روزنامه هفت صبح| اگر پنج میلیارد تومان پول داشته باشید، سهامداران حرفهای محسوب میشوید. گزارهای عجیب که باور کردنش چندان ساده نبود، اما شرکت فرابورس ایران افرادی که صرفا سرمایه بزرگی داشته باشند را سهامدار حرفهای به حساب میآورد. احتمالا در آینده نام سهامداران حرفهای را بیشتر در آگهیهای عرضه اولیه فرابورس ببینیم چراکه گفته میشود قرار است سهامداران حرفهای مشابه سهامداران واجد شرایط یا همان صندوقهای سرمایهگذاری بتوانند در عرضه اولیه سهام شرکتهای پرریسک شرکت کنند.
درحالی که شرایط در نظر گرفته شده برای سهامداران حرفهای، لزوما به معنای حرفهای بودن آنها نیست و همچنین ایجاد محدودیت در عرضه اولیه شرکتها برای یک گروه خاص میتواند به معنای رانت تعبیر شود. آن هم در بازاری که مبنای آن مبارزه با رانت است و شفافیت و فرصت برابر در آن حرف اول را میزند.
چه کسانی سهامدار حرفهای به حساب میآیند؟
براساس مصوبه شرکت فرابورس ایران، سهامداران حقیقی و حقوقی با ثبت درخواست میتوانند در صورت دارا بودن شرایط خاص، به عنوان سهامدار حرفهای شناخته شوند. شرایطی که شاید چندان جامع و کامل نباشد. برای مثال یک شخص عادی تنها در صورت داشتن یکی از شرایطی که در ادامه میآید، میتواند سهامدار حرفهای شناخته شود.
شخصی که مانده حساب یا ارزش ریالی پرتفوی او در کارگزاریها طی شش ماه گذشته در انتهای هر ماه مساوی یا بیشتر از پنج میلیارد تومان باشد، کسی که در شش ماه گذشته به صورت ماهانه حداقل دو میلیارد تومان ارزش معاملات را در طرف خرید و فروش در بورس ثبت کرده باشد، کسی که دارای یکی از مدارک علمی شامل تحلیلگر مالی خبره CFA، حسابرسان داخلی CIA، حسابداری رسمی مدیریت CMA، مدیریت ریسک مالی FRM، اصول بازار سرمایه، تحلیلگری، مدیریت سبد اوراق بهادار و ارزشیابی اوراق بهادار باشد، کسی که در یکسال گذشته جمع ارزش قراردادهای معامله شده
(به غیر از اوراق اختیار فروش طبعی) در بازار مشتقه یا آپشن بورس و فرابورس حداقل یک میلیارد تومان باشد، سبد یا دارایی تحت مدیریت AUM او بیش از یک میلیارد تومان باشد یا حداقل یک سال سابق بیمه شغلی در ارکان بازار سرمایه داشته باشد، سرمایهگذار حرفهای محسوب میشود. منظور از ارکان بازار سرمایه، سازمان بورس اوراق بهادار، بورسها و بازارهای بورسریال، شرکت مدیریت فناوری بورس تهران و شرکت سپردهگذاری مرکزی است.
دو شرط عجیب برای تعریف سهامدار حرفهای
در بین مواردی که به عنوان شرایط سهامداران حرفهای آمده، داشتن پرتفوی ۵ میلیاردی و سابقه حق بیمه کاری از ارکان بازار سرمایه بیشتر از بقیه تعجبآور است چراکه کارکنان بازار سرمایه، فارغ از موضوع فعالیت آنها به عنوان سهامدار حرفهای شناخته شدهاند و این درحالی است که کارکنان این شرکتها ممکن است فعالیتی کاملا غیرمرتبط با معاملهگری در بازار سرمایه داشته باشند. از طرفی اینکه یک نفر پرتفوی پنج میلیارد تومانی داشته باشد، لزوما به معنای حرفهای بودن او نیست. ممکن است اشخاصی با فروش واحدهای مسکونی خود تمایل به سرمایهگذاری در بازار سرمایه داشته باشند و سرمایه زیاد آنها نمیتواند مبنای حرفهایگری آنها باشد.
امتیاز ویژه برای پولدارها
آنطور که در اصلاحیه دستورالعمل پذیرهنویسی و عرضه اولیه سازمان بورس آمده، بورس میتواند برای شرکتهای تعیین شده توسط هیات پذیرش یا شرکتهای با ارزش بازار سهام شناور کمتر یا مساوی ۵۰۰میلیارد تومان تمام سهام قابل عرضه را صرفاً به سرمایهگذاران واجد شرایط تخصیص دهد.
سرمایهگذاران واجد شرایط همان صندوقهای سرمایهگذاری هستند. در ادامه همین دستورالعمل آمده «بورس میتواند معاملات ثانویه سهام شرکتهای عرضه اولیه شده موضوع این ماده را محدود به سرمایهگذاران حرفهای کند.» به این معنا که اگر در گذشته عرضه اولیه شرکتهای کوچک صرفا به صندوقها اختصاص پیدا میکرد، حالا این امکان وجود دارد که بورس یا فرابورس، معاملات سهام یک شرکت را هم محدود به سرمایهگذاران حرفهای کند. این یعنی اگر پنج میلیارد تومان پرتفو یا سابقه یکسال حق بیمه از ارکان بازار سرمایه داشته باشید، رانتی به شما تعلق میگیرد که میتوانید از جمله معدود افرادی باشید که اجازه سرمایهگذاری در شرکتهای کوچک را دارند.
ادامه امتیازات ویژه حتی در معاملات ثانویه
شرکتهای استارتاپی که مبنای ارزشگذاری آنها بر اساس برند و تعداد کاربرانشان است و قصد ورود به بازار سرمایه را دارند، بیشترین خطر را از اصلاحیه دستورالعمل سازمان بورس پذیرا هستند. این شرکتها عموما در بین شرکتهای پرریسک دستهبندی میشوند که عرضه اولیه آنها به سرمایهگذاران واجد شرایط محدود میشود و کسی به جز صندوقها نمیتواند در عرضه اولیه سهام این شرکتها سفارش خرید ثبت کند.
تا اینجای کار با توجه به ماهیت ارزشگذاری این شرکتها، معقول به نظر میرسد چراکه ارزشگذاری این شرکتها اصول ثابتی ندارد و قیمت عرضه اولیه آنها لازم است تا توسط سهامداران بزرگ و باتجربه از جمله صندوقهای سرمایهگذاری کشف شود. اما در ادامه بعید به نظر میرسد که لزومی به محدود کردن معاملات یک شرکت به یک عده سهامدار خاص باشد که با شرایطی عجیب انتخاب شدهاند.
با توجه به اصلاحیه دستورالعمل پذیرش و عرضه اولیه سهام شرکتها در بورس، این احتمال وجود دارد که حتی معاملات ثانویه سهام این شرکتها هم به سهامداران حرفهای محدود شود. یعنی اگر پنج میلیارد تومان پول داشته باشید، یا یکسال حق بیمه توسط ارکان بازار سرمایه برایتان در نظر گرفته شده باشد، میتوانید از رانت معاملات سهام شرکتها استفاده کنید!
