روزنامه هفت صبح، رامتین لطیفی | حادثه خروج قطار حامل مواد شیمیایی از ریل و آتشسوزی تعداد قابل توجهی از واگنهای آن در منطقه فلسطین شرقی ایالت اوهایو سبب شد تا بحث بر سر کم و کیف خطوط ریلی و راهآهن در آمریکا و همچنین وضعیت قطارها و بررسی نقاط و ضعف و قدرت این نوع از ترابری باز شود. برخی دولت و خطوط آهن بیکیفیت و از رده خارج شده را مقصر این حادثه دانستند و برخی دیگر نیز وضعیت سلامت قطارها را زیر سوال بردند.
باید بگوییم در این حادثه خاص، مقصر اصلی عدم رعایت استانداردهای لازم و مرسوم در قطار بوده است و وزارت حملونقل دولت بایدن تقصیری بر گردن ندارد. بر اساس گزارشهای واصله از مسئولان امر، ۲ سنسور از ۳سنسور موجود در موتور این لکوموتیو معیوب بودند و زمانی که سنسور سوم، زنگ هشدار دمای بالا در موتور قطار را به صدا درآورد، کار از کار گذشته بود و قطار از ریل خارج شد. اما به طور کلی و فارغ از این حادثه پر سر و صدا، باید بگوییم وضعیت خطوط آهن در این کشور نیز در شرایط مطلوبی به سر نمیبرد.
فهرست وضعیت زیرساختهای کشورهای مختلف دنیا در سال گذشته نشان میدهد آمریکا با ۶پله سقوط در رده سیزدهم کشورهای جهان از منظر کیفیت و کارایی قرار دارد. گفتنی است جو بایدن به محض ورود به کاخ سفید نسبت این قضیه هشدار داد و در تلاش بود طرح بزرگی را برای بازسازی زیرساختها به تصویب برساند. این طرح در نهایت و پس از کشمکشهای فراوان و تعدیلهای بسیار در مجلس سنا، مصوب شد. یکی از نقاطی که دولت در این طرح روی بازسازی آن دست گذاشت ترمیم، نوسازی و گسترش شبکه حملونقل ریلی بود.
بر اساس جزئیات منتشر شده از طرح بازسازی زیرساختهای آمریکا، در بخش حملونقل ۳۹میلیارد دلار برای بازسازی و تقویت شبکه حملونقل عمومی و ۸۵میلیارد دلار برای ایجاد سیستم حملونقل سبز هزینه خواهد شد. به علاوه ۶۶میلیارد دلار نیز برای بازسازی و گسترش شبکه ریلی و خطوط آهن در نظر گرفته شده است. همچنین ۱۲میلیارد دلار نیز برای ساخت قطارهای پرسرعت هزینه خواهد شد. البته اجرای این طرح که از تابستان شروع شده است ۸ سال به طول میانجامد و ۲ دولت بعدی آمریکا نیز درگیر اجرا و تکمیل این طرح بزرگ خواهند بود.
با احتساب بیش از ۲۵۰ هزار کیلومتر، آمریکا بزرگترین و طولانیترین خطوط ریلی جهان را دارد. برای اینکه تصویری واضحتر از وسعت این خطوط ریلی در ذهن داشته باشید باید بگوییم کشور چین که وسعت و جمعیتش به مراتب بیشتر از آمریکاست، با بیش از ۱۵۰هزار کیلومتر خطوط ریلی در رده دوم قرار دارد. البته ۸۰درصد خطوط ریلی آمریکا را خطوط باری تشکیل دادهاند و خطوط مسافری تنها ۳۵هزار کیلومتر از راهآهن آمریکا را اشغال کردهاند.
گفتنی است شبکه راهآهن باری آمریکا از ۵۳۸ خط آهن مختلف تشکیل شده است که تمامی این خطوط توسط شرکتها و سازمانهای خصوصی اداره میشود و دولت تملکی روی آنها ندارد. بخش عمدهای از قطارها نیز مربوط به شرکتهای خصوصی است و دولت تنها مقررات و استانداردهای لازم برای خطوط آهن و وضعیت قطارها را تعیین و تبیین میکند.
گفتنی است حادثه قطار اوهایو در کاهش استانداردهای پیشین و لغو برخی قوانین حملونقل ریلی توسط دونالد ترامپ ریشه دارد. اتحادیه اقیانوس آرام بیشترین خطوط آهن باری در آمریکا را در اختیار دارد و یکی از بزرگترین شرکتهای راهآهن جهان به شمار میرود. از سوی دیگر شرکت امتراک که دولتی است، بیشترین تعداد قطار را داراست و قطارهای این شرکت ۵۰۰ مقصد در ۴۶ ایالت آمریکا را به هم متصل میکنند.
شاخص کیفیت راهآهن یکی از مولفههای شاخص رقابتپذیری جهانی است. این شاخص سالانه توسط مجمع جهانی اقتصاد، تعیین و منتشر میشود. نتایج آخرین وضعیت و کیفیت خطوط آهن و قطارهایی که در این خطوط در حال رفتوآمد هستند، نشان میدهد در میان ۱۰۱ کشوری که در این آزمون مورد بررسی قرار گرفتند، ژاپن با کسب امتیاز ۶.۸ از ۷ در صدر ایستاده است. هنگکنگ، سوئیس، کرهجنوبی و سنگاپور به ترتیب با ۶.۵، ۶.۴، ۵.۹ و ۵.۸ امتیاز در ردههای بعدی قرار دارند.
آمریکا با ۵.۲ امتیاز در رده یازدهم قرار دارد و از این رو تحمل این وضعیت برای قدرتمندترین و پیشرفتهترین کشور جهان سخت و غیر قابل تحمل است. باید اشاره کنیم که چین با بیش از ۳۰هزار کیلومتر، دارای بزرگترین شبکه ریلی پرسرعت در جهان است. همچنین ژاپن دارای قطارهایی شهری و بین شهری امن و استانداردی است که میتوانند مسافران را با سرعتی بیش از ۳۶۰ کیلومتر در ساعت جابهجا کنند و تاکنون با ثبت جابهجایی ۹ میلیارد مسافر، هیچ حادثهای در آن خطوط رخ نداده است. این وضعیت کم و بیش در هنگکنگ، کرهجنوبی، سنگاپور، سوئیس و فرانسه هم بر قرار است. حالا این سوال پیش میآید که چرا آمریکا از این رقابت مهم خارج شده است؟
در دوران جنگ جهانی دوم، هیچ کشوری در جهان توان رقابت با وسعت و کیفیت خطوط آهن آمریکا را نداشت. اما در دوران پس از جنگ، تعدادی از شرکتهای بزرگ نفتی و خودروسازی آمریکا که پول و قدرت بسیاری داشتند، ائتلافی تشکیل دادند که از رونق و کیفیت خطوط ریلی و قطارها بکاهند و بر تبلیغ استفاده از اتومبیل و خودروهای شخصی بیافزایند و از این راه میزان تولیدات خود را بیشتر و جیبهایشان را پر پولتر کنند.
در این اتحاد به نسبت شوم، شرکتهای جنرال موتورز، فایر استون تایر، استاندارد اویل و چند شرکت دیگر مامور خرید کلیه خطوط تراموای کشور شدند و پس از انجام این ماموریت و ظرف ۱۰ سال تمامی این خطوط را برچینند و تراموا به خاطرهای در اذهان آمریکایی بدل شد. در دولت دوایت آیزنهاور که یکی از چهرههای شاخص جمهوریخواهان بود، با تامین مالی همین شرکتها فرمانی امضا شد که طی آن ۲۵میلیارد دلار برای برچیدن بخشی بزرگی از خطوط آهن و جایگزینی آن با ۶۶ هزار کیلومتر جاده و بزرگراه بین شهری اختصاص یافت. به این ترتیب سنگفرشهای بسیاری که ریلهای فولادی روی آن قرار داشت تخریب و به منظور عبور و مرور راحتتر خودروها آسفالت شدند.
جمهوریخواهان در ادامه نیز با هرگونه ترمیم و نوسازی خطوط ریلی در آمریکا مخالفت کردند و کارشکنیها و عداوت آنها با این امر سبب شد تا وضعیت به حال فعلی در بیاید. یکی از برنامههای دولت بایدن، حرکت به سوی حملونقل سبز است. جایگزینی خطوط ریلی مجهز به قطارهای پر سرعت میتواند از بار ترافیک خطوط هوایی و جادهای بکاهد و از انتشار بیش از پیش آلایندهها و تخریب محیطزیست جلوگیری کند.
در آمریکای امروز، ۹۰ درصد سفرهایی که مدت زمان آنها با خودروهای شخصی و قطار بیش از ۴ ساعت برآورد میشود، با خطوط هوایی صورت میگیرد اما نظرسنجیها نشان میدهد که ۶۳ درصد از مسافران این خطوط هوایی در صورت وجود قطار پر سرعت ترجیح میدهند از خطوط آهن استفاده کنند. یکی دیگر از مشکلات موجود بر سر راه دولت، شکل هندسی خطوط ریلی قدیمی است.
در مناطقی مانند همین فلسطین شرقی ایالت اوهایو انحنای بیش از حد خطوط ریلی و هندسه قدیمی آن سبب میشود که دولت نتواند قطارهای پر سرعت را جایگزین قطارهای قدیمی بکند و در صورت بروز مشکلی در قطارها، حادثههایی مشابه رخ دهد. از این رو در این مناطقی از این دست باید خطوط ریلی جدید و کارآمدی کشیده شود.
در پایان و برای توصیف وضعیت راهآهن آمریکا میتوان به یک جمله از پت بوتجیج، وزیر حملونقل دولت بایدن اشاره کرد که گفت سالانه صدها مورد از حوادثی مشابه قطار اوهایو در آمریکا رخ میدهد و اینکه این حادثه رسانهای شد کمی عجیب است. با تمام این اوصاف باید گفت دستکم تا ۸ سال دیگر برای نوسازی خطوط آهن و قطارها در آمریکا زمان باقی مانده است و تا آن زمان باید منتظر بروز حوادثی مانند حادثه قطار باری اوهایو باشیم.
