روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| بعضی از شغلهایی که ابزار و خورد و خوراک را در اختیار کارگر قرار میدهند حقوق پایینتری میدهند. سیمانکارها هم اکثرا به صورت متری حقوق دریافت میکنند. مسئله مهاجرت ایرانیها به عراق، به خصوص کردستان عراق، برای کار و کسب درآمد بیشتر از قدیم وجود داشته اما با وضعیت نه چندان مناسب امروز اقتصاد ایران روزبهروز افراد بیشتری برای مهاجرت کاری به این کشور اقدام میکنند.
رئیس اتاق بازرگانی تبریز، یونس ژائله روز شنبه از کمبود نیروی کار ساده و متخصص در واحدهای تولیدی آذربایجان شرقی خبر داد و علت آن را مهاجرت نیروی کار به کشورهای همسایه دانست. به گفته ژائله نیروی کارگر ایرانی متخصص در کشورهایی مثل عراق و پاکستان به دلار حقوق میگیرد و دستمزد 100میلیون تومانی دارد.
مشخص نیست رقمی که ژائله اعلام کرده دقیقا مربوط به چه شغلی است اما بررسیهای هفت صبح نشان میدهد این رقم ممکن است با اغراق همراه بوده باشد. در این گزارش با تعدادی از افرادی که از ایران برای کار به شهرهای مختلف عراق مهاجرت کردهاند گفتوگو کردیم تا ببینیم ایرانیها در این کشور بیشتر به چه مشاغلی مشغول هستند، وضعیت دستمزد و کار و زندگی در شهرهایی مثل اربیل و سلیمانیه چقدر بهتر یا بدتر از آنچه تصور میکنیم است؟
اگر در گوگل عبارت کار در عراق را جستوجو کنید به چندین کانال و گروه تلگرامی بر میخورید. بعضی از آنها به عنوان کاریاب موقعیتهای شغلی موجود را معرفی میکنند و بعضیها هم مهارتهای خود را اعلام میکنند تا بلکه کاری برایشان پیدا شود. بیشتر کارهای تخصصی که در شهرهای کردستان عراق برای ایرانیها وجود دارد، کارهای یدی مثل صافکاری، گچکاری، جوشکاری، نجاری و … است.
البته هستند افرادی که به عنوان آرایشگر یا آشپز در شهرهایی مثل اربیل مشغول به کار میشوند اما عمده افرادی که فقط و فقط برای کار و فرستادن پول به خانواده خود در ایران به این کشور مهاجرت میکنند در حرفههایی مانند صافکاری و جوشکاری و … تخصص دارند. بخش عمده دیگری هم هستند که به کار در ساختمانها مشغولند یا کارگر روزمزد هستند. حالا میخواهیم نگاهی دقیقتر به وضعیت درآمد کارگرهای متخصص بیاندازیم و ببینیم حقوق و مزایای دریافتی آنها چگونه است.
جوشکاری حداکثر ماهانه 40 میلیون تومان
برای مثال سنگ کاری که برای کار با سنگ مرمر مهارت داشته باشد در سلیمانیه عراق ماهانه 600 تا 700دلار حقوق دریافت میکند. علاوه بر آن 100دلار هم برای خورد و خوراک دریافت میکند و جای خواب و ابزار هم در اختیار او قرار میگیرد. یعنی به طور میانگین حدود 37میلیون تومان در ماه درآمد دارد. این جای خواب اصولا در همان ساختمانی است که کارگران در آن مشغول به کار هستند و خبری از هتل یا خانه نیست. اکثر کارهایی از این دست همراه با جای خواب هستند و کمتر کاری در آگهیها پیدا میشود که جای خواب نداشته باشد.
استادکار کناف کاری در شهر نجف علاوه بر جای خواب و خورد و خوراک، روزانه 35هزار دینار یا به عبارتی حدود یک میلیون تومان درآمد دارد. یعنی اگر در ماه 26 روز هم کار کند 26 میلیون تومان درآمد خواهد داشت. بعضی از کارها هستند که به صورت متری دستمزد میدهند. مثلا سنگ کاری دیوار در شهر بغداد برای هر متر 12 هزار دینار یا به عبارتی 400 هزار تومان درآمد دارد.
البته در این مورد کارگر با این حقوق باید هزینه خورد و خوراک خود را هم بدهد و ابزار کارش را هم خودش تهیه کند. مثلا یک سیمانکار در اربیل عراق در صورت رضایت کارفرما برای هر متر 5هزار دینار یا نزدیک به 170هزار تومان دستمزد میگیرد. شغلهای جوشکاری هم طرفدار بالایی دارند. به طور مثال یک جوشکار در اربیل برای جوش لوله آتشنشانی علاوه بر جای خواب و خورد و خوراک روزانه 45 هزار دینار، یعنی نزدیک به یک میلیون و 500 هزار تومان حقوق میگیرد که اگر 26روز کار کند نزدیک به 40 میلیون تومان درآمد خواهد داشت.
البته این کارها دائمی نیستند و فقط برای چند ماه ادامه دارند و بعد از آن باید دنبال شغل دیگری بود. اینها چند نمونه از آگهیهایی بود که در کانالهای کاریابی یافت میشوند. یکی از افرادی که مدت زیادی در گذشته در عراق جوشکاری کرده به هفت صبح میگوید اوضاع برای کارگران آنقدرها هم مناسب نیست، به خصوص که هیچکدام از این کارها بیمه ندارند.
جای خواب به معنی یک چهار دیواری بدون امکانات است
صالح میگوید اکثر افرادی که برای کار به عراق میروند از شهرهای کرد زبان و ترک زبان ایران هستند و بیشتر به شهرهای کردستان عراق مثل سلیمانیه، دهوک و اربیل میروند. بعد از آن هم در شهرهای عربنشین عراق مثل بصره، بغداد و کربلا مشغول به کار میشوند. به گفته او اکثر ایرانیها کارگرهای ساختمانی هستند و جای ثابتی ندارند.
جای خواب آنها تا زمانی که مدت کارشان تمام شود همان ساختمانی است که در آن کار میکنند. جای خوابی هم که میدهند یک چهاردیواری نیمه ساخته است که نه برق دارد، نه آب و نه سرویس بهداشتی. او در ادامه درباره کارگرهای روزمزد میگوید: «بعضیها هم هستند که در میدانهای کارگری روزانه میایستند و اگر کاری باشد انجام میدهند. اگر هم کاری نباشد در هتلهای عمومی میمانند. البته بیشتر شبیه مسافرخانه است و حدود بیست نفر باهم یک اتاق اجاره میکنند.
برای اجاره این اتاقها هم روزانه حدود دو تا سه هزار دینار یعنی حدود 100هزار تومان باید پرداخت کنند.» به گفته او اکثر ایرانیهایی که برای کار به عراق میآیند در ساختمانها کارهایی مثل گچکاری، کاشی کاری، لولهکشی و جوشکاری انجام میدهند. با این حال ایرانیهای دندانپزشک، پزشک عمومی یا مهندس عمران هم برای کار به عراق مهاجرت میکنند اما تعدادشان خیلی از کارگرهای ساختمانی کمتر است.
ماهانه 4 میلیون تومان برای تمدید پاسپورت
به گفته صالح پیشتر از این و زمانی که ارزش پولی ریال بالاتر بود وضعیت درآمد در عراق هم بهتر بود. با این حال روزبهروز تعداد کارگران ایرانی در عراق بیشتر میشود و عراق از آنها و البته کارگران سوری اشباع شده است. او میگوید در حال حاضر یک کارگر روزمزد روزی 20 تا 25هزار دینار میگیرد که میشود روزی بین 600 تا 800 هزار تومان.
این دستمزد با اینکه از دریافتی کارگران در ایران بیشتر است اما هزینههای دیگری هم به کارگران در عراق تحمیل میشود. او در اینباره میگوید که کارگرها باید هر ماه پاسپورت خود را تمدید کنند و مهر بزنند و همین کار حدود 120 تا 130هزار دینار هزینه دارد. یعنی به طور میانگین 4میلیون و 200هزار تومان هم هر ماه باید برای تمدید پاسپورت خود بدهند تا بتوانند کار خود را ادامه دهند. صالح در اینباره میگوید: «کارگر روزمزد از اسمش مشخص است.
یک روز اگر مصالح ساختمانی تکمیل نباشد خبری از حقوق نیست و باید بیکار بنشیند.» او معتقد است کار کردن به این شکل در عراق هیچ مزیتی ندارد، بلکه ضرر هم دارد چراکه کارگران بیمه نمیشوند و اگر اتفاقی برای کارگر بیافتد کارفرما هیچ هزینهای برای درمان او پرداخت نمیکند. همچنین حتما باید زبان آنها را بلد بود و در غیر این صورت نمیتوان کار مناسب پیدا کرد. به عقیده او بسیاری از افرادی که برای کار به عراق میآیند شرایط واقعی را نمیدانند و به خیال خودشان به دینار و دلار حقوق میگیرند.
وضعیت آرایشگرها بهتر است
یکی دیگر از افرادی که با هفت صبح گفتوگو کرده کیا نام دارد و در اربیل به آرایشگری مشغول است. او تجربه متفاوتی از زندگی در عراق را توصیف میکند. به گفته او کار کردن در اربیل بسیار پردرآمدتر و تقریبا سه یا چهار برابر درآمد یک آرایشگر معمولی در ایران است. هم او و هم صالح معتقدند زنان ایرانی در عراق شغلهای مناسبی ندارند و در کل عراق برای زنان جای مناسبی نیست.
اما مردانی که برای کار به این کشور مهاجرت میکنند وضعیت بهتری دارند. او در ادامه توضیح میدهد که ایرانیهای کمی با خانواده به عراق مهاجرت میکنند و اکثرا فقط برای کار کردن به اینجا میآیند چرا که زنان در جامعه نقش کمرنگی دارند و زندگی و کار برای آنها به خصوص زنان ایرانی در عراق سخت است. همچنین تاکید میکند که حتما باید زبان آنها را بلد باشید وگرنه زندگی در اینجا بسیار سخت میشود.
اکثر ایرانیهایی که او اطرافش میشناسد یا در آشپزخانهها کار میکنند یا آرایشگاهها. همچنین به گفته او این شغلها اصولا با جای خواب نیستند و به کارفرما و شرایط کار بستگی دارد. کیا درباره برخورد مردم عراق با ایرانیها میگوید: «مردم کردستان عراق بسیار مهماننواز و خونگرم هستند اما بهخاطر یکسری مسائل زیاد به ایرانیها اعتماد ندارند.
در هر صورت ایرانیها در این کشور مهاجر هستند و همانطور که در ایران بسیاری با مردم افغانستان رفتار خوبی ندارند در عراق هم با ایرانیها رفتار خوبی نمیشود. اما در سلیمانیه وضعیت بهتر است چرا که ایرانیها آنجا زیاد هستند و از لحاظ فرهنگی هم نزدیکی بیشتری با ایران دارند. حتی خیلی از عراقیهای سلیمانیه بلدند فارسی صحبت کنند.»
