روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| در نیمه اول سال گذشته وزیر نفت و تعداد دیگری از اعضای هیات دولت از تسویه طلب برقی و گازی عراقیها با ایران گفتند، خبری که به سرعت به سرخط رسانههای ایران تبدیل و البته با همان سرعت هم محو شد اما رویکرد دولت در تمام این یک سال به این شکل بود که دیگر مشکلی بین ایران و عراق برای وصول مطالبات وجود ندارد اما ديروز حرفهایی از جنسی دیگر شنیده شد و گویا هنوز نهتنها گره بین ایران و عراق باز نشده بلکه مشکلات وارد فاز تازهای شده است.
دیگر پولمان را ماهانه میگیریم
جواد اوجی وزیر نفت، در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ از تسویه طلب 6/1میلیارد دلاری گازی ایران از کشور عراق که مربوط به سالهای گذشته و دولت قبل بوده است خبر داد و گفت که با شروع دولت مردمی سیزدهم از همان ابتدا پول صادرات گاز به کشور عراق بهصورت ماهانه و جاری دریافت میشود.
او با تأکید بر اینکه وزارت نفت از همان ابتدای شروع به کار دولت سیزدهم بهشدت پیگیر وصول مطالبات سنواتی گاز صادراتی خود به عراق بوده تاکید کرد که با برگزاری نشستهای فشرده با وزیران نفت و برق عراق و همکاری خوب وزارت امور خارجه کشورمان، موفق به امضای یک تفاهمنامه با طرف عراقی شدیم که براساس آن عراق ضمن پرداخت هزینههای جاری واردات گاز از کشورمان متعهد به پرداخت صورتحسابهای سالهای گذشته هم شد.
سخنگوی دولت هم در حساب کاربری خود در توئیتر نوشت: «با کار جهادی دولت سیزدهم نهتنها درآمد صادرات گاز به عراق بهروز وصول میشود، بلکه فقط در یک فقره، بدهی قدیمی 6/1میلیارد دلاري هم وصول شده است.»یحیی آلاسحاق رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق هم با بیان اینکه یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار از پولهای ایران آزادسازی شده است، گفته بود:
«بانک مرکزی باید تصمیم بگیرد که این مبلغ بهصورت نقدی وارد کشور شود یا بابت خرید کالاهای وارداتی به کشورهای ثالث بهصورت حواله پرداخت شود. بخش خصوصی طلبی از تجار این کشور ندارد، زیرا معاملات بخش خصوصی بهصورت مداوم انجام میشود و تاکنون مشکلی در زمینه پرداختها وجود نداشته است.»
در همان روزها، بعضی رسانهها نوشتند نکته مهمی که در خبر وزیر نفت مغفول مانده و مورد کنکاش قرار نگرفته، این است که این پول در چه بانکی واریز شده است. اطلاعات موثق نشان میدهد که این پول در حساب شرکت ملی گاز در بانک TBI عراق واریز شده که کاملا تحت نظر آمریکا و بانک جی پی مورگان است و این کشور هم اجازه انتقال پول از حسابهای ایرانی را نمیدهد؛ در واقع این پول بلوکه میشود تا تکلیف تحریمها روشن شود.
عراقیها هم مدام از تسویه بدهی خود با ایران میگفتند اما هیچ مکانیزم روشن و اجرایی برای این موضوع اعلام نمیکردند که خیال رسانهها راحت باشد. با این وجود در داخل باز گفته میشد مسیر تسویه حساب باز شده و بهزودی بدهی بغداد به تهران صاف میشود. از آن روزها بیشتر از ۹ ماه نگذشته که محمد کاظم آلصادق سفیر ایران در عراق، اعلام کرده است بدهی عراق به ایران حالا حدود ۱۱ میلیارد دلار است!
از آن مهمتر شخص وزیر نفت بدون اینکه به حرفهای گذشتهاش درباره اینکه هیچ مشکلی در گرفتن مستمر پول صادراتمان به عراق وجود ندارد، اشاره کند گفته که درآمد حاصل از فروش گاز به عراق مشروط به خرید کالاهای اساسی و دارو پرداخت میشود. بعد هم اضافه کرده که در حال مذاکره با طرف عراقی هستیم تا این موضوع را حل و فصل کنیم.
سیدحمید حسینی، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق هم در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ به ایرنا گفته بود: «اخیرا مسائلی بین آمریکا و عراق در رابطه با آزادسازی منابع ارزی عراق وجود داشت و در نهایت سه هفته قبل «فواد حسین» وزیر خارجه عراق در بازدید از آمریکا مذاکرهای داشت مبنی بر اینکه منابع مالی عراق که روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار است را آزاد کند. در آن زمان درباره بدهیهای عراق به ایران نیز صحبت کرد تا این کشور بتواند معافیت خرید برق و گاز از ایران را تمدید کند. در پایان آن سفر اعلام شد که آمریکا به عراق معافیت مجدد اعطا کرده و اجازه داده ۵۰۰ میلیون دلار از بدهی برق به ایران پرداخت شود.»
ادامه حرفهای حسینی هم جالب است: «مسئله عجیبی که اعلام شد این بود که وزیر خارجه عراق گفت حدود ۱۷، ۱۸ میلیارد دلار به ایران بدهی داریم. نمیدانم این به سبب چانهزنی بوده یا واقعیت زیرا مدتی قبل رئیس بانک مرکزی ایران اعلام کرد طلب ایران از عراق ۱۰ میلیارد دلار است. اینکه این پول چطور پرداخت شده یا در آینده پرداخت خواهد شد را اطلاع ندارم و بانک مرکزی باید پاسخگو باشد.»
درباره بانک جنجالی TBI
قبل از اینکه درباره بانکی توضیح بدهیم که گفته میشود بدهیهای عراق به ایران در این بانک ذخیره میشود بد نیست به این نکته اشاره کنیم که یکی از موضوعات غیرقابل انکار تسلط عجیب و غریب آمریکا بر سیستم بانکی عراق است تا جاییکه هنوز هم گفته میشود رئیس بانک مرکزی عراق با مشورت و دخالت مستقیم آمریکا انتخاب میشود، اگر خاطرتان باشد در سفرهای مقامات ایرانی به آمریکا هم کسی که کمتر از بقیه حرفهای امیدوارکننده میزد رئیس بانک مرکزی این کشور بود.
در نهایت درباره بانک TBI که بیشتر مراودات تجاری عراق را در دست دارد باید گفت بانک جیپی مورگان آمریکا موسس این بانک در عراق بوده و در حال حاضر نظارت و اشراف کاملی بر تعاملات این بانک عراقی دارد. نظارت بر نحوه پرداخت مطالبات ایران از سوی بانک تجارت عراق هم تحت کنترل و تصمیمگیری آمریکاست. بانک تجارت عراق (TBI) بهعنوان آمریکاییترین بانک عراق هم شناخته میشود که بخش عمده مراودات بینالمللی دولت عراق توسط این بانک انجام میگیرد. به همین دلیل هم بعد از رایزنیهای فراوان تازه گفته میشود که عراق بدهی خود به دولت ایران را در حسابی نزد بانک تجارت عراق قرار میدهد اما به ازای آن فقط میتواند کالاهای بشردوستانه به ایران بدهد.
از چین چه خبر؟
حالا که بحث بدهیهای عراق به ایران مطرح و معلوم شده اوضاع چنان که طی ماههای گذشته گفته میشد بر وفق مراد ایران نیست، بد نیست نگاهی هم به وضعیت پولهای بلوکهشده ایران در چین و کره جنوبی بیندازیم. مخصوصا چین که به دلیل مبادلات تجاری زیادی که با ما دارد در فهرست بدهکاران به ایران در صدر ایستاده و طبق برآوردی که حدود یک سال پیش شده بود این بدهی به حدود ۲۰ میلیارد دلار میرسید.
این بدهی بیشتر از هر چیز به دلیل واردات نفت ایران به چین ایجاد شده بود و این کشور بارها قول داده که بدهیهایش به ایران را با وجود تحریمهای آمریکا به اشکال و از کانالهای مختلف خواهد پرداخت. البته مجیدرضا حریری رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین میگوید که آنچه به عنوان پولهای بلوکه شده فروش نفت ایران در چین مطرح میشود، واقعیت ندارد؛ بلکه ذخایر ارزی ما در دیگر کشورهاست که به چین منتقل شده است.
او میگوید: «هر چه به چین نفت فروختهایم، در مقابل آن کالا وارد کردهایم شاید حتی در برخی موارد هم بیشتر. در میانه دهه ۱۳۸۰ و از سال ۸۶ به بعد، ذخایر ارزی ایران در دیگر کشورها که در بانکهای مختلف دنیا خصوصاً اروپایی به اشکال نقدی یا اوراق دلاری یا سهام سرمایهگذاری شده بود و این پولها با ریسک احتمال بلوکه شدن آن در صورت شکایت برخی کشورهای اروپایی و آمریکایی مواجه بودند، به بانکهای چینی منتقل شدند. این ۲۱ میلیارد دلاری که گفته میشود ما در چین داریم، همان ذخایر ارزی ما در کشورهای غربی است که به چین منتقل شده است بنابراین چینیها پول خرید نفت از ایران را بلوکه نکردهاند.»
کره جنوبی هم یکی از کشورهایی است که همیشه در فهرست بدهکاران به ما جایگاه خوبی داشته است. در این مورد هم دولت ادعا میکند که بخش خوبی از بدهیها را دریافت کرده است مثلا هنوز ۱۰۰ روز از شروع به کار دولت سیزدهم نگذشته بود که علی نادری، مدیرعامل خبرگزاری جمهوری اسلامی در توئیتی نوشت:
«اخیرا بیش از 5/3میلیارد دلار از منابع مسدود ایران در یکی از کشورها در دسترس قرار گرفته و بخش قابل توجهی از این منابع در حال ورود به چرخه تجاری کشور است.» مدتی بعد عبدالناصر همتی رئیس کل سابق بانک مرکزی اعلام کرد که بخش زیادی از طلبهای ایران از کره جنوبی قبلا خرج شده یعنی به پشتوانه آن استقراض انجام شده است پس حتی در صورت درست بودن تسویه شدن برخی از مطالبات ما از این کشور نباید در انتظار اتفاق خاصی باشیم.
