روزنامه هفت صبح| رئیس سازمان هواپیمایی کشوری به تازگی خبر داده است که خرید هواپیما در دستور کار قرار گرفته، به شکلی «هوشمندانه» و برخلاف رویهای که در خریدهای برجامی هواپیما انجام شده است؛ آخرین آمار هواپیماهای فعال در صنعت هوایی ایران 175 فروند است. صنعت هوایی کشور به 550 فروند هواپیما نیاز دارد و طبق آمارهای سازمان هواپیمایی کشور در مهرماه سال گذشته 98 فروند هواپیمای فعال در ناوگان هوایی وجود داشت که طی یک سال اخیر این تعداد به 175 فروند افزایش یافته است؛
دلیل افزایش تعداد هواپیماها هم «نهضت تامین» برای ورود برخی از هواپیماهای زمینگیر و خرید هواپیماهای دستدوم با سن کمتر از 20 سال اعلام شده است. با این حال مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی پیش از این گفته بود که از این تعداد عملا ۱۱۵ فروند هواپیما توانایی پرواز دارند. صنعت هوایی ایران با مشکل زمینگیری هواپیما به دلیل عدم تامین قطعه مواجه است و کارشناسان این حوزه میگویند که با شرایط فعلی نمیتوان آینده خوبی را برای آن تصور کرد و راه حل اصلی آن در روابط بینالملل است.
تعمیر هواپیماهای فرسوده یکی از سیاستهایی بود که بعد از خروج آمریکا از برجام از سوی سازمان هواپیمایی کشور در پیش گرفته شد، با این حال در برخی موارد امکان تعمیر و ساخت قطعه هواپیما مانند موتور هواپیما وجود ندارد و همین موضوع باعث شده است که بخش زیادی از هواپیماها امکان پرواز نداشته باشند.تنها مشکل زمینگیر ماندن هواپیماهای مسافری تامین نشدن قطعه نیست؛ در حال حاضر ۲۰۰ هواپیمای مسافری به دلیل افزایش هزینه ایرلاینها پرواز نمیکنند و پیشنهاد افزایش قیمت بلیت به دولت ارائه شده است.
پروژه ناکام خرید هواپیما در دولت روحانی
طبق سند چشم انداز 1404 صنعت هواپیمایی ایران باید در جابهجایی بار مقام اول و در جابهجایی مسافر مقام دوم منطقه را به دست آورد. اظهارات اخیر رئیس سازمان هواپیمایی کشور یادآور انتقاداتی است که به قراردادهای دولت روحانی با سه شرکت هواپیماسازی خارجی وارد شد. ناوگان هوایی ایران در دهههای اخیر امکان خرید به دلیل تحریمهای اقتصادی امکان نوسازی نداشت و تنها در بازهای کوتاه پس از برجام توانست 16 فروند هواپیما به ناوگان خود اضافه کند.
وزارت راه و شهرسازی دولت روحانی در فرصت برجام با سه شرکت بزرگ سازنده هواپیما یعنی ایرباس، بوئینگ و ای. تی. آر قراردادهایی برای خرید هواپیما امضا کرد. این قراردادها توسط شرکت ایرانایر به عنوان ایرلاین حامل پرچم کشورمان امضا شد و شامل خرید ۲۰۰ فروند هواپیما یعنی ۱۰۰ فروند انواع ایرباس، ۸۰ فروند انواع بوئینگ و ۲۰ فروند ای. تی. آر ۷۲-۶۰۰ بود.
پس از خروج آمریکا از برجام و بازگشت دوباره تحریمها، قراردادهای ایران با این سه شرکت معلق و روند تحویل هواپیماها متوقف شد. سهم ایران از این قراردادها 16 فروند هواپیمای تازهنفس بود، اما بوئینگ هواپیمایی به ایران تحویل نداد. ایرانایر توانسته بود مبلغ ۳۳۰ میلیون دلار از محل منابع صندوق توسعه ملی به عنوان پیش پرداخت خرید هواپیماهای برجامی دریافت کند.
طبق قرارداد ایران و بوئینگ باید ۵۰ فروند بوئینگ مدل ۷۳۷ و ۳۰ فروند مدل ۷۷۷ سری ۳۰۰ تا سال ۲۰۲۸ تولید و به ایران تحویل داده میشد. همچنین توافق شده بود که ۱۵فروند هواپیمای بوئینگ مدل ۷۷۷ سری ۳۰۰ تا سال ۲۰۲۰ تحویل ایران شود و ۶۵هواپیمای باقیمانده در دوره هشت ساله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۸ به تدریج کارسازی شوند، اما خروج آمریکا از برجام و لغو مجوز خزانهداری آمریکا مانع ورود این هواپیماها به ایران شد. تعداد صندلیهایی که با خرید ۸۰ فروند بوئینگ به ظرفیت ناوگان هوایی ایران اضافه میشد، ۵۰هزار صندلی بود؛ تقریبا معادل دو برابر صندلیهای فعال در آن دوره. ارزش این قرارداد 16میلیاردو600میلیون دلار اعلام شده بود.
100 فروند هواپیمایی که هرگز به مقصد نرسیدند
ایران ایر همچنین قرارداد خرید ۱۰۰ فروند هواپیما را با شرکت ایرباس امضا کرد که طی آن قرار بود این هواپیماها با تامین مالی ۸۰ تا ۸۵ درصدی از طریق فایننس و پرداخت ۱۰ساله ۱۵ تا ۲۰ درصدی به مروربه ایران تحویل داده شود. قراردادی که شامل خرید ۴۶ فروندA320 ، ۳۸ فروند ۳۳۰A و ۱۶ فروند ۳5۰A بود. ۲۰روز پس از عقد قرارداد خرید هواپیما از ایرباس، نخستین هواپیمای صفرکیلومتر برجامی با پرچم ایران روی باند مهرآباد نشست.
دومین هواپیمای برجامی یک فروند ایرباس A۳۳۰ بود که بامداد ۲۲ اسفند ۱۳۹۵ وارد ایران شد و عصر شنبه پنجم فروردین۱۳۹۶ هم یک فروند دیگر از این هواپیما بهعنوان سومین هواپیمای خریداری شده از شرکت فرانسوی ایرباس وارد فرودگاه مهرآباد شد. در جریان خرید هواپیماهای جدید برای تجهیز ناوگان هوایی کشور، ایرانایر قرارداد خرید ۲۰ فروند هواپیماهای کوتاه برد را نیز با شرکت دوملیتی ای.تی.آر امضا کرد که هدف از آن فعالسازی فرودگاههای کوچک و توسعه چتر دسترسی به سفرهای هوایی در کشور بود.
خروج آمریکا از برجام باعث شد تامین قطعه این هواپیماهای جدید با مشکل روبرو شود و هزینه ایرانایر در بهرهبرداری از آنها با تأمین قطعه از بازارهای بینالمللی افزایش پیدا کند. با وجود نقض برجام از سوی آمریکا، ایران خود را از قرارداد خارج نکرد. هواپیمایی آسمان شرکت ایرانی دیگری بود که برای ترمیم ناوگان خود به خرید از شرکت آمریکایی روی آورد و توانست در سال ۹۶، تفاهم خرید ۶۰ فروند هواپیمای نسل جدید بوئینگ ۷۳۷مکس را امضا کند.
تفاهمنامه منعقدشده بین شرکت آسمان و بوئینگ برای خرید ۶۰ فروند هواپیما، پس از یک سال مذاکره از سوی نمایندگان این دو شرکت در تهران امضا شد. قرار بود این هواپیماها از سال ۲۰۲۲ میلادی به تدریج به هواپیمایی آسمان تحویل شود و نمایندگان دو شرکت توافق کردند که در سال ۲۰۲۲ میلادی پنج تا ۱۰ فروند از این هواپیماها به ناوگان هوایی ایران اضافه شود.
چه انتقاداتی به خرید هواپیماهای برجامی وارد شد؟
در مسیر خرید این هواپیماها، انتقادات زیادی به دولت روحانی وارد شد؛ از جمله اینکه این اقدام بدهی سنگینی به دولت وارد میکند و هزینه خرید این هواپیماها بالاتر از قیمت معمول آنهاست و علاوه بر آن نو نیستند. از طرف دیگر منتقدان میگفتند که دولت توانایی بازپرداخت اقساط آن را ندارد. گروهی از منتقدان هم معتقد بودند که ایرباس 380 با زیرساختهای فرودگاهی کشور منطبق نیست و به دلیل کمبود مسافر، نیازی به خرید آنها دیده نمیشود.
وعدهها برای ساخت هواپیمای ایرانی
تابستان امسال سید ابراهیم رئیسی در جریان بازدید از هواپیماسازی هسا وابسته به وزارت دفاع در اصفهان وعده داد هواپیمای ۷۲ نفره مسافری ایرانی ساخته میشود. رئیس سازمان هواپیمایی کشور پس از اعلام این خبر گفته بود که « با دستور رئیس جمهوری پلتفرمهای ساخت را بنا بر نیاز کشور طراحی کردیم.
این همان خط تولید در مجموعه شرکت صنایع هواپیماسازی است که از گذشته فعال بوده، اما باید بازنگری در حوزههای مختلف انجام شود. انتظار داریم اشکالات و نواقص برطرف شود تا به پلتفرم قابل قبولی برسیم. تا سازمان هواپیمایی کشور از تمام فرایندها و استانداردها اطمینان حاصل نکند، اجازه پرواز به هیچ هواپیمایی نمیدهیم.
در تولید هواپیمای مسافری نیز همین روند ادامه دارد. در آینده نزدیک هواپیمای تولیدی به نمایش کامل در میآید. سه پلتفرم برای تولید هواپیمای ۵۰ ،۷۰ و ۱۵۰ نفره برای ساخت آماده کردهایم. در ابتدا هواپیمای ۵۰ نفره ساخته میشود و در آینده نزدیک خبرهای خوبی از تولید هواپیمای ایرانی را اعلام ميکنیم.»
