روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی | همزمان با بررسی بودجه در کمیسیونهای مجلس بحث فروش خدمت سربازی هم مطرح شده و همچون هر بحث دیگری درباره تغییر شیوه خدمت سربازی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، جزئیات زیادی درباره طرح جدید نمیدانیم. بنابر گفتههای یک عضو کمیسیون تلفیق بودجه، خرید سربازی برای افرادی امکانپذیر خواهد بود که «از پیش از زمان مشمولیتشان در خارج از کشور بوده و چند سال است که از زمان مشمول بودنشان برای خدمت سربازی میگذرد و در خارج به سر میبرند.»
اما جدا از اینکه آیا این پیشنهاد در نهایت عملی خواهد شد یا خیر، پرسش جالبتر درباره فروش خدمت سربازی به مشمولان مقیم خارج این است که قیمت خرید خدمت سربازی چقدر باشد؟ نرخی که فعلا اعلام شده ۱۵هزار یورو است. خریداران احتمالی خدمت سربازی ساکن کشورهای مختلفی هستند و تلاش مورد نیاز برای پس انداز کردن ۱۵هزار یورو در کشورهای مختلف یکسان نیست.
ایده فروش خدمت سربازی به این متقاضیان احتمالا بر این پایه است که این مشمولان غایب به جای بازگشت به کشور برای انجام خدمت سربازی در کشورهای دیگر ماندهاند تا از نظر تحصیلی یا شغلی پیشرفت کنند تا درآمد بیشتری بهدست بیاورند و حالا بخشی از درآمد بیشتری که قرار است در طول زندگی بهدست بیاورند را باید به خرید خدمت سربازی اختصاص دهند. اما همانطور که گفتیم، سهم ۱۵هزار یورو از درآمد در کشورهای مختلف به طور قابل توجهی متفاوت است.
برای مثال متوسط درآمد سرانه در کشورهای اروپای غربی مانند هلند یا آلمان حدود ۵۰هزار دلار است. یعنی به طور میانگین میتوان انتظار داشت که یک متقاضی خرید خدمت سربازی که مقیم آلمان است هر سال معادل حدود ۵۰هزار دلار درآمد داشته باشد. حتی اگر مالیات را هم در نظر نگیریم، این فرد باید حدود یک سوم درآمد سالانهاش را به خرید خدمت سربازی اختصاص دهد. درست است که ۱۵هزار یورو حتی برای یک ایرانی مقیم آلمان که سالی ۵۰هزار دلار درآمد دارد هم مبلغ قابل توجهی است اما شرایط برای خریداری که ساکن کشور دیگری است تفاوت چشمگیری دارد. برای مثال درآمد اسمی سرانه در مالزی حدود ۱۱هزار دلار است.
یعنی یک ایرانی متقاضی خرید خدمت سربازی که ساکن مالزی باشد با درآمدی معادل میانگین درآمد جامعه باید دو سال درآمدش را به خرید خدمت سربازی اختصاص دهد. خیلی بعید است که نرخ ۱۵هزار یورویی اعلام شده بر اساس محاسبات مفصلی باشد (میدانیم که نرخ به مراتب مهمتر دلار ۴۲۰۰ تومانی هم براساس محاسبات خاصی نبود)، اما اگر هدف از طرح فروش سربازی به مشمولان خارجنشین حداکثرسازی درآمد باشد، شاید نرخ ۱۵هزار یورو در تحقق این هدف ناکام بماند.
برای مثال اگر این نرخ به یک سوم (پنج هزار یورو) کاهش یابد اما تعداد خریداران بیش از سه برابر شود، درآمد طرح افزایش خواهد یافت به خصوص که هزینه صدور معافیت چندان زیاد نیست. حتی با شیوههای خلاقانهتری از جمله تبعیض قیمتی مانند نرخهای متفاوت برای ساکنان کشورهای متفاوت میتوان درآمد این طرح را افزایش داد. به نظر هم منصفانهتر میآید که هر خریدار بر اساس کشور محل اقامت و درآمد بالقوهای که میتواند آنجا داشته باشد برای خرید خدمت سربازی پول بپردازد.
بازار فروش خدمت سربازی، یکی از مثالهای جذاب انحصار در بازار است (چرا که هیچ نهاد دیگری در هیچ جای دنیا امکان صدور معافیت سربازی را ندارد) که مشتریان آن در سرتاسر جهان پخش شدهاند و در نتیجه میتوان سیاستهای قیمتگذاری متفاوت از جمله تبعیض قیمتی را برای آن ها به کار گرفت.
