روزنامه هفت صبح| کمتر از 20سال. از زمان شکلگیری اقتصاد آنلاین تا سال 1402 زمانی کمتر از 20سال طی شده. اما رشد این فضا یک سو و استقبال ایرانیها از فضای آنلاین از سوی دیگر باعث شده تا کسبوکارهای متنوعی در اقتصاد دیجیتال کشور شکل بگیرد. اقتصادی که اگرچه در مقایسه با کشورهای توسعهیافته هنوز نتوانسته سهمی بالای 10درصد (در خوشبینانهترین حالت شاید کمتر 8 درصد اقتصاد کشور آنلاین شده باشد) بگیرد اما هم سروصدای زیادی دارد و هم اینکه بخش زیادی از نیروی متخصص کشور در سالهای اخیر وارد آن شده است.
فرصتهای رشد و توسعه این فضا هم یکی دیگر از جذابیتها و البته دلایل زیر ذرهبین بودن آن است. حالا همین فضا در 10 ماه گذشته به شدت زیر فشار بخشهای مختلفی از بدنه سیاستگذاری کشور بوده که اعتقاد دارد پلتفرمها و ایدهپردازان آنها آنگونه که باید در چارچوب قوانین کشور از جمله قوانین عرفی و مذهبی کشور حرکت نمیکنند.
دیدگاهی که نتیجه آن در همین یکی دو هفته گذشته برخوردهای تندی را با آنها سبب شده است. حالا فعالان این بخش از اقتصاد میگویند چنین نگاهی میتواند منجر به حذف یا از بین رفتن این کسبوکارها شود. پرسشی هم که مطرح میشود این است که در غیاب این کسبوکارها چه کاری از دست کاربران و سیاستگذاران برمیآید و اصولا این نگاه حذفی به نفع چه کسی است. موضوعی که حالا صداوسیما هم در یک ژست دموکراتیک به آن پرداخته. آنهم با دعوت از کارشناسانی از دو طیف موافق و مخالف.
یازدهم مرداد، درست در شب نشست جلسه هیات دولت، برنامه تهران بیست از حسین اسلامی رئیس سازمان نصر تهران، روحالله مومن نسب دبیر کل جبهه انقلاب اسلامی در فضای مجازی، احسان تکلو کارشناس حوزه کسبوکار و مهدی صداقت مدیر خانه نوآوری دعوت کرد تا در مورد اتفاقات اخیر حوزه اقتصاد دیجیتال صحبت کنند. در این برنامه پررنگترین نکتهای که مطرح شد، مسئله چگونگی برخورد با کسبوکارها بود. همچنین در این برنامه به سخنان رئیسجمهور مبنی بر درست نبودن بستن سکوهای فناوری اشاره شد.
انتقاد مومننسب از برخوردهای سلبی با شرکتهای استارتاپی
آنطور که سایت کارنگ از این نشست تلویزیونی گزارش کرده مجری برنامه به عنوان اولین بحث گفتوگو مسئله رفتار سازمانی شرکتهای دانشبنیان را مطرح کرد. اسلامی رئیس نصر تهران در اینباره توضیح داد: «باید اینطور نگاه کنیم که ما چگونه رفتار کردهایم که گاهی تخلف نیز به وجود میآید. به اعتقاد من جنس رفتار افراد در شرکتهای دانشبنیان چندان تفاوتی با رفتار افراد در شرکتهای سنتی ندارد. اما به خاطر حضور پررنگتر این افراد در شبکههای مجازی، ممکن است بیشتر زیر ذرهبین قرار بگیرند و مورد انتقاد باشند.»
مومن نسب که از چهرههای جنجالی جناح مخالف آزادیهای اینترنتی محسوب میشود در بخش دیگری از این نشست گفت:« شرکتهای دانشبنیان قاعدتا بر پایه خلاقیت شکل گرفتهاند و طبیعتا کاربرپسند هم هستند. همچنین آنها از امتیازاتی که برای آنها در نظر گرفته شده از یارانهها تا تسهیلات و برخی معافیتها، استفاده میکنند تا بستری شکل دهند تا مردم و یا همان کاربران ازآنها استفاده مفید کنند. این شرکتها البته در بسیاری از مسائل نیز کمککننده هستند.
طبیعتا آنها نیز در همین کشور و با قوانین کشور ثبت شرکت کردهاند. گفتنی است که در همه کشورها کسانی که شخصیت حقوقی برای خود ترتیب میدهند ملزم هستند از قوانین کشور پیروی کنند. من در تایید صحبتهای آقای اسلامی باید بگویم این شرکتها بیشتر از سایرین اهل شبکههای مجازی هستند. زمانی که حاشیهای برای یکی از افراد این شرکتها به وجود میآید معمولا بیشتر دیده میشود. اما این را نمیتوان به پای تمام اعضای آن شرکت نوشت.»
الگوهایی که حسابی موفق بودهاند …
مهدی تکلو هم درباره چگونگی برخورد با کسبوکارها در پی اتفاقات اخیر اضافه کرد:«مجموعههای استارتاپی در قاعده فعالیت خود و به لحاظ قانونی با دیگر شرکتها تفاوتی نباید داشته باشند. شرکتهای استارتاپی نیز باید از قانون پیروی کنند اما من به شخصه نمیدانم موضع قانونگذار در برخورد با این حوزه به چه شکل است.
نکته اول این است که برخوردها باید در چارچوب قانون باشد و از برخوردهای احساسی و هیجانی باید جلوگیری کرد.» تکلو ادامه داد:« وجاهتی که در چند سال گذشته برای استارتاپها شکل گرفته برای نسل جوان الگوسازیهایی انجام داده است. در نزدیکی دانشگاهها کارخانههای نوآوری شکل گرفته، فضاهای شتابدهنده شکل گرفته و بسیاری از جوانان جذب این مجموعهها میشوند.
استارتاپها و مجموعههای مرتبط با آنها، برای جوانان نوعی الگوسازی میکنند و این نگرانی وجود دارد که الگوسازی آنها برای جوانان مناسب نباشد. جنس فعالیت در فضای استارتاپ به گونهای شکل گرفته که بسیاری از آنها علاقه دارند از فضای کار و همکاران خود تصاویری را در شبکههای اجتماعی بارگذاری کنند. نگرانی که وجود دارد این است که جنس زندگی که در فضای استارتاپها شکل گرفته بر الگوگیری جوانان تاثیر گذار باشد.»
در صورت حذف پلتفرمهای داخلی چه خواهد شد
مهدی صداقت، مدیر خانه نوآوری در ادامه و در این مورد افزود:« من میخواهم در ابتدا سوالی مطرح کنم. امروزه شاهد آن هستیم که با پلتفرمهای داخلی برخوردهایی میشود، ما اگر این پلتفرمها را نداشته باشیم چه اتفاقی خواهد افتاد؟» او ادامه داد:« توئیتی خواندم که میگفت اگر پلتفرمها وجود نداشته باشند هیچ اتفاقی نمیافتد.
من البته میخواهم بگویم شاید از نظر برخی هیچ اتفاقی نیافتد اما اولین اتفاقی که خواهد افتاد این است که افرادی که از این پلتفرمها استفاده میکنند در صورت عدم حضور آنها به سراغ استفاده از نمونههای خارجی خواهند رفت.اتفاقی که خواهد افتاد این است که سیاستگذاران دسترسی امروز را روی پلتفرمهای خارجی ندارند و برای مثال اگر گوگل بوک چنین تصویری را منتشر کند، حاکمیت دیگر نمیتواند عملی انجام دهد.ما با محدودیتهایی که شکل میدهیم در حال این هستیم که دسترسیهای خود را از بین ببریم.
امروز استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان درحال آوردن امنیت برای ما هستند. اگر در تعامل با آنها باعث بسته شدن آنها شویم در واقع در حال خدشهدار کردن امنیت خود هستیم. خصوصا پلتفرمهایی که در حال تسهیل ارتباطات هستند، برخورد با آنها این موضوع را تشدید هم میکند.»
جریانی میخواهد به دانشبنیانها آسیب بزند
اسلامی در ادامه صحبتهای صداقت گفت:« من در اینجا استناد میکنم به پیام معاونت علمی که گفتند من فکر میکنم یک جریانی به وجود آمده است که درحال آسیبزدن به جریان دانشبنیان کشور است. برخورد با کسبوکارها آن هم پشت سرهم و با کل کسبوکار و نه با فرد خاطی، چه چیز را به یاد ما خواهد آورد؟
احساس من این است که در مسائل اجتماعی گفتوگو و تذکر باید اولویت باشد و سپس برخورد قانونی صورت بگیرد.» اسلامی ادامه داد:«همانطور که ما از بیقانونی و هنجارشکنی دفاع نمیکنیم نحوه برخورد با آن نیز باید متناسب با جرم و تخلف باشد. گفتنی است که اگر با صاحبین این چند مجموعه آشنایی داشته باشید، متوجه خواهید شد که خودشان نیز معتقد به رعایت قوانین هستند. اما در جریانات اخیر بسیار آسیب دیدند و اعتقاد من این است که بهتر است به جریان حمایتی از این کسبوکارها بازگردیم.»
مومننسب نیز در ادامه صحبتها تاکید کرد هم حاکمیت باید به وظیفه خود عمل کند و هم مجموعههای استارتاپی و دانشبنیان ملزم به رعایت قوانین حاکمیت هستند.او ادامه داد:« من فکر میکنم نحوه پخش تصویر و نوع رفتاری که وجود داشت، سناریویی در پشت سر خود دارد و هدفی را دنبال میکند.»
حریم شخصی کارمندان را نباید به پای کل کسبوکار گذاشت
مهدی صداقت در ادامه بحث در خصوص حریم شخصی کارمندان یک شرکت صحبت کرد و گفت:« اگر کارمندی در بیرون از شرکت تصویری از خودش منتشر کند به هیچوجه مدیرعامل ضامن و مسئول رفتار کارمند نیست.»اسلامی نیز با اشاره به نحوه برخورد با تخلف گفت:« موضوع این است که چگونه با تخلف برخورد میشود و در این موارد با مخاطبان پلتفرمها برخورد شده است و نه با فرد خاطی.»
او در خصوص نحوه برخورد درست با تخلف در شرکتهای استارتاپی گفت:«هیچکس بهتر از خود صاحبان کسبوکارها نمیتوانند با تخلفات برخورد کنند. لذا گفتوگوی منطقی بهترین راهحل است. دومین نکته در خصوص تفکیک فرد حقوقی با فرد حقیقی است و باید روی این موضوع کار شود.»
آیا استارتاپها رانت خاصی داشتهاند؟
در ادامه درباره مجوز استارتاپها گفتوگویی مطرح شد. مجری برنامه از چگونگی فعالیت یک استارتاپ بدون مجوز پرسید. اسلامی در اینباره توضیح داد که خود مجموعه تعلیق شده اعلام کرد که دارای مجوزهایی بوده است.مجری برنامه همچنین در خصوص تسهیلاتی که به شرکتهای دانشبنیان اختصاص میگیرد صحبت کرد. او اشاره کرد تسهیلاتی که در اختیار این شرکتها قرار میگیرد قابل مقایسه با دیگر شرکتها نیست.
اما اسلامی در ادامه مخالفت خود را ابراز کرد و گفت:« حجم تسهیلاتی که اقتصاد دانشبنیان دریافت میکند تفاوتی با مجموعههای دیگر ندارد. حجم مواد اولیهای که دیگر مجموعهها با قیمت بسیار پایین دریافت میکنند نیز قابل مقایسه نیست. البته من منکر حمایتهای قانونی از مجموعههای استارتاپی و دانشبنیان نیستم اما این نگاه که به صورت خاصی تسهیلات دریافت میکنند مورد قبول من نیست.»
