخ سینمای ایران است که تاکنون تجربه داوری سه جشنواره مهم سینمای جهان از جمله گوتنبرگ سوئد، کن فرانسه و برلین آلمان را در پرونده خود داشته است.
همچنین محمد رسول اُف در برلینانه ۲۰۲۱ در آلمان حضور پیدا کرد. در کنار همه این بازیگران، توقع حضور هنرمندان دیگری هم همیشه در جشنوارههای بینالمللی وجود داشت که نشانی از آنها دیده نشد. برای مثال پرویز پرستویی که ۱۱ دوره نامزد جشنواره فجر بوده، در جشنوارههای مشهور بینالمللی حضور نداشته. همچنین با اینکه هدیه تهرانی بازیگر محبوب سه دهه گذشته سینمای ایران بوده، به جز داوری فیلم سبز در سال ۱۴۰۰ که در همین ایران برگزار شد، حضور دیگری در جشنوارههای بینالمللی نداشته است. اتفاقی که شاید بتوان آن را به دانش زبانی یا حداقل دیده نشدن این توانایی آنها مربوط دانست.
