روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| پریروز بخش اول از فاز ۱۱ میدان گازی پارس جنوبی توسط رئیسجمهور افتتاح شد تا پس از ۲۶ سال آغازی باشد بر پایان پروژههای توسعه این میدان بزرگ. چرا آغازی بر پایان؟ چون هنوز فاز یازده به طور کامل افتتاح نشده است. فاز یازده پارس جنوبی قصه پر طول و درازی دارد که در باکسی خلاصه آن را برای شما نوشتیم.
فعلا قرار است که ایران از این فاز روزانه ۲۸ میلیون متر مکعب گاز استخراج کند که در نهایت این میزان به ۵۶ میلیون متر مکعب گاز، ۵۰ هزار بشکه میعانات گازی و ۷۵۰ متریک تن گوگرد خواهد رسید. برای اینکه مقیاسی داشته باشید باید بگوییم که مصرف گاز استان تهران در زمستان سال گذشته در بیشترین حالت به ۱۲۵ میلیون متر مکعب رسیده است.
تخمین زده میشود که این پروژه تا ۱۰۰۰۰ شغل ایجاد کند و ۲۰ میلیارد دلار درآمد برای ایران به همراه داشته باشد. به طور کلی هم گفته شده که هر فاز از پارس جنوبی یک درصد به تولید ناخالص داخلی ایران اضافه میکند. اما نام پارس جنوبی با دو شرکت ایرانی گره خورده است. یکی شرکت نفت و گاز پارس که در واقع بهرهبردار پالایشگاههای این میدان نفتی در خشکی است و دیگری شرکت پتروپارس که بخش مهمی از سکوها و خط لولههای فازهای پارس جنوبی توسط متخصصان این شرکت ساخته شده است.
از پتروپارس چه میدانیم؟
پتروپارس شرکتی است که در ابتدای دولت سید محمد خاتمی و به طور مشخص در هفتم بهمن ۱۳۷۶ برای بهره برداری از منابع میدان گازی پارس جنوبی ساخته شد. موسس این شرکت اکبر ترکان بود. ترکان که متولد ۱۳۳۱ بود در ۴۵ سالگی و بعد از سالها تجربه به عنوان استاندار ایلام و هرمزگان و وزیر دفاع در دهه شصت و وزیر راه و ترابری در دولت دوم هاشمی رفسنجانی وارد این پروژه شد و تا سه سال بعد هم مدیرعامل آن بود.
اين شرکت در گام اول، اجرای فاز یک میدان پارس جنوبی را برعهده گرفت. البته فاز یک پارس جنوبی واقعا فاز اول آن نبود چرا که نخستین فاز افتتاح شده این میدان گازی، فازهای ۲ و ۳ بود که در مهر ۱۳۷۶ به شرکت توتال فرانسه واگذار شد و در شهریور ۸۱ راهاندازی شد و در بهمن همان سال توسط سید محمد خاتمی رسما افتتاح شد. پتروپارس هم فاز اول را در بهمن ۷۶ به دست گرفت و در تیر ۸۲ آن را راهاندازی کرد و این فاز هم در آبان ۸۳ افتتاح شد.
پس از آن فازهای ۴ تا ۸، ۱۱، ۱۲ و ۱۹ هم به این شرکت واگذار شد تا در نهایت ۹ فاز از ۲۳ فاز این میدان گازی توسط پتروپارس مورد بهرهبرداری قرار بگیرد. پتروپارس البته علاوه بر پارس جنوبی پروژههای دیگری مثل میدان گازی کیش، میدان گازی فرزاد را هم داشته و در خارج از کشور نیز در پروژه های کابیندای شمالی (آنگولا) و دوبوکوبي (ونزوئلا) نيز فعاليت کرده است.
مالک پتروپارس کیست؟
در ابتدا پتروپارس به عنوان شرکتی خصوصی، تاسیس شد و ۶۰ درصد سهام آن مربوط به صندوق بازنشستگی وزارت نفت و ۴۰ درصد مربوط به صندوق بازنشستگی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بود. البته روشن است که هر دوی این صندوقها نیز در نهایت دولتی حساب میشوند. اما در سال ۸۲ سهام صندوق بازنشستگی نفت به شرکت نیکو منتقل شد. شرکت نیکو یا بازرگانی نفت ایران یکی از شرکتهای اقماری شرکت ملی نفت است و کار فروش نفت کشور را انجام میدهد. در حال حاضر تنها سهامدار پتروپارس، شرکت نیکو است.
البته در فاصله سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۸ شرکت پتروپارس تا مرز واگذاری به بخش خصوصی پیش رفت و در مرحله اول، از سوی سازمان خصوصیسازی، قیمت پایه ۶۱٪ از سهام آن، معادل ۲۱۲ میلیارد تومان برآورد شد و به کنسرسیومی متشکل از قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا، آستان قدس رضوی و شرکت کیسون واگذار شد اما پس از مدتی به دلیل عدم اجرای تعهدات و معتبر نبودن اسناد بانکی، این قرارداد عملی نشد.
مدیران پتروپارس چه کسانی بودند؟
با سابقهترین مدیر پتروپارس غلامرضا منوچهری است که متولد سال ۱۳۳۵ در اردستان است و از ۴۴ سالگی یعنی سال ۱۳۷۹ و پس از ترکان، تا ده سال بعد مدیر این شرکت بود. او قبل از این سمت به مدت ۱۱ سال معاون وزیر نیرو در امور آب و فاضلاب بود و آخرین سمت دولتی او هم مدیریت عامل شرکت مهندسی و ساختمان صنایع نفت بود.
جانشین منوچهری در این سمت اخیر آقای محمد جواد شمس است که در شرکت پتروپارس هم جانشین منوچهری شد و از سال ۸۹ تا95 مدیریت این شرکت را در دست داشت. او متولد سال ۳۷ در قم است. پتروپارس از سال ۱۳۹۵ تا به امروز یعنی ظرف هفت سال گذشته، چهار مدیرعامل عوض کرده است: حمید اکبری، حمیدرضا مسعودی، شمسالدین موسوی و فرخ علیخانی که مدیرعامل این شرکت در حال حاضر است. جالب است بدانید که فقط در طول دولت رئیسی دو بار مدیریت این شرکت تغییر کرده است.
داستان پرفراز و نشیب فاز ۱۱
اواسط سال ۱۳۷۹ شرکت ملی نفت ایران و شرکت توتال فرانسه برای توسعه بخش بالادستی فاز ۱۱ پارس جنوبی و همچنین ساخت یک کارخانه حدود ۱۰ میلیون تنی تولید ال ان جی تفاهمنامه همکاری امضا کردند. پس از امضای این تفاهمنامه، شرکت پتروناس مالزی هم برای توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی پیشقدم شد و با توافق سه جانبه، شرکت ملی نفت ایران (۵۰ درصد)، شرکت توتال فرانسه (۴۰ درصد) و پتروناس مالزی (۱۰ درصد)، فاز ۱۱ را در اختیار گرفتند.
بعد از ۸ سال مطالعات فنی و مهندسی و مذاکره بر سر قیمت، در ابتدای موج تحریمها در دولت نهم شرکت ملی نفت ایران با پیشنهاد حدود ۱۰ میلیارد دلاری فرانسوی ها برای اجرای این فاز مخالفت کرد و توتال از اجرای فاز ۱۱ پارس جنوبی کنار رفت.
در سال ۱۳۸۸، چینیها برای توسعه این فاز مرزی با پیشنهاد مالی ۴ میلیارد دلار پیشقدم شدند. بر اساس قراردادی که شرکت ملی نفت ایران با شرکت CNPC امضا کرد، شرکت چینی موظف بود در مدت زمان ۵۲ ماه فاز ۱۱ را به تولید برساند اما این شرکت نیز بعد از گذشت چهار سال از توسعه این فاز کنار گذاشته شد.
اردیبهشت ماه 1392، تفاهمنامه توسعه دریایی این فاز میان شرکت نفت و گاز پارس و شرکت مهندسی و ساخت تاسیسات دریایی ایران امضا شد. اواخر مردادماه 1392 نیز قرارداد توسعه این میدان در قالب بیع متقابل به شرکت پتروپارس واگذار شد.
اما هنوز ۸ ماه از امضا قرارداد نگذشته بود که شرکت پتروپارس به طور کامل از توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی کنار رفت و بیژن زنگنه وزیر نفت وقت به صراحت اعلام کرد که فاز ۱۱ فعلا در اولویت کاری وزارت نفت نیست و تصمیم درباره آن سر فرصت گرفته خواهد شد.
در سال ۱۳۹۵ توتال بار دیگر برای توسعه فاز ۱۱ پیشقدم شد و موافقتنامه اصولی این طرح توسعهای در همان سال و قرارداد آن هفت ماه بعد (۱۲ تیرماه ۱۳۹۶) به ارزش ۴.۸ میلیارد دلار میان شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیوم توتال فرانسه (۵۰.۱ درصد)، شرکت ملی نفت چین (سیانپیسی ۳۰ درصد) و پتروپارس (۱۹.۹ درصد) امضا شد. با این حال باز هم در آغاز تحریمهای ترامپ در 29 مردادماه 1397 بود که شرکت نفت و گاز فرانسوی توتال در بیانیهای اعلام کرد که در پی ناتوانی از دریافت معافیت از تحریمهای ضدایرانی ایالات متحده آمریکا، از پروژه طرح توسعه فاز 11 پارس جنوبی خارج میشود.
پس از خروج توتال عملا ۸۱ درصد قرارداد توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی بهطور رسمی در اختیار شرکت ملی نفت چین قرار گرفت اما در تاریخ 14 مهرماه 1398 بود که بهطور رسمی اعلام شد که شاخه بینالمللی شرکت ملی نفت چین هم از این پروژه کنار رفت و پتروپارس به تنهایی این پروژه را توسعه میدهد.
پتروپارس از مهرماه 1398 به طور رسمی عملیات اجرایی این فاز را در این فاز آغاز کرد.دولت رئیسی با هدف نهایی کردن سریع تولید از این میدان مقرر کرد تا با انتقال سکوی بهره برداری فاز C۱۲ میدان گاز پارس جنوبی به موقعیت فاز ۱۱B، خلأ ناشی از ساخت سکو که معمولا سه سال به طول میانجامید جبران کند. این اقدام برای اولین بار در ایران انجام شد و در جهان هم کمسابقه بود.
