روزنامه هفت صبح| رافائل لو ماگواریک، دانشجوی دکترای جهان عرب و مدیترانه و مفسر ورزشی فرانسوی زبان متمرکز بر کشورهای عربی، در شماره ماه فوریه نشریه لوموند دیپلماتیک، مطلبی در خصوص بلندپروازیهای اخیر عربستان سعودی در عرصه ورزشی نوشته که خلاصه آن را با ترجمه شهباز نخعی میخوانید: پس از موفقیت برگزاری جام جهانی در قطر، رویداد ورزشی دیگری در آغاز سال ۲۰۲۳ انجام شد. این رویداد، پیوستن ستاره پرتغالی فوتبال، کریستیانو رونالدو به یک باشگاه فوتبال عربستان سعودی بود.
قرارداد طلایی این بازیکن، نماد راهبرد عربستان سعودی در کوشش برای انتخاب شدن در برگزاری جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۳۰ است.در گرماگرم برگزاری جامجهانی فوتبال، شبکههای اجتماعی عربستان سعودی گرد محور هشتگ کریستیان- النصراوی به شدت فعال بودند. شایعه پیوستن کریستیانو رونالدو به باشگاه النصر در همه جا پیچیده بود.
نشریه سعودی معتبر «الشرق الاوسط» از ارقامی نجومی در این مورد سخن میگفت. در تابستان سال ۲۰۲۲، یک باشگاه دیگر پایتخت سعودی به نام الهلال با این امر مخالفت کرده بود، ولی در ماه نوامبر این امر تغییر یافت. جامجهانی به پایان رسید، بازیکن پرتغالی دیگر در قید هیچ قراردادی نیست و راه باز است. از کریستیانو رونالدو مانند یک ستاره راک استقبال شد. در چمن پارک مرسول، محل جدید باشگاه النصر، سال ۲۰۲۳ با ۶ بادکنک بزرگ طلایی، شکل جدید این باشگاه جشن گرفته شد.
ستاره پرتغالی به عنوان نخستین کار خود زمام یک تیم بیسابقه به نام «فصل ریاض» (منتخب ستارههای النصر و الهلال) را در اختیار گرفت و با حریف خود باشگاه «پاری سن ژرمن» (PSG) که در مالکیت قطر و به رهبری لیونل مسی است مسابقه داد. به این ترتیب، نبرد رونالدو- مسی صورت گرفت و عصر طلایی «کلاسیکو» تجدید شد. در ۱۹ ژانویه مسابقه برگزار و با نتیجه پر گل ۵ بر ۴ به نفع «پاری سن ژرمن» (PSG) تمام شد. در ورای این نتیجه، این مسابقه آغازگر سالی است که نقطه عطفی در راهبرد ورزشی سعودی خواهد بود.
ورزش در خدمت سیاست در واقع، در پس امضای قرارداد پیوستن رونالدو به تیم عربستان سعودی، خواست مقامات سعودی در تسریع آهنگ ساختار سیاست ورزشی دیده میشود. در این سیاست که در سال ۲۰۱۶ در آن اصلاحاتی صورت گرفته، وزارت ورزش ماموریت سرمایهگذاری در عرصه بینالمللی را دارد. سلطنت سعودی با استفاده از صندوق حاکمیتی «سرمایهگذاری دولتی»، با تحمل مشکلاتی چند، توانست با خرید باشگاه نیوکاسل به لیگ برتر انگلستان راه یابد.
ورزش ستون اصلی نیت قدرت حاکم برای رهایی از وابستگی به نظام متکی بر درآمد نفت است. این امر در چارچوب یک جنبش آزادسازی اقتصادی است که میباید تصویر جدیدی از عربستان سعودی ارائه نموده و توپ گرد فوتبال فضایی پویا برای تقویت بازار ملی ایجاد کند. هدف این است که بخش تفریح و سرگرمی برای جلب رضایت مردم پویا شود. چنین گشایشی خود به خود منجر به توسعه بازاری جدید شده و به نفع ساخته شدن تصویری مثبت برای جلب اعتماد محافل بازرگانی خارجی تمام میشود.
با گذاشته شدن این سنگ بنا و پایان یافتن جامجهانی فوتبال ۲۰۲۲، هدف ریاض تدارک مسیر بعدی است. روند رویدادهای هفتههای اخیر (در حوزه سرگرمی و به خصوص موسیقی) را اینچنین باید دید. از اعلام خارق العاده - و نادیده نمانده- تعیین عربستان سعودی به عنوان برگزارکننده بازیهای زمستانی آسیایی ۲۰۲۹، تا پیوستن کریستیانو رونالدو به تیم این کشور، مشاهده میشود که عربستان سعودی تصمیم گرفته با سرعتی بیشتر برای نامزدی در جامجهانی فوتبال ۲۰۳۰ اقدام کند.
موقعیت تقریبا «مقدس» رونالدو در سطح جهانی به عربستان سعودی کمک لازم برای انجام این کار را میکند. رویداد اندوهبار سال ۱۹۳۳عبدالعزیز بن فیصل آل- سعود، چهره مرکزی وزارت ورزش به کریستیانو رونالدو برای آمدن به «خانه جدید»ش خوشامد گفت. این شاهزاده، مرد نیرومند ورزش عربستان سعودی و عامل تغییرات جاری است. سازمان دولتی ورزش تحت اداره او، که مرکز تصمیمگیریها بود، جای خود را به سازمانی برای بهزیستی جوانان داده و تغییری در شیوه تفکر نسبت به ورزش در نرم افزار قدرت به وجود آورده است.
در تاریخ عربستان سعودی جهش جنبش ورزشی در سالهای دهه ۱۹۳۰، بیش از هرچیز با بدگمانی همراه بود. این ابزار نفوذ خارجی در اطراف شهرهای حجاز، جده، مکه و مدینه شکل گرفت و با رونق بازرگانی و مذهبی متمرکز بر این منطقه راهبردی غرب عربستان تقویت شد. تیمهای فوتبال محلی برای رقابت با تیمهای عبوری خارجی به وجود آمد. در جده، در سالهای پایانی دهه ۱۹۲۰ یک باشگاه به نام الاتحاد تشکیل شد و بعد باشگاه دومی هم در آغاز سالهای دهه ۱۹۳۰ به نام الهلال به وجود آمد و سومی هم التقر نام گرفت که چند سال بعد نام آن به الاهلی تغییر یافت.
اما در سال ۱۹۳۳ رویدادی اندوهناک که در یکی از زمینهای بازی شهرک بندری رخ داد، جهش این ورزش را متوقف کرد. محمد امین ساعتی، تاریخدان سعودی میگوید که مرگ یک بازیکن فوتبال در پی حمله قلبی باعث شد که مقامات سعودی بازی فوتبال را ممنوع اعلام کنند. انجام خشونتهای متعدد در زمین فوتبال بهانهای به دست قدرت حاکم برای ممنوع کردن این ورزش داد. بسیج بازیکنان الاتحاد به رهبری حمزه فتاحی، یکی از بنیانگذاران این باشگاه موجب شد که مقامات سعودی از تصمیم خود عقبنشینی کنند و در سال ۱۹۳۸، فوتبال مجددا در حجاز قانونی شد.
نفوذ تجاری حجاز در پس رواج این ورزش در سراسر عربستان سعودی، چهره محمد علی رضا زینل، تاجر متنفذ مروارید اهل جده دیده میشود. محمد صالح محمد سلامه که برای او در هند کار میکرد، پیش از آنکه کاپیتان باشگاه الاتحاد شود، در تماس با انگلیسیها اصول ابتدایی فوتبال را آموخت و بعد در جده آنها را آموزش داد. او سپس حجاز را به قصد شرق عربستان ترک و در ظهران برای آرامکو کار کرد و اولین باشگاه فوتبال را در آنجا تاسیس کرد. مرد کلیدی دیگر تاریخ فوتبال سعودی، عمر محمد شمس الرشیدی نیز وابسته به موسسه محمد علی رضا زینل بود.
بنیانگذار باشگاه دیگر جده، الاهلی، دانش آموخته مدرسه الفلاح بود که در آغاز قرن بیستم توسط این بازرگان برای آموزش مردان جوان مستعد، ساختن یک تشکیلات مستحکم و پایهگذاری یک بافت بازرگانی رقابتی ایجاد شده بود. نظام آموزشی حجاز هم مانند بنیانگذار باشگاه الاهلی که بعد تبدیل به یکی از مدیران اداری مهم این منطقه شد، برای این تعلیم یافته بود که تحت رهبری محمد علی رضا زینل بوده و به توسعه قدرت حکومتی کمک کند.
ماموران آن در سالهای دهه ۱۹۵۰ نقشی اساسی در رواج این فرهنگ بازی کردند. در عربستان سعودی، فوتبال با پویایی آن در حجاز توسعه مییابد اما جناحهای سیاسی و مذهبی قدرت حاکم، بر فضای ورزشی سلطه دارند. نهادهای ورزشی و باشگاههای اصلی در دست شاهزادگان است، اما جهش ورزش تحت نفوذ محافظهکارانه روحانیت است. به سلطنت رسیدن شاه سلمان خطوط را جابهجا کرد. جناح مذهبی نفوذ خود در عرصه سیاست را از دست داد و تمرکز قدرت بیشتر شد.
سپس ورزش در خدمت قدرت یابی ولیعهد، محمد بن سلمان قرار گرفت. در پی این چارچوب بود که قرارداد کریستیانو رونالدو بسته شد که هدف اصلی آن برگزاری جامجهانی ۲۰۳۰ است. نمونه این تغییر نرمافزاری، اشرف صباحی وزیر ورزش مصر است که در تابستان سال ۲۰۲۲ نامزدی مشترک قاهره با ریاض و آتن برای برگزاری جامجهانی فوتبال را اعلام کرد که اکنون در دست بررسی است.
عربستان سعودی با توپ گرد متحدان منطقهای خود را تقویت میکند و از دید «فدراسیون بینالمللی فوتبال» (فیفا) نامزدی مشترک سه گانه امری مطلوب به نظر میآید. از جامجهانی فوتبال ۲۰۲۶، شمار تیمهای شرکتکننده از ۳۲ به ۴۸ افزایش مییابد و به عربستان سعودی این موقعیت را میدهد که راهبرد ورزشی خود را تقویت و جایگاه خود در ردهبندی را ارتقا دهد.
