روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| یکی از توئیتریهای شناخته شده که خبرنگار اصلاحات نیوز هم هست اعلام کرده که به تازگی گزارش تازهای از بدهکاران بد حساب بانکی به دست سران قوا رسیده که او بخشی از آنها را منتشر کرده است. علی احمدنیا گفته سه شرکتی که در صدر ابر بدهکاران بانکی آن هم از نوع بد حسابش قرار دارند از قضا هر سه تا هم دولتی هستند: شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران یا همان ایران ایر، پتروشیمی مسجد سلیمان و شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران.
اساسا لیست چهرههایی که بیشترین بدهی را به بانکها داشتهاند همیشه جذاب بوده است؛ چه وقتی در یک کاغذ کوچک به عنوان آتو از دست یک نامزد انتخابات ریاست جمهوری به دست دیگری میروند چه وقتی رسانهها اسم کلهگندههای بدهکار را از دل گزارشهای سنگین بانکها بیرون میکشند، همیشه همه میخواهند بدانند فلانی چطور توانسته هزاران میلیارد وام بگیرد، بخش عمدهاش را پس ندهد و ککش هم نگزد اما اینبار در گزارشی که احمدنیا ادعا میکند به دست سران سه قوه رسیده موضوع افراد نیستند بلکه شرکتهای دولتی بزرگ و شناخته شده هستند.
البته همانطور که دنبالکنندههای صفحه این خبرنگار در توئیتر واکنش نشان دادهاند، اینکه شرکتهای بزرگ دولتی از بدهکاران کلان بانکها باشند چندان عجیب نیست مخصوصا اگر معلوم شود بزرگترین طلبکاران این شرکتها هم بانکهای دولتی هستند یعنی در واقع دولت مثل خیلی حوزههای دیگر موقع برداشت از بخشهایی که به نوعی تحت مالکیت خودش هستند سیاست از این جیب به آن جیب اتخاذ میکند و از این دست بده بستانها بسیار دیده میشود.
اما از سال 96 برخورد با ابربدهکاران بانکی شروع شد تا مگر بانکهای زیانده رو به احتضار بتوانند به زندگیشان ادامه بدهند و بساط اعطای وامهای کلان بیضابطه جمع شود و این کار به عنوان یکی از اقدامات دولت در راستای برقراری عدالت بسیار تبلیغ شد . در مورد این شرکتها چیزی که نباید از خاطر ببریم این است که در راستای همان سنت از این جیب به آن جیب دولت این احتمال وجود دارد که این شرکتها در عین حال که بدهکار بزرگ بانکی هستند از دولت طلبهای بسیار سنگین هم داشته باشند که این مورد مثلا در مورد ایران ایر کاملا دیده میشود.
ایران ایر؟ قابل پیشبینی بود
بین سه شرکت دولتی که به عنوان ابر بدهکار بد حساب بانکی در توئیت علی احمد نیا دیده میشود، حضور اولی از بقیه کمتر تعجبآور است چراکه اغلب کسانی که خبرهای مربوط به شرکتها را دنبال میکنند در جریان مشکلات مالی پیچیده و اوضاع سخت ایران ایر هستند. آخرین صورت مالی شفافی که از سوی ایران ایر به دست رسانهها رسید به دوسال پیش بر میگردد. بررسی این صورت مالی که به اجبار وزارت راه منتشر شده بود کاری کرد که خیلی از رسانهها تیتر بزنند: ایران ایر در آستانه ورشکستگی.
این گزارش نشان میداد که ایران ایر در سال 97 نزدیک به 5 هزار میلیارد تومان به عنوان زیان انباشته ثبت کرده است و از آن طرف رقمی در حدود دو هزار میلیارد تومان هم از دولت طلب دارد. در گزارش صورت مالی ایران ایر برای این شرکت فقط 19 هواپیمای از رده خارج ثبت شده بود. حالا همه اینها چطور میتواند به بدهکار بودن این شرکت ربط پیدا کند؟
طبیعتا با توجه به نرخ تورم و پایین بودن نرخ سود بانکی نه فقط برای شرکتهای دولتی که حتی برای شرکتهای خصوصی هم وام گرفتن یک راه خیلی خوب برای بیرون آمدن یا حداقل کنار آمدن با مشکلات کلان مالی است به این صورت که شرکت مدنظر، هر چقدر که زور و روابطش بچربد وام میگیرد بحران را مدیریت میکند به این امید که درصد سودی که در ادامه خواهد داشت قطعا از سود وامی که گرفته بیشتر خواهد بود.
حالا وضعیت مالی سخت ایران ایر را بگذارید کنار توافق نانوشتهای که بین دولت و شرکتهای هواپیمایی وجود دارد. به این صورت که دولت نرخ بلیتهای هواپیماییها را تا جایی که بتواند سرکوب میکند، آنها هم سر وصدا میکنند که با این نرخها هر پروازی برای آنها ضرر است و در مقابل دولت هم به آنها وامهای کلان میدهد تا بتوانند با استفاده از آنها گلیمشان را از آب بیرون بکشند و هواپیماهایشان را در هوا نگه دارند. از طرفی به طور کلی صنعت هواپیمایی با توجه به سنگینی تحریمهایی که در مورد آن وجود دارد همیشه روی کمکهای دولت حساب ویژه باز میکند چه برای خرید هواپیماهای جدید چه برای تعمیر و نگهداری هواپیماهای موجود.
پتروشیمی و وام؟
هر چقدر دیدن اسم یک شرکت هواپیمایی آن هم از نوع دولتیاش در فهرست ابر بدهکاران بد حساب بانکی طبیعی است دیدن یک شرکت پتروشیمی معروف در این لیست تعجبآور است چراکه پتروشیمیها از جمله سودآورترین بخشهای دولت هستند و اتفاقا بار اصلی تامین ارز مورد نیاز دولت در بازارهایی مانند بازار نیمایی برعهده همین شرکتهاست اما در مورد شرکت پتروشیمی مسجد سلیمان ماجرا تا اندازهای متفاوت است.
این شرکت که 40درصد از سهام آن در اختیار بخش خصوصی است کمی بیشتر از یکسال پیش درگیر ماجراهایی شده بود که در رسانهها با عنوان تخلف مدیرعامل آن و سیاههای از تخلفات مالی مطرح شد. تا جایی که کمی بعد مشاور وزیر کار که وزارتخانهاش صاحب بخشی از مالکیت این پتروشیمی است اعلام کرد که مدیرعامل پتروشیمی مسجد سلیمان برکنار شده است.
او نوشت که این تغییر با توجه به نظر دستگاههای نظارتی و امنیتی، مسائل مبهم مالی، خرید و فروشهای تاملبرانگیز و همچنین عدم درج اطلاعات مناقصهها و مزایدهها در سایت صندوق (صندوق بازنشستگی که در واقع مالک اصلی پتروشیمی مسجد سلیمان است) انجام شد. البته کمی قبلتر هم تصاویری از یک مهمانی خیلی مجلل در فضای مجازی پیچیده بود که گفته میشد مراسم افطاری مدیرعامل پتروشیمی مسجد سلیمان است. حالا و با توجه به همه اینها بدهی بانکی کلان این مجموعه آن هم به بانکهای دولتی چندان عجیب به نظر نمیرسد.
یک نام آشنا
و حالا شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران، اسم این شرکت را قبلا در فهرست ابربدهکاران بانکی دیده بودیم و درست یکسال پیش یعنی در اردیبهشت ماه سال 1401 که فهرست تازهای از بدهکاران بانکی منتشر شد و مجموع رقم 623 هزار میلیارد تومان را به عنوان بدهیهای کلان بانکی اعلام میکرد، شرکت بازرگانی دولتی ایران به عنوان چهارمین شرکت بزرگ بدهکار بانکی دیده میشد.
مورد شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران در ادامه با انتشار این فهرست جالب شد چون بلافاصله حرف و حدیثهایی در مورد تجاری که با این شرکت کار میکنند شنیده شد و میگفتند که این تجار وامهای کلان گرفتهاند و چون شرکتهایشان زیرمجموعه شرکت بازرگانی ایران است این شرکت به عنوان ابربدهکار بانکی معرفی شده اما همان موقع هم بسیاری با پیش کشیدن میزان زیانده بودن این شرکت و شرکتهای اقماری آن میگفتند گرفتن وامهای کلان برای برونرفت از بحران چندان عجیب نیست. در مورد شرکت بازرگانی دولتی نکته دیگری که جالب به نظر میرسد این است که این شرکت دستکم در دو سال پی در پی یعنی 99 و 1400 زیاندهترین شرکت دولتی ایرانی بوده است.
