روزنامه هفت صبح، مرجان فاطمی | اولین جشنواره فیلم فجر در بهمن سال ۱۳۶۱ برگزار شد. حالا چهل سال از آن زمان میگذرد. از اولین دوره جشنواره فیلم فجر تا الان، ۳۹ فیلم موفق شدهاند سیمرغ بهترین فیلم جشنواره را دریافت کنند. درواقع ما درحال حاضر ۳۹ فیلم داریم که میتوانیم آنها را برگزیده اصلی جشنوارههای فیلم فجر بنامیم. در این پرونده مروری داریم بر برگزیدگان بهترین فیلم از جشنواره یکم تا سیونهم فجر.
البته برخی سالها داوران تصمیم گرفتهاند فیلمی را به عنوان برگزیده معرفی نکنند و به همین دلیل هم جای عنوان فیلم را در این جدول چهل خانهای خالی گذاشتهایم. همچنین در خانه چهلم از آنجایی که هنوز نمیدانیم چه فیلمهایی قرار است در فهرست نامزدها قرار بگیرند، پیشبینیهایمان را نوشتهایم. ممکن است وضعیت طور دیگری رقم بخورد و هیچکدام از پیشبینیها درست از آب درنیاید. در پرونده بعدی سراغ مرور چهل سیمرغ مهم دیگر خواهیم رفت.
یک: بدون برگزیده
در اولین دوره جشنواره فیلم فجر، هیچ فیلمی به عنوان بهترین اثر انتخاب نشده. نکته قابل توجه اینجاست که اتفاقا در این دوره، فیلمهای مهمی مثل «حاجی واشینگتن» به کارگردانی زندهیاد علی حاتمی، «مرگ یزدگرد» بهرام بیضایی، «خط قرمز» مسعود کیمیایی و … حضور داشتند اما با این حال هیچ کدام به عنوان فیلم برتر معرفی نشدهاند. دلیل این مسئله هم این بوده که در اولین جشنواره، تصمیم گرفتهاند فقط برای سینمای آماتور مسابقه برگزار کنند و بخش سینمای حرفهای به صورت غیر رقابتی برگزار شده. در بخش سینمای آماتور هم فقط به بعضی فیلمها دیپلم افتخار دادهاند.
دو: بدون برگزیده
دومین جشنواره فیلم فجر هم در بخش بهترین فیلم، به هیچ فیلمی جایزه داده نشد اما در بخش بهترین کارگردانی، خسرو سینایی برای فیلم «هیولای درون» جایزه بهترین کارگردانی را گرفت. نکته ویژه اینکه در جشنواره دوم فجر، پای برخی کارگردانهای مطرح امروزی برای اولین بار به جشنواره باز شد. محسن مخملباف، رسول صدرعاملی، محمدعلی سجادی، محمدرضا اعلامی، حسن هدایت و خسرو سینایی با اولین آثارشان به جشنواره آمدند. نکته جالبتر اینکه در جشنواره دوم فیلم فجر، محسن مخملباف با سه فیلم «استعاذه»، «توبه نصوح»، و «دو چشم بیسو» شرکت کرده بود.
سه: مترسک / حسن محمدزاده / ۱۳۶۲
در سومین جشنواره فیلم فجر، فیلم «مترسک» به کارگردانی حسن محمدزاده عنوان بهترین فیلم را به دست آورد. نامزدهای دیگر برای این فیلم معرفی نشدند. هادی اسلامی، فخری خوروش و حسین کسبیان، جیران شریف، محمدرضا مرسلی و … مهمترین بازیگران این فیلم بودند. جیران شریف جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل زن را هم از این جشنواره گرفت و دیپلم افتخار بهترین بازیگر نوجوان هم به محمدرضا مرسلی در این جشنواره رسید. داستان فیلم درباره مواجهه یک پسر نوجوان با ازدواج مجدد پدرش است. او به خاطر تصویر نامناسبی که از نامادری در ذهن دارد نمیتواند همسر پدرش را بپذیرد.
چهار: بدون برگزیده
داوران جشنواره فیلم چهارم فجر که سال ۱۳۶۴ برگزار شد، هیچکدام از فیلمها را شایسته معرفی به عنوان بهترین فیلم جشنواره ندانستند. در این جشنواره، فیلمهای «اتوبوس» به کارگردانی یدالله صمدی، «پدربزرگ» به کارگردانی مجید قاریزاده، «جادههای سرد» به کارگردانی مسعود جعفری جوزانی و «خط پایان» به کارگردانی محمدعلی طالبی، نامزدهای بخش بهترین فیلم بودند. در این جشنواره، کیانوش عیاری برای فیلم «تنوره دیو» جایزه بهترین کارگردانی را گرفت اما این فیلم در فهرست نامزدهای بهترین فیلم جشنواره قرار نگرفت.
پنج: پرواز در شب / رسول ملاقلیپور / ۱۳۶۵
جایزه بهترین فیلم جشنواره فجر پنجم به «پرواز در شب» رسول ملاقلیپور رسید. این فیلم علاوه بر جایزه بهترین فیلم، جایزه بهترین جلوههای ویژه را هم از جشنواره دریافت کرد. فیلمنامه «پرواز در شب» به قلم خود ملاقلیپو و همچنین موسیقی فیلم هم نامزد دریافت جایزه شدند. این سومین فیلم رسول ملاقلیپور بود و فرجالله سلحشور و جعفر دهقان در آن بازی داشتند. داستان فیلم درباره تلاش چهار رزمنده برای رفتن به قرارگاه و آوردن کمک برای گردانی بود که در محاصره قرار داشت. سه نفر از آنها شهید شدند اما نفر آخر بالاخره به قرارگاه رسید.
شش: بدون برگزیده
جشنواره ششم فیلم فجر که سال ۱۳۶۶ برگزار شد هم هیچ برگزیدهای در بخش بهترین فیلم نداشت. برخی فیلمهای این دوره از آثار قابل توجهی بودند. «پرنده کوچک خوشبختی» به کارگردانی پوران درخشنده، «جهیزیهای برای رباب» به کارگردانی سیامک شایقی، «شیرک» به کارگردانی داریوش مهرجویی و «خانه در انتظار» به کارگردانی منوچهر عسگری نسب، از جمله فیلمهای مهم جشنواره آن سال بودند. البته نامی از فهرست نامزدهای برگزیده بهترین فیلم هم به میان نیامده است. در جشنواره ششم، همچنین کیانوش عیاری برای کارگردانی فیلم «آن سوی آتش» سیمرغ بهترین کارگردانی را گرفت.
هفت: در مسیر تندباد / مسعود جعفری جوزانی/ ۱۳۶۷
در جشنواره هفتم فیلم فجر، فیلم «در مسیر تندباد» به کارگردانی مسعود جعفری جوزانی توانست از رقبایش «دیدهبان»، «گران سینما»، «نار و نی» و «بایسیکلران» پیشی بگیرد و عنوان بهترین فیلم را به خودش اختصاص دهد. داستان فیلم با بازی عزتالله انتظامی، مجید مظفری، فرزانه کابلی، شهلا ریاحی، فردوس کاویانی و …در دوره جشن جهانی دوم و اشغال ایران روایت میشد. شخصیت اصلی کتر راستان بود که برای مداوای شوهر خواهرش به ایل قشقایی میرفت و افراد ان ایل را درگیر جنگی ناخواسته میدید. این سومین فیلم جعفری جوزانی بعد از «جادههای سرد» و «شیر سنگی» بود.
هشت: مهاجر / ابراهیم حاتمیکیا / ۱۳۶۸
فیلم «مهاجر» به کارگردانی ابراهیم حاتمیکیا یکی از موفقترین فیلمهای جشنواره سال ۱۳۶۸ بود و از رقبایی مثل هامون، کلوزآپ و ساوالان هم پیشی گرفت. این فیلم علاوه بر سیمرغ بهترین فیلم، سیمرغ بهترین جلوههای ویژه، بهترین صداگذاری، بهترین موسیقی متن و دیپلم افتخار بهترین فیلمنامه را هم گرفت. «مهاجر» سومین فیلم حاتمیکیا بعد از «هویت» و «دیده بان» بود. داستان خلبانی را روایت میکرد که مسئولیت یک عملیات شناسایی را بر عهده دارد. او با به خطر انداختن جانش عملیات را به پایان میرساند و در آخرین لحظه به شهادت میرسد.
۹ : آپارتمان شماره ۱۳ / یدالله صمدی / ۱۳۶۹
جایزه بهترین فیلم جشنواره نهم در سال ۱۳۶۹ به یک فیلم کمدی رسید. «آپارتمان شماره ۱۳» به کارگردانی یدالله صمدی توانست بیشتر از فیلمهای «عروس»، «پرده آخر»، «شبهای زایندهرو» و «نقش عشق» توجه داوران را جلب کند. علیرضا خمسه، جمشید اسماعیلخانی، کتایون ریاحی و مریم معترف از جمله بازیگران این فیلم بودند. «آپارتمان شماره ۱۳» همچنین سیمرغ بهترین فیلمنامه را هم نصیب یدالله صمدی کرد. در بخشهای بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر مکمل مرد، بهترین موسیقی متن، بهترین فیلمبرداری، بهترین تدوین، بهترین صدابرداری و بهترین طراحی صحنه و لباس نامزد دریافت سیمرغ شد.
۱۰: نیاز / علیرضا داوودنژاد / ۱۳۷۰
سال ۱۳۷۰ فیلم «نیاز» علیرضا داوودنژاد موفق شد از میان نامزدهایی مثل «ناصرالدینشاه آکتور سینما» به کارگردانی محسن مخملباف، «مسافران» به کارگردانی بهرام بیضایی، «نرگس» به کارگردانی رخشان بنیاعتماد، و «بدوک» به کارگردانی مجید مجیدی، سربلند بیرون بیاید و سیمرغ بهترین فیلم را نصیب خودش کند. فیلم براساس فیلمنامه علیاکبر قاضی نظام ساخته شده بود و درباره رقابت دو پسربچه نوجوان برای تصاحب یک شغل برای رفع نیاز مالی در چاپخانه بود. علی سوری و ترحم فتحی بازیگران نوجوان فیلم بودند و محمدرضا داوود نژاد و شهره سلطانی هم در آن بازی داشتند.
