روزنامه هفت صبح،مصطفی آرانی|شنبه شب و چند ساعت پیش از پایان ضربالاجل دو ماهه ایران به اروپاییها، مذاکره مهمی بین حسن روحانی و امانوئل مکرون اتفاق افتاد که در نظر برخی از تحلیلگران مسائل بینالمللی ممکن است روند اختلاف بر سر پرونده هستهای را به طور کامل تغییر دهد. نکته قابل توجه، درباره این گفتوگوی تلفنی دو جمله قابل توجه است که در بیانیههای رسمی دفتر مکرون و روحانی آمده است.
***بیانیه مکرون: مذاکره مجدد***
* چه گفته شده؟ در بیانیه دفتر مکرون آمده است: «رئیسجمهور با همتای ایرانی خود درباره بررسی شرایط به منظور از سرگیری مذاکره میان طرفها تا پانزدهم جولای به توافق رسیده است.»
* مذاکره قرار است بین چه کسانی برگزار شود؟ دیروز عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ظاهرا به این مسئله جواب داده و گفته «جلسه وزیران امور خارجه ایران و ۱+۴ در حال طراحی است و تصمیم ما با بقیه کشورها این است که در ماه جاری میلادی (ماه جولای) این جلسه انجام شود و عجلهای نداریم که حتماً ظرف چند روز آینده باشد.» پس اگر بخواهیم حرف عراقچی و مکرون را با هم جمع کنیم به این نتیجه میرسیم که احتمالا تا یک هفته آینده و شاید حتی تا پایان ماه جولای (یعنی اواسط مرداد)، قرار است که نشستی بین وزرای امور خارجه ایران و ۵ کشور باقی مانده در برجام برگزار شود.
* قرار است در این جلسه چه چیز مورد بحث قرار گیرد؟ عراقچی در جلسه دیروز به صورت مبهمی گفت بر سر «راهحلهایی» مذاکره خواهیم کرد اما نگفت که این راهحلها چه چیزهایی هستند.
* ایران چه میخواهد؟ در بخش دیگری از سخنان عراقچی میتوان کف خواسته ایران را دید. او درباره اینکه چرا ایران گام دوم را آغاز کرده گفته «علت اینکه ما امروز گام دوم کاهش تعهدات خود را شروع میکنیم به این دلیل است که اروپا و بقیه اعضا مشارکت کننده در برجام نتوانستند خواسته ما از برجام را برآورده کنند و به خصوص در حوزه فروش نفت و بازگشت درآمدهای نفتی اقدام قابل توجهی صورت بدهند. منابع درآمدی در این سازوکار (اینستکس) وجود نخواهد داشت مگر اینکه کشورهای اروپایی از ایران نفت بخرند یا اینکه اعتباراتی را به ایران اختصاص دهند و در قالب اینستکس این اعتبارات را برای تبادلات تجاری بین ایران و اروپا اختصاص دهند که این امر تاکنون صورت نگرفته است.»
***نتیجه***
اینکه ایران فعلا میخواهد در قالب گروه چهار به اضافه یک و احتمالا از دل جلسه عالی رتبه وزرای امور خارجه، با استفاده از سازوکار اینستکس به درآمد برسد و شاید هم نظرش این است که اگر اروپا بتواند سد تحریم مالی ایران را بشکند، کشورهای دیگری مثل روسیه و چین یا هند و ترکیه (که دیروز عراقچی به آنها اشاره کرد) نیز چنین کاری را خواهند کرد.
***چه گفته شده؟***
در بیانیه دفتر حسن روحانی هم آمده است که «رئیسجمهور با اشاره به پیشنهاد همتای فرانسوی خود، گفت که توقف کلیه تحریمها میتواند آغازی برای یک حرکت بین ایران و ۱+۵ باشد.»
***این جمله یعنی چه؟***
این طور به نظر میرسد که مکرون به ایران پیشنهاد داده آمریکا به مذاکرات برجامی برگردد و روحانی موافقت کرده که به شرط توقف کلیه تحریمها، این اتفاق بیفتد. این موضوع دیروز در سخنان عراقچی هم دیده میشد: «اگر لازم شد منعی ندارد آمریکا به شرط توقف تحریمها شرکت کند. البته از نظر ما آمریکا از برجام خارج شده و از نظر ما مفهومی به معنای ۱+۵ دیگر وجود ندارد و اگر به آن اشاره شد مجموعه کشورها در گفتوگوها است. ما با گروه ۴+۱ گفتوگو میکنیم و بحثی با آمریکا نداریم.» عراقچی البته بعدتر کمی جزییتر هم در مورد شرط توقف تحریم صحبت کرده و گفته: «شرط اول ما برداشتن تحریمهای نفتی و بانکی است ولی بقیه تحریمها هم حتماً در مراحل بعدی مدنظر قرار خواهد گرفت.»
***سه سناریوی بدبینانه***
با توجه به این مسئله باید گفت که فرانسه قطعا بدون نظر آمریکا چنین پیشنهادی را به ایران نداده است. پس سوال این است که چرا این پیشنهاد به ایران داده شده است؟ در این زمینه و البته با درنظر گرفتن سابقه تقابل آمریکا با ایران، سه فرضیه تقریبا بدبینانه، قابل ذکر است:
***یک***
آمریکا به این نتیجه رسیده که خروج از برجام، باعث برد منطق ایران در سطح جامعه بینالمللی شده است. از این رو تلاش دارد تا با ورود مجدد به برجام، حال از طریق سازوکارهای درونی برجام، باعث فروپاشی آن شود. این نظر ظاهرا در سطح عالی دیپلماتیک ایران نیز طرفدار دارد و از این رو برخی از دیپلماتهای ارشد با ورود مجدد آمریکا به برجام مخالف بودند.
***دو***
ترامپ به مذاکره با ایران برای انتخابات نیاز دارد و در شرایطی که راه مذاکره مستقیم با ایران را میسر ندیده، بهترین راه را در ورود به مذاکرات چند جانبه دیده تا شاید از آن طریق بتواند دست کم زمینه ملاقات وزرای امور خارجه را فراهم کند.
***سه***
آمریکا تلاش دارد با توقف تحریمها (احتمالا به شکل زمانمند) ایران را در منگنه افکار عمومی داخلی و خارجی قرار دهد که مثلا اگر تا زمان مشخصی به مذاکرات برجامی دو و سه (در زمینههایی مثل موشکی یا مسایل منطقه تن نداد) این بار با منطق پذیرفتهشدهتری بتواند ایران را در تحریم و فشار قرار دهد.
***نتیجه***
حالا باید منتظر باشیم و ببینیم در گام اول آیا اروپاییها در مذاکرات ماه جولای خواهند توانست برای اینستکس تامین اعتبار کنند یا نه. اگر آنها نتوانند یا نخواهند شاید آمریکا با توقف تحریمها، پلن B را کلید بزند. شاید هم اصلا اروپا آن قدر اینستکس را کش بدهد که راهی جز پلن B نباشد. با این حال به نظر میرسد نه آمریکا بتواند به سادگی شرط توقف تحریمها را اجرا کند و نه مسئولان ایرانی، خیلی تمایل داشته باشند که در ادامه راه، به قول رئیس جمهور، موجودی مزاحم به نام آمریکا درون برجام باشد.
