روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی| رافائل گروسی به محض بازگشت از تهران به وین مقابل خبرنگاران قرار گرفت. ظاهر و رفتار مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی از خستگی و کلافگی او خبر میداد. پیراهن و کراوات آقای گروسی نامرتب بود، او گاهی با بیحوصلگی به سوالات خبرنگاران گوش میداد و میان حرف آنها میپرید و حتی به یک خبرنگار گوشزد کرد که به اندازه کافی به بیانیه آژانس و کنفرانس خبری توجه نکرده است.
با همه اینها، آقای گروسی بسیار خوشبین به نظر میرسید. او بالاخره به توافقی با ایران دست یافته بود که برخی از خواستههای آژانس را تامین میکرد. این خوشبینی به حدی بود که آقای گروسی در اواخر مصاحبه هنگام صحبت درباره توافق با ایران ظاهرا به تخته زد تا توافق چشم نخورد. البته تنها یک روز نیاز بود تا برخی از ادعاهای آقای گروسی مانند نصب مجدد دوربینهای نظارتی آژانس از سوی طرف ایرانی زیر سوال برود. توافق ایران با آژانس میتواند نخستین گام برای توافق ایران با غرب برای بازگشت به برجام باشد. اما آیا ایران و غرب آماده توافقند؟
آنطور که ویلیام زارتمن در کتاب«مذاکره و مدیریت مناقشه» شرح میدهد، شرط لازم و البته ناکافی برای توافق میان دو سوی یک مناقشه این است که وضعیت فعلی برای هر دو طرف آزاردهنده باشد. در این مورد تردیدی نداریم. دولت آقای رئیسی احتمالا تا الان دریافته که سیاست خارجی و در صدر آن برجام با شرایط داخلی در هم تنیدهاند. تنش در سیاست خارجی میتواند مشکلات داخلی را تشدید کند و بحرانهای داخلی هم روابط با دیگر کشورها را تحت تاثیر قرار میدهند.
خروج از این چرخه معیوب بخشی از راهحل سامان دادن به نارساییهای داخلی است. وضعیت موجود مطلوب طرفهای غربی هم نیست. پیشرفت برنامه هستهای ایران بر نگرانیهای امنیتی غربیها خواهد افزود و هرگونه عملیات نظامی علیه برنامه هستهای ایران هم با پیامدهای ناخوشایندی همراه خواهد بود. اما همانطور که آقای زارتمن شرح میدهد، آزاردهنده بودن وضعیت فعلی برای پایان یک مناقشه کافی نیست و باید راهی برای برون رفت از وضعیت فعلی یافت.
تاکنون با اینکه طرفهای مذاکره چند بار تا آستانه توافق پیش رفتهاند اما چند ماهی است که مذاکرات هم به خاطر انتخابات کنگره در آمریکا و سپس جنگ اوکراین و ناآرامیها در ایران راکد مانده است. توافق با آژانس، اگر خوب پیش برود، میتواند همان فرصتی باشد که یخ مذاکرات را آب کند و راهی برای برون رفت از بن بست فعلی بسازد. ایران ظاهرا از بازگشت به مذاکرات استقبال میکند. فعالیتهای دیپلماتیک اخیر آقای امیرعبداللهیان همراه با توافق تازه با آژانس نشانههای تمایل ایران به از سرگیری مذاکرات است.
اخباری که از عدم تمایل طرف آمریکایی به تخریب روابط غرب و ایران به گوش میرسد هم احتمالا از تمایل طرف آمریکایی به یافتن راهحلی دیپلماتیک حکایت دارند. هرچند اروپاییها به خصوص بابت نارضایتی از رویکرد ایران در جنگ اوکراین حالا شاید حتی از ایده تغییر رژیم در ایران هم استقبال کنند، اما طرف آمریکا با واقعگرایی علاقهای به مسدود شدن مسیر مذاکره نشان نمیدهد. لزومی ندارد که مسیر بازگشت ایران و آمریکا به برجام از اروپا بگذرد.
اروپاییها هرچند تاکنون کوشیدهاند که در مذاکرات برجام نقش میانجی را ایفا کنند اما حالا شاید زمان آن باشد که بازیگران دیگری چنین نقشی را بر عهده بگیرند. البته این به ابتکار دیپلماتیک ایران باز میگردد. حالا که رابطه ایران و اروپا به خاطر جنگ اوکراین تا این حد سرد شده، نیازی نیست که نقش آنها در احیای برجام به پررنگی سابق باشد. همه این حرفها شاید خیلی خوشبینانه به نظر برسند. امیدها به احیای برجام هرگز تا این حد کمرنگ نبوده و شاید ما هم از توافق تازه با آژانس بیش از حد به وجد آمدهایم.
