روزنامه هفت صبح، سینا بحیرایی | یک: ما هیچکاک را معمولا با فیلمهای دیالوگدار تماشاییاش میشناسیم، فیلمهای روانشناختی و جنایی فوقالعاده که مخاطب را تا انتها دنبال خود میکشانند. اما بد نیست بدانید که هیچکاک فعالیت خود بهعنوان فیلمساز را خیلی قبلتر از ورود صدا به دنیای سینما شروع کرد. او در عصر صامت هم ۱۰ فیلم ساخت و برای خودش اسم و رسمی فراهم کرد. فیلم ۱۲۸ دقیقهای نوشابه (شامپاین) که در سال ۱۹۲۸ اکران شد، یکی از آخرین تجربههای او در عصر سینمای صامت بود.
دو: «نوشابه» داستان دختری ثروتمند (بتی بالفور) است که با یک پسر جوان (ژان برادین) وارد یک رابطه عاشقانه پر فراز و نشیب شده است. در حالیکه این دو مرتب در حال قهر و آشتی هستند، پدر دختر (گوردن هارکر) از راه میرسد و به او میگوید که در اثر سقوط ارزش سهام، تمام ثروتشان را از دست دادهاند. بتی که شوکه شده، کمکم فقرشان را میپذیرد و تلاش میکند همچنان که رابطه خودش با معشوقش را ادامه میدهد، با انجام کارهای مختلف به پدر خود کمک کند. اما فیلم با یک پایان غافلگیرکننده و غیرقابل انتظار به انتها میرسد.
سه: تماشای آثار صامت هیچکاک کار سختی است! در آنها هیچ نشانهای از نبوغ و استعداد سینمای صدادارش نمیتوان پیدا کرد. حتی داستانهای فیلمهای صامتش هم آن تفکر واحد و خط فکری خاصش را ندارند. باید چند دهه میگذشت تا او در دنیای سینما به اوج مهارت برسد و شاهکارهایش را رو کند. اگرچه چند تمهید فیلمسازی هیچکاکی را میتوان در فیلم پیدا کرد (مثل صحنه باز کردن نوشیدنی در همان ابتدای فیلم که از چند نمای غیرمعمول و فوقالعاده تشکیل شده است. «نوشابه» همچنین اولین فیلم تاریخ سینماست که در آن از تصویر ثابت استفاده شده است)، ولی باز هم به سختی میتوان امضای هیچکاک را پای این فیلم پیدا کرد.
چهار: تا حدی میتوان گفت که کلا در سینمای صامت تعداد کارگردانهای مولف کم بودند، کارگردانهایی که سبک فیلمسازی مخصوصی داشتند و با تماشای چند ثانیه از آثارشان، میشد نامشان را حدس زد. تنها چند هنرمند مثل چارلی چاپلین و باستر کیتن استثنا بودند (جالب این است که بیشتر این هنرمندان مولف دوران صامت کمدی کار میکردند).
یک مسئله که باید مد نظر داشت این است که فیلمهای صامت معمولا با نرخ ۱۶ فریم بر ثانیه ساخته میشدند و سرعت پخش فیلمها به شکل غیرطبیعی بالا بود. این فاصلهای که بین روند یک فیلم و دنیای واقعی وجود داشت، تا حدودی باعث میشد که نتوان سبک خاصی برای ساخت فیلمها پیاده کرد. این سرعت بالا باعث میشد همه فیلمها شبیه هم بهنظر برسند.
پنج: شاید در این فیلم خبری از تریلرهای جنایی و روانشناختی چندلایه نباشد، شاید خود هیچکاک را نبینیم که در یکی از صحنههای فیلم حضوری افتخاری دارد، ولی یک عنصر مهم سینمای هیچکاک در آن دیده میشود. هیچکاک کلا با بازی و بازیگران فیلمهایش مشکل داشت و کلی از آنها بد میگفت.
میگویند همیشه به فیلمبردار میگفته آن نماهای افتخاری خودش را هم تا میتواند کوتاه بگیرد تا این حقارت همراه با بازیگری را کمتر تحمل کند! در طول فیلمبرداری «شامپاین» هم هیچکاک با بتی بالفور، بازیگر زن نقش اصلی فیلم بد افتاد. اصلا بازی او را قبول نداشت و کلی پشت سرش بد و بیراه میگفت. مایکل پاول، فیلمبردار فیلم گفته است که هیچکاک، بتی بالفور را احمق مینامیده است.
شش: هیچکاک همین یک فیلم را هم با بالفور کار کرد و برای فیلمهای بعدی به سراغ بازیگران دیگر رفت. جالب این است که بالفور در آن زمان یکی از ستارههای سینمای بریتانیا بود و او را ملکه خوشبختی بریتانیا خطاب میکردند. اتفاقا بعد از اینکه حضور بالفور در فیلم قطعی شد، فیلمنامه را بازنویسی کردند و کمی از پیچیدگیهای آن کاستند. شاید همین باعث ناراحتی هیچکاک شده است!
هفت: هیچکاک قبل از این فیلم «همسر کشاورز» را ساخت که به یک کمدی موفق و تحسینشده تبدیل شد. به همین دلیل انتظارها از او بالا بود. ولی این فیلم متاسفانه در حد انتظارات عمل نکرد. فیلمنامه فیلم از همگسیخته و پراکنده بهنظر میرسد. بعضی شخصیتها کلا اضافه بهنظر میرسند و آن پایان غافلگیرکننده عجیب هم بیشتر به ضرر فیلم تمام شده است. منتقد ورایتی گفته بود حیف آن هفت هزار فوت نگاتیوی که خرج این نماهای بسته بیخاصیت شده است! تنها چیزی که تا حدودی مورد تایید منتقدان آن زمان قرار گرفت، کارگردانی هیچکاک و معدود ایدههایی بود که او در طول ساخت فیلم به کار برده بود.
هشت: جالب این است که خود هیچکاک در مصاحبه با فرانسوا تروفو کلی از این فیلم بد میگوید و آن را یکی از بدترین فیلمهای خود مینامد. اما حتی نظر خود هیچکاک هم دلیل نمیشود که این فیلم در تاریخ سینما به فراموشی سپرده شود. بنیاد فیلم بریتانیا در سال ۲۰۱۲ پروژهای دو میلیون پوندی را برای احیا و حفظ فیلمهای صامت هیچکاک شروع کرد. اتفاقا فرآیند پیدا کردن و مرمت فریمهای همین فیلم با کلی دردسر جریان یافت. ولی در نهایت همهچیز با موفقیت انجام شد و تمام آثار صامت هیچکاک در اختیار بنیاد فیلم بریتانیا قرار گرفتند.
