روزنامه هفت صبح، نگین باقری| بالاخره بعد از مدتها خانه ما هم عروسی شد و با چشم خودمان دیدیم که یکی از محدودیتهای فیلترینگ قدرت و زور خود را از دست داد. عامدانه یا بدون برنامهریزی قبلی؟ هنوز مشخص نیست ولی انجمن تجارت الکترونیک میگوید این اتفاق نتیجه تلاشهای آنها بوده.
از دو روز پیش بعضی از فیلترشکنها سریعتر کار میکنند و بعضی از سایتها با تاخیر کمتری بالا میآیند. ماجرا چیست؟ این بار به جز کاهش محدودیتهای کلودفلر، پروتکل HTTP/3 هم باز شده که قبلا از ریشه بسته بودند. یا به زبان دیگر محدودیتی که روی بخشی از پروتکلهای اینترنت بوده برداشته شد و کاربر ایرانی میتواند راحتتر وارد دنیای آزاد شود.
یک بازی بازگشت به بهمن ماه
برای جواب اول برویم به تاریخ سی ام بهمن ماه. روزی که همه رسانهها تیتر زدند که موج دوم محدودسازی اینترنت شروع شده. آن روز همه فیلترشکنهای رایگان و حتی پولی از کار افتادند. بین کسی که اکسپرس وی پی ان 100 دلاری خریده بود با آنکه سایفون 5 نسل قبل را استفاده میکرد فرقی نبود.
این اختلال باعث شده بود که یک ایمیل زدن ساده هم به کار دشواری تبدیل شود. علت این ماجرا به ضربه در سرویسی به نام کلودفلر مربوط میشد. کلودفلر شبیه یک پشتیبان هم امنیت کاربران اینترنت را تامین میکرد(پنهان کردن آی پی آنها)، هم امنیت خود وبسایتها را (مثل سایتهای تجارت الکترونیک که با این سرویس امنیت از حمله هکرها یا بدافزارها جلوگیری میکردند) و سوما وبسایتهای روی این پشتیبان، سریعتر از بقیه بالا میآمدند.
آن روز با این حرکت جدید، فیلترشکنهایی که از سرورها و سرویسهای کلودفلر استفاده میکردند هم از کار افتادند و عملا اثرگذاری بسیاری از این وی پی انها بیفایده شد تا روز پیش. روز پیش چه اتفاقی افتاد؟ سایتها راحتتر باز شدند و وی پی انها راحتتر به رنگ سبز و مرحله اتصال رسیدند. از موارد دیگری که اصلاح شد مشکل سرعت آپلود بود و برخی از اختلالات روی مقاصد بینالمللی برداشته شد. علت چه بود؟
چرا محدودیتهای اینترنتی برداشته شد؟
همانطور که با چند مثال اشاره شد، برخی محدودیتهای پیشین اینترنت کشور، از میان برداشته شده است. دقیقا چه اتفاقی افتاده؟ این بار محدودیتهایی که روی همان کلودفلر بود برداشته شد. مثل اینکه سر شیر کمی باز شده باشد و الان راحتتر میشود وارد سایتهایی شد که پشت آنها کلودفلر و پروتکل HTTP/3 است. این پروتکل HTTP/3 برای کسی که میخواهد راحتتر و با هزینه کمتر اینترنت را محدود کند شبیه یک کابوس است.
سعید پارسایی، کارشناس حوزه جواب را اینطور برایمان سادهسازی میکند: « امنیت و تا اندازهای سرعت پروتکل HTTP/3 بالاتر از http2 و http1 است و ارتباط را از مبدا تا سایت مقصد کاملا رمزنگاری میکند درنتیجه فیلتر کردن آن کار دشوار و بسیار هزینهبرداری است. تا سالهای اخیر هنوز بسیاری از سایتها روی این پروتکل سوار نشده بودند. ولی حالا سایتهای ایرانی زیادی روی این پروتکل رفتند و این مهاجرت به HTTP/3 همچنان ادامه دارد.»
پس فیلترینگ دیگر از اینجا به بعد کار سختی شده است. قبلا میشد که کل این پروتکل را بست ولی حالا که بسیاری از سایتهای داخلی از این پروتکل استفاده میکنند، هزینه بستن آن روی سایتهای داخلی مجوز دار فشار وارد میکند. همین حالا هم ممکن است به خاطر خسارتی که بستن این پروتکل به کسبوکارهای داخلی زده، این دامنه باز شده باشد. در نتیجه احتمالا به دلیل این هزینه نرم افزاری و سخت افزاری و همچنین قرار داشتن بسیاری از سایتها روی این فضای http3 پروتکل آن را باز کردهاند و به دنبال آن کلودفلر هم که بالاتر گفتیم چه بلایی سرش آمده بود بیشتر از قبل در دسترس شده است.
به دنبال جایگزین داخلی به جای کلودفلر؟
اگر با عدد و رقم بخواهیم بگوییم، سال گذشته در واقع 16درصد ترافیک ایران روی کلودفلر از http3 استفاده کردند و دستگاه فیلترینگ به راحتی نمیتوانست این 16درصد را از مسیر خود خارج کند. نکته جالب این است که هرچه سایتهای داخلی بیشتری روی این فضا خدمات ارائه دهند، فیلترینگ به روش قبلی ناکارآمدتر میشود. برای همین هم حدس برخی از کارشناسان اینترنت این است که مسئولان دنبال جایگزین کردن یک شرکت داخلی به جای کلودفلر میگردند. مثلا فکر کنید همین کاری که کلودفلر میکند را بسپارند به ابرآروان، ابر دارک، ستون و یا ابرآسیاتک. آن وقت تبعات بستن پروتکل http3 کمتر میشود. با این حال این فقط حدس و گمان است.
تاکتیک جدید تجارت الکترونیک انجمن تهران
سایت پیوست نوشته که بعد از گزارش انجمن تجارت الکترونیک و توصیه رئیسجمهور این انجمن بوده که پیشنهاد کرده پروتکل HTTP/3 باز شود. به گفته نیما قاضی، رئیس انجمن همه این اصلاحات بعد از گزارشی که آنها از وضعیت اینترنت در کشور ارائه دادند اتفاق افتاده. گویا این انجمن تاکتیک خودش را دیگر تغییر داده و از مطالبه کلی اینترنت با کیفیت عبور کرده.
حالا شاخصها و روشهای جدیدی برای این کیفیت ارائه و معرفی میکند که بعد از مانیتورینگ لایههای مختلف اینترنت به دست میآورند. مثلا در همین یک مورد که نتیجه داده باز شدن این پروتکل جدید باعث شده تا سرعت بارگذاری وبسایتها بین ۲۰ تا ۳۵ درصد افزایش یابد. برای همین قصد دارند در ادامه با کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه که مسئولیت فیلترینگ را به عهده دارد دیدار داشته باشند.
یا مسئولان سایتها و پلتفرمهای داخلی که به دلایل امنیتی سایتهای خودشان را ایران اکسس میکنند گفتوگو کنند و همینطور وارد مذاکره با تامینکنندههای بینالمللی اینترنت که به دلیل تحریمها دسترسی ما به پهنای باند را محدود کردهاند، شوند. مجموعه برنامههایی که ممکن است بتواند کمی سرعت آن را بالا ببرد و غیر مستقیم کمی اینترنت را برای ما ارزانتر کند.
