روزنامه هفت صبح، آرش پورابرهیمی| اگر بخواهید برای یک آخر هفته هم که شده از اخبار مشوش جهان که رشته فعالیت شما هم کموبیش به آن مرتبط است فاصله بگیرید احتمالا باید راهی طبیعت شوید و حتی اگر شده ارتباطتان را با جهان اخبار قطع کنید. اما خب من این آخر هفته بهجای گوش دادن به توصیه ابتدای پاراگراف به تماشای نمایشگاه «زنان در خط مقدم» در موزه عکس شهر لاهه هلند رفتم؛ نمایشگاهی که در آن عکسهای گرفته شده توسط عکاسان زن در خط مقدم درگیری به نمایش گذاشته شده است.
نمایشگاهی با عکسهای گردا تارو از جنگ داخلی اسپانیا آغاز میشود. جنگ داخلی اسپانیا یکی از نخستین مواردی بود که توجه بشر به پدیده بمباران هوایی مناطق مسکونی جلب شد. آندره مالرو در کتاب «امید» شرح میدهد که نیروهای جمهوریخواه در مواجهه با بمباران هوایی توسط نیروهای ژنرال فرانکو ابتدا کوشیدند که حقیقت را از مردم پنهان کنند چراکه نگران وحشت عمومی مواجهه با حقیقت بمباران هوایی بودند.
گرنیکا، نقاشی مشهور پابلو پیکاسو، هم بمبارانی هوایی در جنگ داخلی اسپانیا را به تصویر کشیده است. نمایشگاه «زنان در خط مقدم» درگیریها و جنگهای بسیاری مانند جنگ ویتنام، حمله آمریکا و متحدینش به عراق و افغانستان، جنگ داخلی در لبنان، گواتمالا و ایرلند را در بر میگیرد. تصاویر بیمارستانها و اردوگاههای بمباران شده، جسدهای تکهتکه شده، شکنجه و اعدام اسرا، کودک سربازها، افرادی که در کنار جنازه نزدیکانشان مشغول اشک ریختن هستند و کسانی که به ناچار خانه خود را ترک کردهاند، بازدید از این نمایشگاه را به تجربهای تکاندهنده تبدیل کرده است.
اما عکسهایی که از جنگها و درگیریهای پس از جنگ جهانی دوم تاکنون گرفته شده تفاوت چندانی با تصاویری که طی دو سال اخیر یا حتی یک ماه اخیر دیدهایم ندارند. نبردها، بمبارانها و کودتاها کموبیش چهره یکسانی دارند و ما انسانها همچنان مشغول بازتولید همان تصاویر هستیم.
جالب اینکه طی همین دوران یعنی پس از جنگ جهانی دوم بشر تلاش بسیاری کرد که از شدت منازعات بکاهد. از ایجاد نهادهایی مانند سازمان ملل گرفته تا ایدههایی مانند عملیات صلحبانی سازمان ملل و «مسئولیت حمایت» (R2P) ظاهرا هیچکدام تفاوت چشمگیری در حل منازعات و جلوگیری از فجایع انسانی رقم نزدند.
درست است که این ادعای دقیقی نیست چراکه باید بدانیم جهان بدون این نهادها و ایدهها چگونه جایی میبود اما حداقل میتوان مطمئن بود که وضعیت فعلی جهان چیزی نیست که بتوان به آن خوشبین بود. جاکوب برکوویچ و ریچارد جکسون در کتاب حل منازعه در قرن بیستویک شرح میدهند که تعداد درگیریها در جهان از پایان جنگ جهانی دوم به بعد تاکنون نه تنها کاهش نیافته که افزایش هم داشته و تنها ساختار درگیریها از درگیری بین دولتها به درگیریهای داخل کشوری مانند جنگهای داخلی تغییر یافته است.
اما در میان همه عکسهای هولناک نمایشگاه «زنان در خط مقدم»، عکسی از آنیا نیدرینگهاوس حداقل کمی امید به همراه دارد. عکس که در سال ۲۰۰۹ و در ارودگاه جبالیا گرفته شده تصویر دو پسر بچه را نشان میدهد که لبخند بر لب دارند. یکی از بچهها در حالی که راه میرود مشغول حرف زدن با تلفنی قدیمی و نسبتا بزرگ است و پسربچه دیگر سیم تلفن که بهجایی وصل نیست را در دست دارد و دنبال دوستش میرود تا اخلالی در مکالمه خیالی دوستش ایجاد نشود. شاید در این جهان عجیبوغریب، تنها کاری که از ما ساخته است این است که سیم تلفن را برای دوستانمان نگه داریم.
