روزنامه هفت صبح، علی غفوری| هرچه نبرد اوکراین طولانیتر میشود گویا طرفین عزمشان برای استفاده از سلاحهای مدرن با پایه فناوری کروز و یا پهپاد انتحاری جدیتر میشود. به عبارتی روسیه و اوکراین ترجیح میدهند هواپیماها و بالگردهای سرنشیندار خود را برای زدن اهدافی در عمق خاک حریف به خطر نیندازند.
این اتفاق نشان دهنده آن است که بهجز اوکراین که از همان ابتدا توان نفوذ به خاک روسیه را (حداقل بهطور جدی و ادامهدار)نیافت روسیه نیز نتوانست پدافند اوکراین را کاملا از کار بیاندازد و به اصطلاح در عملیات«سرکوب پدافند هوایی» ناکام ماند. اما اکنون در آستانه پانزدهمین ماه جنگ، رقیب اصلی اروپایی روسیه برگی را رو کرده که میتواند نفوذ ناپذیری نسبی روسیه را با چالشی جدی مواجه کند.
بن والاس، وزیر دفاع بریتانیا هفته قبل از تحویل موشکهای کروز استورم شادو یا سایه طوفان به اوکراین خبر داد و تایید کرد که این سامانه توان دفاعی اوکراین را افزایش میدهد این درحالیست که کارشناسان بهخوبی میدانند استورم شادو یک سلاح هجومیاست مگر آنکه اوکراین تعهد محکمی به بریتانیا داده باشد که از این موشک علیه خاک اصلی روسیه استفاده نکند(که گویا چنین تعهدی هم داده شده) اما حتی با این احتمال که بحث«چنین تعهدی» در میان باشد باز هم واکنش کرملین حاکی از نگرانی جدی این کشور است.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی ریاست جمهوری روسیه به شکلی مبهم و البته تهدیدآمیز اعلام کرد که «تحویل موشکهای کروز دوربرد «طوفان سایه» از سوی بریتانیا به کییف نیازمند واکنش مقتضی است.»احتمالا ابهام این جمله به دو نکته باز میگردد.1-بحث تعداد این موشکها2-مجوز داده شده به اوکراین برای محدوده استفاده از این سلاح.اما چرا این سلاح مهم است؟
موشک کروز Storm Shadow
استورم شادو، موشک کروز هواپرتاب، ساخت مشترک کشورهای انگلیس و فرانسه است که به وسیله کنسرسیوم «ام بی دی ای» ساخته شده و در اختیار کشورهای بریتانیا، فرانسه، ایتالیا و امارات متحده عربی قرار گرفته است. این موشک تقریبا رادار گریز، با برد 150تا 200مایل بسته به نوع آن، قابلیت پرتاب از هواپیماهای جنگی غربی (اروپایی و آمریکایی) را داشته و هنوز معلوم نیست که مچ کردن آن با هواپیماهای شرقی اوکراین چه زمانی انجام خواهد شد.
استورم شادو اگرچه سرعتی زیر صوت حدود 800 کیلومتر دارد اما اولا از فناوری «شلیککن و فراموشکن» استفاده میکند و دوم آنکه سرجنگی نفوذگر آن با فیوز تاخیری قادر است وارد اهداف مستحکم شده و پس از نفوذ منفجر شود.این موشک، دارای حداکثر وزنی در حدود ۱۳۰۰ کیلوگرم، یک متر قطر و 3 متر طول است.ارتش مقابل این نوع موشکها معمولا باید منتظر حملات دقیق و سریع به مراکز فرماندهی و کنترل، مراکز مخابراتی، تاسیسات فرودگاهی، تاسیسات بندرگاهی، انبارهای مهمات، کشتیها و زیردریاییهای پهلو گرفته در بنادر و پلهای خود باشد.
سازندگان اصلی این موشک دو شرکت BAE و MATRA هستند که هر دو از شرکتهای با سابقه نظامیاروپا وسازنده موشکهای خوب دهههای 70 و 80 میلادی هستند.البته در آن سالها دو شرکت نورد و ایرواسپاسیال تولیدکننده تسلیحات اروپا بودند که بعدها تبدیل به شرکت چند ملیتی «امبیدیای» شدند. بهترین سلاح آنها که متاسفانه خاطره بدی برای ایران و حتی انگلیس و آمریکا به همراه داشت موشک اگزوسه بود.
اگزوسه در جنگ فالکلند بین آرژانتین و انگلیس دهها شناور انگلیسی از جمله رزمناو شفیلد را یا غرق کرد و یا صدمه جدی زد و حتی در سال پایانی جنگ ایران و عراق، این موشک سبب از رده خارج شدن ناو استارک آمریکایی توسط خلبانان عراقی شد!(انسان به یاد جمله طلایی لنین میافتد که سرمایه داری حتی طناب دار خود را هم با قیمت خوب میسازد) این موشکها دهها نفتکش ایرانی یا حامل نفت ایران را هم به زیر آب برد.
اما استورم شادو در همه چیز یک سروگردن جلوتر از پدر بزرگ خود است.رادارقویتر، جثه چالاکتر، سرجنگی نفوذپذیرتر و از همه مهمتر برد عجیب 250 تا 350 کیلومتری. در حقیقت بهطور مثال یک تورنادو یا اف 15 یا اف 35 میتوانند از شهری نظیر کیف هدفی در لوهانسک را منهدم کنند.این توانایی به معنای آن است که هواپیماهای شلیک کننده اساسا وارد برد موثر سامانههای موشکی کشور قربانی نمیشوند.
این نوع سلاحها عملا پرتاب کنندههای خود را از هر خطری مصون نگاه میدارند و مشابه موشکهای توماهاوک آمریکا از قلب دریاها یا سیلوهایی در هزار کیلومتری محل درگیری شلیک شده و با گذر از شهرها و مناطق نظامی و بهدور از چشم رادارها، خود را به هدف رسانده و آن را منهدم میکنند.
ایران،آمریکا،انگلستان،فرانسه،چین و روسیه از این فناوری برخوردارند اما همه موشکهای کروز به یک اندازه خطرناک نیستند.سطح مقطع راداری پایین،دقت اصابت و قدرت نفوذ همگی مهم هستند.مثلا ترس از اگزوست در دهه 80 میلادی بهخاطر آن بود که پس از شلیک، در ارتفاع 2متری سطح آب، با سرعت به سمت کشتی قربانی میرفت و چنانکه ذکر شد حتی کشتیهای آمریکایی و انگلیسی از شر آن در امان نبودند.استورم شادو را هم در چنین سطحی ارزیابی میکنند.
ویژگیهای فنی
سایه طوفان با استفاده از تجربیات صنایع هوایی و موشکی اروپا در ابتدای دهه 90 میلادی طراحی و در سال 1997 قرار دادی برای تولید انبوه آن منعقد شد.اولین خریدار بزرگ این موشک فرانسه بود که 500 فروند از این موشک سفارش داد.اولین شلیک موفقیتآمیز و هدایت شونده این موشک، دسامبر سال ۲۰۰۰ در فرانسه از یک میراژ 2000 انجام شد و یکسال بعد در انگلیس این شلیک توسط یک تورنادو انجام شد.
اولین شلیک رزمیاین موشک، در جریان جنگ سال ۲۰۰۳ انگلستان و آمریکا با عراق انجام شد و اطلاعات موجود نشان میدهد هزاران فروند از این موشک به کشورهای انگلستان،فرانسه،یونان،امارات متحده و ایتالیا تحویل داده شده و اگر محدودیتهای کشورهای سازنده نباشد بازار آن بسیار بزرگ است. البته عربستان سعودی نیز با امضای قراردادی به ارزش ۱٫۸ میلیارد دلار برای تأمین ۳۵۰ موشک برای نیروی هوایی خود قصد دارد تا توان هجومیدوربرد خود را افزایش دهد.
سیستم هدایت این موشک با جی پی اس,آشیانهیابی نهایی با تصویرساز گرمایی,اینرسیایی است و با کلاهک ۴۵۰ کیلوگرمی نوع نفوذگر آن میتواند کابوسی برای عمده اهداف نظامیباشد.جهت اطلاع خوانندگان،بیشتر موشکهای جهان کلاهکهای معمولی داشته و دقتی کمتر دارند اما استورم شادو با کلاهک 1000پوندی خود میتواند یک کشتی جنگی متوسط یا یک آشیانه بتونی جنگنده را با جنگنده آن بهکلی ویران سازد.
نقاط ضعف
استورم شادو مانند هر سلاح دیگری دارای نقاط ضعف نیز هست.اصولا موشکهای کروز به دلیل سرعت پایین و مسیر حرکت قابل پیش بینی میتوانند با دیوار آتش متوقف شده و یا آنکه با سیستم ضد موشک در همان ابتدای مسیر منهدم شوند.همچنین هر موشک هدایت راداری طبیعتا در برابر جنگ الکترونیک آسیب پذیر است یا هدایت ماهوارهای آن در یک نبرد بزرگ ممکن است با مشکل مواجه شود.این نوع مشکلات را موشکهای بالستیک ندارند.
اما در صورتی که ارتش دارنده این نوع موشک در مقیاس وسیع از آن استفاده کند متوقف ساختن آن سخت میشود.بهطورمثال حرکت همزمان 100 موشک سایه طوفان هر سیستم پدافندی را غافلگیر میکند و ممکن است سرگرم شدن پدافندها با این نوع موشکها آنها را از خطرهای بزرگتر مانند حملات بزرگ هوایی غافل کند.چنین بلایی را در 1991 و 2003 ارتش آمریکا بر سر ارتش عراق آورد و پس از ضربات موشکهای کروز که منجر به از بین رفتن پدافندهای عراق شد امواج حملات هوایی، تمام زیر ساختهای عراق را بر هم ریخت.
اما بهنظر میرسد برای روسیه استورم شادو یک تهدید خیلی جدی نباشد مگر آنکه اروپا تصمیم بگیرد ریسک خشمگین شدن پوتین را پذیرفته و صدها موشک از خزانههای خود به ارتش اوکراین بدهد.چرا که تعداد محدود موشک کروز نمیتواند یک «تغییر دهنده فضای نبرد »یا همان گیم چنجر باشد.سامانه هایمارس یا توپهای هدایت راداری آلمانی که به اوکراین داده شده به مراتب خطرناکتر از چند فروند کروز با مجوز استفاده محدود است.
با این وصف استورم شادو یک پله طرفین را به سطح بالاتری از خشونت نزدیکتر میکند.این موشک میتواند یک نمادی از سطح بالای کمک غرب به اوکراین باشد.نظیر تانکهای لئوپارد که ابتدا قرار بود به تعداد اندکی به اوکراین فرستاده شوند و هفته قبل مشخص شد آلمان قصد دارد در یک کمک 3میلیارد دلاری، تعداد زیادی تانک لئوپارد نیز بگنجاند.اگر چنین اتفاقی برای استورم شدو نیز بیافتد به معنای انتقال تدریجی و رو به رشد صدها موشک از این نوع به خط مقدم نبرد اوکراین و روسیه است که چنین اتفاقی حتما خوشایند کرملین نخواهد بود.
همچنین به اعتقاد کارشناسان انفجارهای شدید در لوهانسک احتمالا کار موشک فرانسوی-بریتانیایی استورم شادو است.
گفته شده احتمال دارد که اوکراین دست به پرتاب موشکهای مخصوص فریب راداری از میگهای 29 تازه تحویل گرفته از اروپای شرقی به سمت اهداف روسی زده باشد و پس از مشغول ساختن پدافندهای روس، اقدام به شلیک سایه طوفان کرده و روسها را غافلگیر کرده است.
استورم شادو دارای سیستم هدایت ترکیبی از جی پی اس، اینرسی، تراکام و دوربین حرارتی مرحله آخر است برای همین ایجاد اختلال روی آن کار بسیار سختی است. به دلیل شکل و اندازه و سطح مقطعی کم و از طرفی حرکت در ارتفاع پست شکار آن بسیار سخت است و احتمالا روسها باید دست به تغییراتی در سیستم پدافندی خود بزنند.در نهایت بهنظر نمیرسد که جنگ اوکراین به این زودیها به نفع یکی از طرفین بهپایان برسد و این سلاحها تنها تلفات جنگ را زیادتر کرده و زندگی مردم اوکراین را کماکان با اختلال جدی مواجه کند.
