روزنامه هفت صبح، مهسا مژدهی | تورم ۷۰درصدی شوک بزرگی به ساکنان ترکیه وارد کرده است. بسیاری از ایرانیهایی که در سالهای اخیر به عنوان مهاجر راهی این کشور شده و در شهرهایی مثل استانبول اقامت کردهاند هم این شوک را احساس میکنند. با افزایش شدید قیمتها و تغییر مدام شرایط اقامت، آنها خود را وسط بحرانی اقتصادی میبینند و احساس میکنند از شرایط خود ناراضی هستند. تورم ترکیه بیش از هر بخش دیگری در هزینههای حملونقل و خوردوخوراک حس میشود.
سرمایهگذاران ایرانی که با وسوسه دریافت اقامت برای خرید خانه در ترکیه اقدام کرده بودند و معمولا اخباری درباره رکوردشکنیهایشان میشنیدیم هم ماستهایشان را کیسه کردهاند. آمارها نشان میدهد خرید خانه توسط ایرانیها در استانبول، طی سهماهه اول سال ۲۰۲۲ نسبت به سهماهه آخر سال ۲۰۲۱ نصف شده است. بالا رفتن مداوم قیمت مسکن هم به مهاجران ایرانی فشار وارد میکند.
هزینههای زندگی در ترکیه دو برابر شد
حقوق پایه در ترکیه امسال چهار هزار و ۵۰۰ لیر تعیین شده اما هزینههای خانوادهها بیش از اینها افزایش پیدا کرده است. علی یکی از کسانی که همراه همسر و فرزند یک سالهاش در استانبول زندگی میکند و برنامهنویس است، درباره هزینههای زندگی سهنفرهشان میگوید من صاحبخانه هستم و به همین دلیل نیازی نیست ماهی حداقل سه هزار لیر پول اجاره بدهم، با این وجود در حال حاضر برای داشتن یک زندگی متوسط سه نفره در استانبول، ماهی ۱۵ هزار لیر یا حدود ۳۰ میلیون تومان خرج میکنم.
تا همین چند ماه قبل من تنها با هفت هزارلیر یا ۱۴ میلیون تومان در ماه تمام نیازهای خانواده را تامین میکردم. قیمت بیشتر اقلام در ترکیه بین ۴۰ تا ۱۰۰درصد بالا رفته است. این افزایش قیمت شامل مواد غذایی، حملونقل، اجارهخانه و… میشود. با این حال حداقل حقوق تنها ۵۰درصد افزایش داشته و اصطلاحا از میزان تورم جا مانده است.
رویا طراح است و به دلار حقوق میگیرد و میگوید زندگی در ترکیه در ماههای اخیر برایش سخت شده و مدام منتظر است قیمتها بالاتر بروند و با مشکلات بیشتری روبهرو شود. او میگوید برای ایرانیهایی که به دلار یا یورو حقوق میگیرند، اوضاع کمی بهتر است. اما کسانی که اینجا مشاغل معمولی با حداقل حقوق دارند، به مشکل خوردهاند. او تعریف میکند قبلا بسیاری از افراد بهصورت دورکار با صاحبان مشاغل در ایران ارتباط داشتند و حقوق متوسطی به تومان میگرفتند. همان میزان پول برایشان کافی بود ولی شرایط به سرعت تغییر کرده و مشکلات اقتصادی دامنشان را گرفته است.
رویا که تنها زندگی میکند میگوید در ماه هفت هزار لیر برای نیازهای اولیه زندگی خرج میکند. اما خانوادههای سه تا چهار نفره ایرانی را میشناسد که مجبور هستند با حداکثر پنج هزار لیر زندگی کنند و چشمانداز روشنی در مورد آینده خود ندارند. او معتقد است بخشی از افرادی که به ترکیه آمدهاند نیروی متخصص نیستند و نمیتوانند انتظار داشته باشند در آینده در مشاغل تخصصی مشغول به کار شوند. به همین خاطر وقتی فاصله عمیق بین دخل و خرج را میبینند، در مورد اینکه بتوانند در ترکیه بمانند یا نه، دچار شک شدهاند. برخی خانوادهها در همین سه ماه اخیر، عطای مهاجرت را به لقایش بخشیده و به ایران برگشتهاند. آنها دلیل اینکار را بالا رفتن نجومی قیمتها و نبود ثبات اقتصادی در این کشور عنوان کردهاند.
زندگی نرمال در استانبول چقدر خرج دارد؟
فرقی نمیکند مهاجران در ترکیه خانه داشته باشند یا ساکن خانه اجارهای باشند. در هر دو صورت، تورم مستقیما روی کیفیت زندگی آنها تاثیر گذاشته است. بالا رفتن هزینه انرژی در زمستان امسال آنها را شوکه کرد و بعد افزایش هزینههای حملونقل و خورد و خوراک باعث شد برخی به فکر بازگشت به ایران یا مهاجرت به کشور دیگر بیفتند. رویا در مورد هزینههای زندگی در استانبول میگوید قبض آب برای من اخیرا ۱۰۰ لیر یا حدود ۲۰۰ هزار تومان آمده و برای برق ماهی ۱۲۰ لیر یا ۲۴۰ هزار تومان پول میدهم و در زمستان قبض گاز برایم ۷۰۰ لیر یا تقریبا یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان آمد که بسیار زیاد بود.
این در حالی است که من اغلب خانه نیستم و این میزان قبلا نصف بوده است. حداقل هزینه خوردن یک وعده غذایی در یک رستوران معمولی ۶۰ لیر است که به پول ما چیزی حدود ۱۲۰ هزار تومان میشود. او در مورد جزئیات هزینهها میگوید قیمت گوشت از ۸۰ لیر تا ۱۷۰ لیر متفاوت است. قیمت میوهها دوبرابر شده اما هنوز خیلی بالا نیست. مثلا در کارفور، توتفرنگی ۱۵ لیر یا ۳۰ هزار تومان است و آناناس را میشود با پرداخت ۲۵ لیر خرید. سیامک که دو سال است در استانبول به همراه همسرش زندگی میکند در مورد هزینه حملونقل میگوید استفاده از خطوط مترو در استانبول هزینه متفاوتی دارد.
گرانترین خط مارمارای است که بخش آسیایی را به اروپایی وصل میکند و ۱۲ لیر قیمت دارد. بلیت تکسفره در سایر خطوط بین هفت تا هشت لیر تمام میشود. شش ماه پیش قیمت همه این بلیتها نصف بود. سیامک توضیح میدهد پیش از این برای سفر در خط مارمارای هفت لیر یا حدود ۱۴ هزار تومان پول میدادیم و بلیت خطوط دیگر چهار لیر بود. در مورد قیمت تاکسی، یک مسیر ۱۰ دقیقهای چیزی حدود ۳۰ لیر آب میخورد. البته این وقتی است که مسیر در یک محله و مستقیم باشد. اگر بخواهید از اتوبان عبور کنید هزینهها بالاتر میروند و باید حداقل روی ۲۵۰ لیر حساب کرد.
به پول ایران این عدد را باید معادل ۵۰۰ هزار تومان فرض کرد. سیامک از هزینه خرید سر ماه برای خانواده دو نفره خودش هم گلایه دارد. میگوید چهار ماه پیش در یک ماه نزدیک به هزار لیر یا چیزی حدود دو میلیون تومان برای یک سبد خرید کامل، شامل مرغ و گوشت و تنقلات و آب و… پرداخت میکردیم ولی حالا تنها هزینه خرید کالاهای اساسی به حداقل ماهی هزار و ۶۰۰ لیر میرسد. مرغ قبلا کیلویی ۲۵ تا ۳۰ لیر بود و الان نزدیک ۴۵ تا ۵۰ لیر شده است. برای یک کیلو خیار یا گوجه باید حدود ۳۰ لیر هزینه کرد و قیمت یک بسته نیمکیلویی گوشت چرخکرده ۶۰ لیر است. به پول ایران میشود حدود ۱۱۴ هزار تومان. در حال حاضر بسته یک کیلویی گوشت چرخکرده در قصابیها یا فروشگاههای زنجیرهای ایران ۱۵۰ هزار تومان فروخته میشود.
خانه؛ مسئله اساسی
تامین مسکن مسئله اصلی بسیاری از ایرانیها در ترکیه است. در شش ماه گذشته کرایه خانهها حداقل دوبرابر رشد کرده است. در حالیکه بسیاری از مهاجران روی ثبات نسبی اقتصاد ترکیه حساب کرده بودند و اصلا تصور نمیکردند در یک چشم بههم زدن کرایه خانه چند برابر شود. پیش از این با دو هزار لیر میشد در محلههای متوسط شهر آپارتمانهای ۵۰ تا ۶۰ متری اجاره کرد. اما حالا با این قیمت حتی در فقیرنشینترین مناطق هم خانه پیدا نمیکنید.
شیوا که سال ۱۳۹۸ به ترکیه مهاجرت کرده و مستاجر یک آپارتمان ۶۰ متری در مرکز استانبول ساکن است. میگوید کرایه خانه به شکل وحشتناکی بالا رفته است. آپارتمانی که من در آن ساکنم را دو سال و نیم پیش، ماهی هزار و ۶۰۰ لیر اجاره کردیم که برای واحدی نوساز، در یک محله خوب منطقی و عادلانه بود. برای همین خانه، الان چهار هزار لیر اجاره میدهم ولی صاحبخانه گفته قصد دارد قیمت را بالا برده و از این پس باید هشت هزار لیر کرایه بدهم.
او تهدید کرده اگر نمیتوانم به این قیمت خانه را اجاره کنی، باید آن را هرچه زودتر به یک مشتری دیگر واگذار کنم. او تعریف میکند همین هفته برای بازدید یک خانه در محلهای فقیرنشین که وسایل نقلیه در آن بهندرت پیدا میشود با موردهای بسیار کوچک برخورد کردم که اجارهاش ماهی شش هزار لیر بود. در حالیکه زندگی در این محلهها اصلا آسان و امن نیست. قیمت اجارهها، چهارتا پنج برابر شده در صورتی که وقتی ما به اینجا آمدیم، فکر میکردیم با حقوقی که میگیریم بهراحتی میتوانیم در استانبول خانه اجاره کنیم. رویا همراه یک نفر دیگر در خانهای ۴۰ متری ساکن است و دو نفره ماهی شش هزار لیر اجاره پرداخت میکنند.
این خانه بسیار قدیمی است و در طبقه پنجم یک ساختمان قرار گرفته و تنها یک اتاق خواب دارد. او میگوید در حال حاضر قادرم سهم سه هزار لیرم در ماه بابت اجاره خانه را پرداخت کنم اما رفتار صاحبخانهها و بیثباتیهای اخیر بازار باعث شده دنبال شغل دوم باشم و تمام مدت فکرم مشغول این موضوع باشد که اگر اجاره خانه از این هم بالاتر برود باید چکار کنم؟ پونه زن جوان دیگری است که در یکی از مناطق حاشیه استانبول خانهای نوساز را همراه با دوستش سال قبل ماهانه سه هزار لیر اجاره کرده بود. او میگوید صاحبخانه گفته برای تمدید قرارداد باید ماهی هفت هزار لیر پول بدهند که نفری سه هزار و ۵۰۰ لیر برای او تمام میشود. این در حالی است که حقوق این زن جوان تنها چهارهزار و ۵۰۰ لیر است.
سردرگمی ایرانیها
بخش بزرگی از جامعه مهاجران ایرانی ترکیه را کسانی تشکیل میدادند که با خرید خانه قصد دریافت اقامت داشتند. ولی قوانین در این کشور مدام در حال تغییر است. افزایش مهاجران ایرانی، افغانستانی و حتی روسی و اوکراینی باعث شده دولت به فکر رد کردن مهاجران از فیلترهای سفت و سخت بیفتد. امیر که در کار گرفتن اقامت برای مهاجران است، مینویسد بعد از سختگیریهای اخیر برای صدور اقامت توریستی، ایرانیهای زیادی به خرید ملکهای کلنگی و ارزانقیمت در حاشیه شهر رو آوردند تا برای گرفتن اقامت از این املاک استفاده کنند.
به همین دلیل دولت ترکیه در اقدامی جدید قانونی را وضع کرد تا بعد از این برای گرفتن اقامت بر پایه اموال غیرمنقول یا همان سرمایهگذاری، ارزش ملک در کلانشهرها باید بیش از ۷۵ هزار دلار یا دو میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان و در شهرهای کوچک بیش از ۵۰ هزار دلار یا یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان باشد. علی در این زمینه به هفت صبح میگوید قبلا میشد با هر قیمتی خانه خرید و در ترکیه اقامتهای قابل تمدید گرفت. اما قانون در حال عوض شدن است و البته این ماجرای ۷۵ هزار دلار هنوز ابلاغ نشده است. کسانی که شهروندی ترکیه را بخواهند با مشکلات بیشتری روبهرو هستند.
حداقل قیمت خانهای که این افراد میتوانند بخرند ۴۰۰ هزار دلار یا نزدیک ۱۲ میلیارد تومان است. آنها نمیتوانند خانه را از فرد غیرترکیهای بخرند یا به یک ایرانی، روسی و… بفروشند. این افراد تا سه سال حق فروش خانه یا تبدیل آن را ندارند و در غیر اینصورت خبری از پاسپورت نخواهد بود. رویا میگوید هنوز بلایی که در کشورهایی مثل گرجستان سر ایرانیها آمد، در ترکیه سرمان نیامده اما با توجه به گسترش مهاجرتها به این کشور سایه این اتفاقات بر سر ما سنگینی میکند و لااقل ترس آن را دلهایمان احساس میکنیم.
قیمتها خیلی بالا رفته و بهندرت میشود خانه مناسبی حتی با همین دو میلیارد و ۲۰۰ میلیون برای خرید پیدا کرد. نبود ثبات اقتصادی و قوانین مربوط به مهاجرت باعث شده کسانی که سرمایه نسبتا زیادی برای خرید خانه به ترکیه بردهاند، استرس زیادی را تحمل کنند. بخشی از کسانی که در سالهای اخیر در این کشور خانه خریدهاند سرمایهشان با کاهش ارزش لیر آب رفته است و در عین حال تورم و رکود در بخش مسکن آزارشان میدهد.
