روزنامه هفت صبح| رجب طیب اردوغان این روزها با بزرگترین حادثه طبیعی در دوران رهبریاش روبهرو شده است؛ حادثهای که احتمال میرود پسلرزههایش برای مدتهای طولانی، نه در مناطق زلزلهزده، بلکه در ساختار سیاسی این کشور احساس شود. اما چه ارتباطی بین این زلزله و سرنوشت سیاسی اردوغان وجود دارد؟ خلاصه تحلیلی از بیبیسی را بخوانید:
یک: ابتدا باید در نظر داشت که ترکیه در ماههای پیشرو با یک انتخابات بسیار مهم روبهروست که در جریان آن باید رئیسجمهور و اعضای پارلمان این کشور انتخاب شوند. این انتخابات قرار است که این انتخابات حداکثر تا ۱۸ ژوئن (۲۸ خرداد) برگزار شود. پیش از زلزله آقای اردوغان حتی از احتمال برپایی انتخابات در ۱۴ مه (۲۴ اردیبهشت) همزمان با سالگرد انتخابات سال ۱۹۵۰ (۱۳۲۹) و پایان نظام تکحزبی این کشور سخن گفته بود. اما زلزله و اعلام حالت فوقالعاده در ۱۰ استان ترکیه، سوالات زیادی در مورد انتخابات به دنبال داشته و این احتمال مطرح شده که انتخابات به تعویق بیفتد. هرچند که احزاب اپوزیسیون با این موضوع یعنی تعویق انتخابات به شدت مخالفت کردند.
دو: از سوی دیگر در سالهای اخیر وضعیت بد اقتصاد ترکیه باعث افزایش نارضایتی بین مردم شده بود. زلزله اخیر که پیشبینی میشود دستکم ۸۵ میلیارد دلار به اقتصاد ترکیه خسارت وارد کرده، مشکلات اقتصادی و اجتماعی ترکیه را بیشتر خواهد کرد.
سه: اما چرا زلزله باعث نگرانی اردوغان در خصوص انتخابات شده است؟ ترکیه بهعنوان کشوری که بخش مهمی از آن روی گسل قرار دارد، در ۱۰۰ سال اخیر بارها شاهد وقوع زلزله بوده. و شاید به دلیل همین سابقه است که شهروندان ترکیه از دولت کشورشان انتظار دارند تا به هنگام روبهرو شدن با این حادثه طبیعی، آماده باشد و با برنامه قبلی، به کمک زلزلهزدگان بشتابد.
اما بعد از زلزله اخیر، موج انتقادها از دولت این کشور نشان میدهد که این انتظار شهروندان برآورده نشده است؛ موضوعی که در نهایت به انتقادهای احزاب مخالف تبدیل شد و کار به جایی رسید که حتی رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور این کشور نیز تایید کرد در روزهای نخست، روند امدادرسانی به شکل مطلوب انجام نشده است. البته برخلاف منتقدان که دولت رجب طیب اردوغان و ساختار ریاستی مطلوب او را دلیل مشکلات اخیر توصیف کردند، رئیسجمهور ترکیه گفت که ویرانی جادهها و فرودگاهها موجب شد تا روند کمکرسانی به برخی مناطق با کندی پیش برود.
چهار: اما مهمترین انتقادات از اردوغان چیست؟
مهمترین انتقادی که دولت اردوغان با آن روبهرو شده، تمرکز بیش از حد قدرت در دستهای شخص اوست. منتقدان میگویند که در سیستم جدید ریاست جمهوری ترکیه، بدون هماهنگی با اردوغان بهعنوان رئیس جمهور امکان اتخاذ تصمیماتی مهم وجود ندارد؛ بهویژه اگر اجرای این تصمیمات به مداخله و کمک ارتش نیاز داشته باشد.
ارتش ترکیه که سابقه خوبی برای مدیریت حوادث طبیعی دارد، در روز اول زلزله به مناطق اعزام نشد. احزاب مخالف و برخی روزنامهنگاران منتقد ترکیه بر این باور هستند که اگر از ساعات اول ارتش به مناطق زلزلهزده اعزام میشد، مدیریت بحران زلزله به شکل بهتری پیش میرفت.
در سال ۲۰۰۹ و در زمان حکومت حزب عدالت و توسعه، سازمان مدیریت حوادث و فوریتهای اضطراری ترکیه (آفاد) تاسیس شد. عملکرد این سازمان یکی از مهمترین دلایل افزایش نارضایتی بین مردم در مناطق زلزلهزده توصیف شده است. مهمترین انتقادی که به دولت اردوغان در مورد سازمان مدیریت حوادث شده، ترکیب مدیران این سازمان است.
از جمله اسماعیل پالاک اوغلو، مدیر کل مسئول در مواجهه با بلایای طبیعی که هیچ تخصصی در زمینه مدیریت بلایای طبیعی ندارد. او فارغالتحصیل مدارس دینی است و در دانشگاه در مقطع لیسانس و فوقلیسانس در رشته الهیات تحصیل کرده و هفت سال در وزارت دیانت ترکیه مشغول به کار بوده است.
در روزهای اول بروز زلزله اخبار متعددی در شبکههای اجتماعی مبنی بر بروز مشکلات امنیتی در مناطق زلزلهزده منتشر شد. اخبار حاکی از این بود که کمکهای مردمی پیش از رسیدن به مناطق زلزلهزده توسط «فرصتطلبان» غارت شده و دزدی از خانههای مسکونی در مناطق زلزلهزده افزایش یافته است.
علاوه بر این، مسئله آثار جنگ داخلی سوریه و مهاجرت آوارگان این کشور، در جریان زلزله اخیر به شکل قابل توجهی به مرکز توجه افکار عمومی تبدیل شد. در برخی از مناطق زلزلهزده، ترکیب جمعیتی بهخاطر جنگ سوریه دچار تغییرات زیاد شده است. با توجه به مهاجرت مردم زلزلهزده از برخی شهرها بهویژه هاتای و احتمال جایگزین شدن آنها با آوارگان سوری در این مناطق، از همین حالا زمزمههایی از بیان نارضایتی در میان برخی نخبگان شنیده میشود.
