روزنامه هفت صبح، نگین باقری| این روزها دو پالایشگاه کشور فعلا تولید بنزین ندارند و از طرف دیگر به خاطر همین موضوع تولید بنزین سوپر متوقف شده. نه فقط این موارد، بلکه میزان مصرف بنزین هم از تولید آن پیشی گرفته و زنگ هشدار واردات را به صدا درآورده.
همیشه یک باور عمومی درباره تفاوت کیفیت بنزین در برخی از جایگاه های سوخت و حتی برخی از شهرها وجود داشته. برای مثال برخی از رانندهها معتقدند وقتی باک خود را در یک جایگاه پر میکنند، ماندگاری و کیفیت بهتری در مقایسه با باکی دارد که از یک پمپبنزین دیگر پر میشود.
آیا بنزینی که از یک پالایشگاه در مرکز کشور به باک خودروی ما میرسد، مشابه بنزینی است که از پالایشگاه دیگری تولید شده؟
اگر این سوال را از یک مسئول جایگاه بپرسید، ممکن است پالایشگاهها را به تولید کیفیتهای متفاوت متهم کند و بگوید آنها استاندارد یکسانی در تولید محصول خود ندارند. اگر هم آن را از مسئولان پالایشگاه بپرسید ممکن است جواب دهند که جایگاهداران در مخازن خود گاز، هوا و یا آب وارد میکنند تا سود بیشتری از فروش بنزین ببرند.
این احتمالات را در گفتوگو با یک کارشناس بنزین بررسی کردیم. واکنش شهابالدین متاجی در جواب به این سوال که آیا میتوان به بنزین آب، گاز یا هوا اضافه کرد، این است که به لحاظ شیمیایی و فیزیکی اصلا امکان این کار وجود ندارد. در توضیحات او به هفت صبح اینطور آمده است که «گاز نمیتواند وارد مخزن بنزین شود چرا که بنزین نمیتواند فشار آن را تحمل کند. هوا هم نمیتواند اضافه شود چراکه اصلا این فرایند شیمیایی امکانپذیر نیست. تنها چیزی که ممکن است در جایگاه اضافه شده باشد آب است که در فرایند حمل و نقل وارد بنزین میشود اما حتی همین آب هم از سوی مراکز سنجش و پالایش جایگاهها بررسی و اندازهگیری میشود.» او قبلا مدیرعامل یکی از پالایشگاههای تهران بوده.
همه بنزینها یکی هستند؟
در واقع استدلال متاجی این است که همه بنزینهایی که به چهار هزار و 400 جایگاه سوخت کشور ما میرسد از برخی جهات مشابه هم هستند و از برخی جهات دیگر متفاوت ولی همگی استاندارد هستند. این شباهتها و تفاوتها به اکتان و میزان آلایندگی موجود در بنزین مربوط میشود. یعنی نسبت مواد تشکیلدهنده همه بنزینها مشخص و مشابه همدیگر است ولی تنها تفاوتشان در عدد اکتان و یورو 4 یا 5 بودن است. به صورت خلاصه اظهارات او را میخوانید:
بنزن، اروماتیک و گوگرد موجود در بنزین یک پالایشگاه قبل از ارسال به سمت جایگاهها چک میشود.اگر نسبت آن مطابق با استانداردها نباشد میگوییم این بنزین آلودگی دارد. اتفاقی که اواخر دهه 80 رخ داد این بود که نسبت بین این مواد رعایت نمیشد و نسبت دو ماده اول بیشتر از گوگرد بود.
همچنین اکتان یک بنزین هم قبل از ارسال در مخازن پخش بررسی میشود. اینجا تنها جایی است که بنزینها با هم متفاوت خواهند بود. بنزین باید حداقل اکتان 87 را داشته باشد. اگر اکتان آن 87 نباشد، پس 92 است که به آن بنزین سوپر میگویند.
حالا آیا در پمپبنزینها بنزین معمولی ممکن است اکتان یکی 87 و دیگری 90 باشد و همین موضوع کیفیت آنها را تغییر دهد؟ نه. چراکه برای پالایشگاهی که بنزین معمولی تولید میکند، سود اقتصادی ندارد که مثلا با اکتان 90 بنزین تولید کنند و به قیمت اکتان 87 بفروشد. مشخصه دیگر بنزین استاندارد آلایندگی آنهاست که باید یا یورو 4 و یا 5 باشد. در شهرهایی که ترافیک زیادی دارند بنزین یورو 5 توزیع شده.
بنزین واقعا آلوده نیست؟
تولید بنزین در پتروشیمیها از سال 1389 شروع شد. آن زمان ما شش مجتمع پتروشیمی داشتیم که روزی حدودا 16میلیون لیتر بنزین تحویل پمپ بنزینها میدادند. در ظاهر قضیه که مشکلی نبود تا اینکه معاون محیطزیست متوجه شد بنزینی که به جایگاهها میرسد، عامل مضاعفی برای آلودگی هوای کشور شده است. از همان جا بود که بنزین پتروشیمیها تبدیل به یک چالش بزرگ شد. مجری طرح بنزین پتروشیمیایی قبلا یک بار توضیح داده بود که این طرح را برای زمانی که کشور تحریم بود ارائه کرد.
پناهی مبدع روش تولید بنزین از خطوط فرآیندی پتروشیمیهاست که خود تایید کرده بود که از سمی بودن این طرح آگاه بود ولی فرایندی را برای اصلاح و بهسازی آن پیشنهاد داده بود که خودش میگوید دیگر این استانداردها طی نشد و به همین دلیل بنزین همه جایگاهها را آلوده کرد. امسال هم یکی از نمایندههای مجلس بود که ربط بنزین به آلودگی را پیش کشید و گفت در بنزین باید مواد افزودنی اضافه شود که ما در کشور نداریم و همین علت بخشی از آلودگیهای کنونی هوا بوده.
اظهارنظر او باعث شد که خبرنگاران دیروز از معاون وزیر نفت درباره ارتباط بنزین با آلودگی هوا سوال کنند اما جلالی باز هم مثل قبل تاکید کرد «هر کسی ادعای آلوده بودن بنزین دارد، باید مدرکش را بدهد.» این مدرک را هم جایی نمیتواند ارائه کند جز سازمان استاندارد. این سازمان برخلاف نماینده کمیسیون انرژی میگوید بنزینها استاندارد هستند. یعنی همه آنها یا یورو 5 و یا یورو 4 هستند و هم نسبت مواد (گوگرد، بنزن و اروماتیک) در آن درست است.
قصور خودروها بیشتر از پالایشگاه هاست؟
مدیرعامل سابق پالایشگاه تهران به هفت صبح اینطور میگوید که سهم عمده آلودگی نه به خاطر سوخت، بلکه به خاطر خودروهاست. به گفته او « نه اینکه سوخت بیتاثیر باشد اما آلایندگی اصلی در دود خروجی موتور است که از آن گازهای مختلف خارج میشود. به همین خاطر هم روی خروجی موتورها کاتالیزور میگذارند که دود آن را غیرآلاینده کنند. طبق آنچه این کارشناس میگوید 25 درصد از آلایندگیها به سوخت مربوط میشود.»
بنزین یورو 4 و 5 با همدیگر چه تفاوتهایی دارند؟
بنزین یورو 4 حدود 20 سال پیش به بازار جهانی عرضه شد. برای تولید این بنزین سختگیریهای جدیدی وجود دارد که کربن منو اکسید، هیدروکربنها و اکسید نیتروژن باقی مانده از سوخت آن را کمتر میکند. چند سال بعد از آن بنزین دیگری به اسم یورو 5 تولید شد که دیگر وقتی سوخته میشد در آن گاز متان وجود نداشت و کربن منواکسید و هیدروکربن آن باز هم از یورو 4 کمتر شده بود.
حالا چقدر از پمپبنزینهای ما این استانداردها را دارند؟ تا همین بهار امسال 98 میلیون لیتر بنزین در روز تولید میشد که از این مقدار 35 میلیون لیتر دارای استاندارد یورو 4 و 5 بودند و بقیه نه. اینطور که مدیرعامل شرکت ملی پالایش میگوید این مقدار بنزین یورو 4 هم در هشت کلانشهر بزرگ کشور توزیع می شود.
نکته مهم این است که مقوله سوپر یا معمولی بودن را از یوروها جدا کنید. سوپر یا معمولی بودن بنزینها را عدد اکتان آن مشخص میکند که مقیاسی برای سنجش کیفیت سوخت است. اما بنزین سوپر بیشتر به درد خودروهای وارداتی میخورد که نیاز به کیفیت بالاتر سوخت دارند ولی بیشتر خودروهای تولیدی با همان سوخت معمولی هم کیفیت خوبی را تجربه می کنند.
بنزین سوپر دیگر چه تاثیری دارد؟ فایده بنزینی که اکتان بالاتری دارد این است که شمعهای خودرویی که بنزین سوپر زده بیشتر عمر میکنند ولی اگر شمعها معیوب شوند، به مرور مصرف سوختتان را هم بالا میبرند و این اتفاق بیشتر و سریعتر برای شمعهای خودرویی که همیشه بنزین معمولی زده رخ میدهد.
چه اتفاقی برای شازند رخ داد؟
در ماه اخیر وقتی بنزین سوپر در جایگاهها خارج شد، تصور بر این بود که به خاطر تقاضای کم این بنزین کمیاب شده اما کمکم مسئولان دلیل واقعی را خراب شدن پالایشگاه شازند اعلام کردند. مدیرعامل پالایشگاه امام خمینی شازند گفت: حداکثر تا سه روز آینده تعمیرات پالایشگاه شازند به پایان میرسد و دوباره بنزین سوپر این پالایشگاه به تهران و چند شهر دیگر میرسد. اینطور که او میگوید شازند تولیدکننده بخش اعظم بنزین تهران است. اما یکی از واحدهای عملیاتی بنزین سوپر در پالایشگاه شازند نیازمند تعمیرات اضطراری بود و به همین خاطر هم از سرویس خارج شد. به جز این، پالایشگاه اصفهان هم مدتی به تعمیرات نیاز داشت که از دسترس خارج شد.
