روزنامه هفت صبح | فضاهای کار اشتراکی همواره یکی از پایگاههای جامعه استارتاپی و کسبوکارهای نوپا بوده است. این فضاها با تسهیل استقرار تیمها نقش مؤثری در تشکیل و تولد کسبوکارها داشته و دارند. بسیاری از این فضاهای اشتراکی در کنار ارائه خدمات استقرار و تجهیزات فیزیکی، خدماتی از قبیل منتورینگ و مشاوره، شبکهسازی، تورنمنتهای حل چالش، رویداد، معرفی و روابط عمومی را به تیمها ارائه میدهند که نقش مؤثری در همافزایی و توانمندسازی تیمها داشته است.
در دوران کرونا، فضاهای کار اشتراکی از اولین کسبوکارهایی بودند که شدیداً دچار آسیب شدند. اما با عبور از این شرایط و فروکشکردن کرونا، تیمهای استارتاپی رفتهرفته به این فضاها برگشتند. امروز بعد از دو سال دوباره شرایط بحرانی بر این فضاها حاکم شده، اما از جنسی دیگر.
از طرفی قطعی اینترنت و مختلشدن زیرساختهای اصلی قابل ارائه در این فضاها و از طرف دیگر ابهام فضای کسبوکار باعث شده بسیاری از تیمها یا از هم بپاشند، یا کوچکتر شوند یا ترجیح دهند فعلاً فعالیتشان را متوقف کنند. با چند تن از مدیران فضاهای کار اشتراکی به گفتوگو نشستیم تا از شرایط فعلی آنها و چالشهایی که این روزها با آن مواجه هستند، بگوییم و بشنویم و چشماندازهای کوتاهمدت تا بلندمدت آنها را از آینده فضاهای کار اشتراکی بدانیم.
فضاهای کار اشتراکی و مسئله درآمدزایی
سلمان نصر، مدیر نوآوری و شتابدهی ایمینو در این رابطه میگوید: «نباید فضای کار اشتراکی را با هدف کسب درآمد راهاندازی کرد. این رویکرد بسیار آسیبزاست. اگر با هدف تجاری و مالی به فضاهای کار اشتراکی نگاه شود، امکان شکوفایی، رشد و توانمندسازی تیمها به حاشیه میرود. فضاهای کار اشتراکی باید علاوه بر مهیا کردن زیرساختهای فیزیکی استقرار تیمها، افقهای شکوفایی اکوسیستم را با نگاه بلندتری رصد کنند. جنس کسبوکارهایی که فضای اشتراکی را برای استقرار تیمشان انتخاب میکنند، مشخص است.»
او درباره شرایط این فضای کار اشتراکی هم میگوید: «کاری که در این شرایط توانستیم در ایمینو برای تیمهای مستقر انجام دهیم، این بود که آنها را زیر چتر حمایتی خود توانمند کنیم، دغدغههای استقرار و هزینههای فیزیکی مربوط به تیمها را از روی دوششان برداریم و بتوانیم شبکهای از تیمهای خلاق و دارای پتانسیل را در کنار هم مستقر کنیم.
پارتیشنها را برداشتیم تا ارتباط بین افراد بیشتر شود. اگر فضای کار اشتراکی درست تعریف شود و صرفاً ویترین یا تکلیف یک نهاد یا سازمان نباشد، میتواند ظرفیتهای زیاد نیروهای جوان را آشکار کند. ما به فضاهای کار اشتراکی داینامیک نیاز داریم. صرفاً ارائه میز کار و اینترنت کمکی به تیمها نمیکند. شرایط فعلی هم در تیمها بیتأثیر نبوده است.»
اوضاع فعلا اصلا خوب نیست
حمیدرضا مختاری، مدیر باشگاه نوآفرینی توسکانو اما مهمترین ضرری که این روزها متوجه تیمهای مستقر در فضای کسبوکار اشتراکی آنهاست را این میداند که تیمها آموزههایی که طی سالهای اخیر برای دیجیتالمارکتینگ و سوشالمارکتینگ فرا گرفته بودند، امروز ناکارآمد میبینند. او میگوید: «ما فقط فضای کاری در اختیار این تیمها قرار نمیدهیم.
توانمندسازی این تیمها و ایجاد شبکه فراگیر از ظرفیتهای افراد از اولویتهای ماست. اما آنچه امروز درگیر آن هستیم، تلاش و صرف انرژی بیهودهای است که این اوضاع برای تیمها و کسبوکارها به وجود آورده است. چالشهایی که از جنس کسبوکار نیستند، نفس فعالان و کارآفرینان را گرفته است.»
مختاری با تاکید بر نقش شبکههای اجتماعی و تاثیر آنها بر کار خودشان هم میگوید: «طی سالها به زنان و کسبوکارهای کوچک آموختیم که چگونه از اینستاگرام کسب درآمد داشته باشند و حالا روز از نو… البته ما هم بیکار ننشستیم و به دنبال راهکار بوده و هستیم. یکی از کارهایی که توانستیم در این مدت انجام دهیم، تغییر کاربری موقت فضای کار اشتراکی به نمایشگاه بود که سعی کردیم از این راه دستاوردها و توانمندیهای زنان را به نمایش بگذاریم و به واسطه همین نمایشگاه بتوانیم آنچه را بر این تیمها و کسبوکارها میرود، روایت کنیم. فضای کار اشتراکی ارتباط مستقیمی با فضای حاکم بر کسبوکار کشور دارد. ما باید منتور داشته باشیم.»
به گفته او این فضا به نفع هیچکس نیست و حتی درخواستهای استقرار در فضای کار اشتراکی نیز هر روز کاهش مییابد. «چالشهایی هم از قبل وجود داشته است؛ مثلاً در فضاهای کار اشتراکی که در دانشگاهها شکل میگیرد، ساعت کاری یکی از دغدغههای تیمها بوده است، سپس مسافت، ساعت کار اداری و تبعیت از قوانین مجموعه؛ خصوصاً حراست.
البته معاونت علمی تلاشهایی کرد که شرایط بهتری را برای تیمها و فضاهای کار اشتراکی تحت نظارتش فراهم کند و ما در جهاد کشاورزی نیز چنین چیزی را تجربه کردیم. مجموعه ما از آن دست مجموعههایی است که بهتدریج در ۱۵سال گذشته ایجاد شده و رشد کرده است. ما سعی کردیم بهتدریج شرایط را بهبود ببخشیم و قواعد رایج را با ظرفیتهای خودمان بازآفرینی کنیم.»
ریسکهای کسبوکاری در فضاهای اشتراکی
اما آرش برجیخانی، مدیرعامل هلثیو، چالشهای اصلی فضای کار اشتراکی هلثیو را همان چالشهای کسبوکارها میداند و در این رابطه به هفتهنامه کارنگ گفته است: «فضای ماههای اخیر، خصوصاً با قطع اینترنت و فیلترینگ شبکههای اجتماعی به عدم قطعیت دامن زد و کسبوکارهای زیادی دچار خسارت و آسیب فراوان شدند.
برای مثال یکی از تیمهای مستقر در فضای کار اشتراکی هلثیو که ورودی مشتریانش از طریق شبکههای اجتماعی بود، پس از وقوع اختلالات و محدودیتها دچار ریزش ۸۰درصدی شد. کسبوکارهایی که ورودی ارگانیک داشتند نیز تا ۶۰ درصد ریزش را تجربه کردند. ضعیفشدن این کسبوکارها در نهایت به نابودی بسیاری از آنها منجر میشود.»
برجی خانی این وضعیت را در فرایندهای شتابدهی خودشان هم تأثیرگذار میداند و معتقد است مسدود شدن مسیرهای ارتباطی با کاربران، افت شدید مالی برای کسبوکارها به همراه داشته که همین بلاتکلیفی و عدم قطعیت به تعدیلهای گسترده منجر شده است. به گفته او این اتفاق ریسک همکاری آنها با کسبوکارها را زیاد کرد و کسبوکارهایی که در حال پیادهسازی استراتژیهای رشد و توسعه بودند، مجبور شدند استراتژی بقا یا متأسفانه انحلال را در دستور کار قرار دهند.
او تاکید میکند: «این اتفاقات را از نزدیک شاهد بودیم و آن را لمس کردهایم. این شرایط تلاشهای چندماهه ما و تیمهای دیگر ما را به باد داد و ما هم مجبور شدیم در استراتژیها تجدیدنظر کنیم. خوشبختانه از تیمهای مستقر تاکنون انحلال یا شکست نداشتهایم، اما نمیتوان این شرایط را برای مدت طولانی حفظ کرد.»
