روزنامه هفت صبح | از ۵ اسفند ۱۴۰۰ که روسیه به اوکراین حمله کرده، بحران مواد غذایی در بسیاری از شهرهای اروپایی شکل گرفته و حالا نگرانی از گسترش این وضع بحرانی به داخل ایران هم وجود دارد . در حدود یک ماه قبل، انجمن صنایع روغنهای خوراکی اتحادیه اروپا هم درباره وضعیت کشورهای این قاره هشدار داد و گفت مناقشه اوکراین و روسیه باعث شده تا از صادرات ماهانه ۲۰۰ هزار تن تخمه آفتابگردان به اروپا جلوگیری شود.
این درحالی است که اتحادیه اروپا به طور معمول ۳۵ تا ۴۵ درصد روغن مصرفی خود را از اوکراین وارد میکند و انجمن صنایع روغن خوراکی اروپا میگوید جایگزین کردن این حجم روغن اگر غیر ممکن نباشد در کوتاه مدت بسیار سخت خواهد بود.از زمان شروع جنگ تا حالا، بنادر اوکراین در دریای سیاه تعطیل و صادرات و واردات این کشور مختل شده. این اتفاق باعث شد روغنهایی که در کشورهای اروپایی قرار بود برای استفاده از تولید سوختهای زیستی مورد استفاده قرار گیرند، به صنایع غذایی ارسال شوند.
این وضعیت در کشورهای دیگر هم بیتاثیر نبوده؛ هند ۷۶ درصد از روغن آفتابگردان خود را از اوکراین وارد میکند. پس از هند، چین، هلند، اسپانیا و ایتالیا بزرگترین واردکنندگان روغن آفتابگردان از اوکراین هستند. مثلا تنشهای اوکراین بر هند چه تاثیری گذاشته؟ از زمان شروع جنگ روسیه و اوکراین، قیمت هر لیتر روغن آفتابگردان در هند از ۱۳۰ روپیه به ۱۷۰ روپیه رسیده.
به غیر از هند، دیروز تلویزیون انگلیس هم از سهمیه بندی روغن خوراکی در فروشگاههای این کشور خبر داد. از آن طرف فیلمهایی از آلمان پخش شد که در آن مردم برای به دست آوردن روغن با یکدیگر درگیرند. اما یک خبر دیگر هم در روز گذشته بازار روغن را بیش از پیش شوکه کرد؛ آن هم این که اندونزی بهعنوان بزرگترین تولیدکننده روغن پالم دنیا در واکنش به کمبود روغنهای خوراکی ،اعلام کرده قصد دارد صادرات این روغن نباتی پرکاربرد را ممنوع کند. بعد هم جوکو ویدودو، رئیسجمهور اندونزی اعلام کرد هدف از ممنوعیت صادرات روغن پالم اطمینان از دسترسی آسان مردم کشورش به محصولات غذایی با قیمت مناسب است.
در ایران اوضاع از چه قرار است؟ قبل از تعطیلات نوروز فعالان بازار گفتند که کارخانجات تولید روغن، روغن مورد نیاز خود را از دو محل واردات و خرید از شرکت بازرگانی دولتی تأمین میکنند. در حال حاضر برخی از شرکتها از شرکت بازرگانی دولتی روغن خریداری کردند و در حالی که به گفته خودشان بیش از یک ماه از این کارشان میگذرد و شرکت بازرگانی نیز پول روغنها را هم دریافت کردهاند، هنوز مجوز بارگیری این روغنها صادر نشده است.یعنی چی ؟یعنی محموله های جدید روغن هنوز وارد نشده اند.
حالا به این مشکلات، مشکل دیگر قاچاق هم اضافه شده. اسفند سال گذشته، حمیدرضا دهقانینیا، سخنگوی سازمان مبارزه با قاچاق کالا و ارز ماجرای قاچاق روغن را تایید کرد و گفت که «این موضوع مورد تأیید بوده و قاچاق روغن از مرزهای کشور به خارج صورت میگیرد. البته مقابله با قاچاق به شدت در دستور کار بوده و تاکنون دو کشف بزرگ نیز داشتهایم؛ نیروی دریایی سپاه یک محموله قاچاق روغن را کشف کرده است.»
این دردسر چه زمانی به پایان میرسد؟ هنوز کسی جوابی برای این سوال ندارد. امروز قرار است که در وزارت جهاد و کشاورزی برای قیمت روغن، تصمیمگیری جدیدی شود. قیمت روغن میتواند سرنوشت بسیاری از محصولات صنایع غذایی را هم عوض کند.
عضو هیات مدیره انجمن تولیدکنندگان روغن درباره این موضوع چه نظری دارد؟ روزنامه هفت صبح با علی فاضلی گفت و گویی داشته که نظرات او را به صورت خلاصه اینجا میتوانید مطالعه کنید:
امروز دو دلیل عمده برای برهم خوردن تعادل بازار روغن وجود دارد. یکی از این دلایل به خشکسالی در دنیا مربوط میشود و دلیل دیگر هم به جنگ اوکراین برمیگردد. از آنجاییکه بخش عمده روغن آفتابگردان دنیا در روسیه و اوکراین تهیه میشود، جنگ و بهدنبال آن عدم توزیع مناسب این محصول منجر شده که بازار روغن آفتابگردان از تعادل خارج شود و بین ۷۰ تا ۱۰۰درصد در همین مدت افزایش قیمت پیدا کند.
جنگ بین این دو کشور فقط به تامین روغن آفتابگردان آسیب وارد نکرده بلکه باعث شده روغنهای دیگر هم کمیاب و گران شوند. برای مثال همانطور که دیدید کشور اندونزی که بخش عمدهای از بازار روغن پالم را تامین میکند، دیروز برای کنترل بازار داخلی صادرات این روغن را ممنوع کرد.
ما در بازار روغن تنوع محدودی داریم ولی مسئله این است که حتی وقتی یکی از این روغنها نباشد، همه بازار بههم میریزد. برای مثال عدم توزیع روغن آفتابگردان به روغن سویا هم تسری پیدا کرده است. روغن سویا جایگزین دیگر روغن آفتابگردان است که آمریکای جنوبی آن را تامین میکند. بین ایران و کشورهای تولیدکننده روغن سویا اگرچه ارتباط خوبی وجود دارد اما این روغن هم با افزایش قیمت روبهرو شد. اگرچه تا پیش از جنگ اوکراین تفاوتی در قیمت روغن آفتابگردان و سویا وجود نداشت اما امروزه خلأ در بازار به دیگر روغنها هم تسری پیدا کرده است.
نکته مهم این است که برای برخی از محصولات صنایع غذایی هیچ جایگزینی وجود ندارد. برای مثال صنایعی که نیاز به روغن سرخکردنی دارند یا قنادیها که وابسته به روغن پالم هستند، با تصمیم دولت اندونزی، فشار زیادی به این بخش وارد خواهد شد.هنوز مشخص نیست که کمبود روغن در بازارهای دنیا تا کی ادامه داشته باشد. بالانس در واردات روغن، افزایش قیمت آن، افزایش نرخ بستهبندی، افزایش حقوق و دستمزدها و هزینه انرژی باعث شده که علاوه بر بحران اوکراین، صنایع غذایی هم با مشکلات دیگری در کار خود روبهرو شوند.
همه این مشکلات در حالی است که هنوز ارز ترجیحی حذف نشده و در صورت حذف این ارز، اوضاع بدتر خواهد شد. به همین دلیل ما قصد داریم که درخواست افزایش قیمت دهیم تا بحران در روغن، منجر به تعطیلی کارخانهها نشود. اگر در این شرایط ارز ترجیحی هم حذف شود، باید منتظر افزایش قیمت بیشتری در بازار روغن کشور باشیم.
