روزنامه هفت صبح، احمدرضا نجفی | آغاز شهریورماه برای بورس با فتح کانال ۱٫۵میلیون واحدی همراه بود ولی چهارشنبه هفته پیش، شهریورماه در حالی به پایان رسید که شاخص کل در محدوده یک میلیون و ۳۸۶هزار واحد جا خوش کرد. موردی که نشان میدهد در این مدت شاخص حدود ۱۲۹هزار واحد معادل حدود ۹درصد کاهش پیدا کرده است.آن هم درحالی که روند شاخص کل از ابتدای خردادماه صعودی بود و با فتح کانال ۱٫۵میلیونی امیدواری بیشتری نسبت به آینده داشتیم. سهامداران و کارشناسان عموما سر چند عامل دخیل در ریزش شهریوری بورس اتفاق نظر دارند. بعضی میگویند تقصیر عجله در عرضه اولیه سهام چند شرکت پشت سر هم است که باعث شده پولهای بزرگ در صف خرید عرضه اولیه پارک شود.
بعضی میگویند خاصیت شهریورماه است که در آن شرکتهای حقوقی برای شناسایی سود و ارائه گزارش عملکرد عالی، دست به فروش سهام میزنند. بعضی دیگر میگویند پایان دوره اعتبار کارگزاریها باعث میشود چنین اتفاقی در شهریورماه هر سال بهخصوص در هفته آخر ماه بیفتد. در این بین نباید بلاتکلیفیهای برجامی در دنیای سیاست و پردهباری از زیان انباشته بانک ملی با انتشار صورتهای مالی بانکها دولتی را در ریزش بورس نادیده گرفت.
یک: عجله برای عرضه سهام شرکتها
عرضه اولیه سهام شش شرکت در یک ماه، یکی از عواملی است که در ریزش شاخص بورس بیتاثیر نبوده. فجهان، توسن، فسبزوار، شکام، حآفرین و کیمیاتک نمادهایی هستند که همگی در شهریورماه به بورس یا فرابورس آمدند. سابیک و سغدیر هم در نوبت عرضه اولیه هستند. عرضه اولیه این شرکتها نقدینگی چندانی لازم نداشت و به همین خاطر خیلیها منکر اثر عرضههای اولیه بر ریزش شاخص کل هستند، اما باید توجه داشت که هر کدام از این نمادها در اولین روزهای آغاز معاملات با صفهای خرید سنگین مواجه میشوند.
عمدتا بزرگان بورس که دستی هم بر معاملات سرخطی دارند، صفنشینان عرضه اولیه میشوند و همین موضوع در نهایتا باعث میشود حجم عظیمی از پول سرمایهگذاران بیدلیل و بیهدف در صف خرید عرضه اولیه باقی بماند. تا جاییکه در روزهای سراسر قرمزرنگ بورس، ارزش صفهای خرید عرضه اولیه از کل صفهای فروش بیشتر بود. در صورتی که اگر شرکتها با فاصله زمانی مشخص به بازار سرمایه میآمدند، شاید شاهد چنین اتفاقات تلخی در شهریورماه نبودیم.
دو: خاصیت نحسی ماه ششم
گزارش ششماهه شرکتهای سرمایهگذاری و صندوقها از دیگر عواملی است که احتمالا در ریزش بورس تاثیرگذار بوده. شاید بپرسید چطور گزارشهایی که هنوز منتشر نشدهاند میتوانند روی معاملات بازار سرمایه تاثیر بگذارند؟ در پاسخ باید گفت نهادهای حقوقی برای اینکه به سهامداران و مشتریانشان نشان دهند تا چه حد از سرمایهگذاری در بازار سود کردهاند، باید سهام خود را بفروشند تا اختلاف قیمت خرید و فروش نشان دهد آنها چه میزان سود محقق کردهاند. برای همین در نزدیکی پایان ماه ششم و دوازدهم سال شاهد فروش سهام توسط برخی شرکتهای سرمایهگذاری برای شناسایی سود هستیم.
سه: تلاش اجباری برای فروش ۲۱هزار میلیارد تومان سهام
شهریورماه در کنار پایان دوره شش ماهه عملکرد شرکتهای حقوقی، خاصیت منفی دیگری هم دارد و آن پایان مهلت سهامداران برای تسویه اعتبار کارگزاریهاست. سهامداران هیچ موقع نمیتوانند از بانک برای سرمایهگذاری در بورس وام بگیرند و این کار برعهده کارگزاریهاست.
آنها با دریافت وام از بانک و تقسیم آن بین مشتریان حرفهای، به آنها اعتبار میدهند و در زمان مشخص این اعتبار را پس میگیرند. اغلب آنها، موعد تسویه حساب را پایان شهریورماه در نظر گرفتهاند. هرچند دبیرکل کانون کارگزاران بورس گفته فشار جدی از سمت کارگزاریها برای تسویه اعتبار مشتریان وجود ندارد، اما بالاخره اگر شما هم جای مشتریان باشید، برای تسویه اعتبار خود مجبور به فروش سهام با هر قیمتی خواهید شد. بر اساس آماری که کانون کارگزاران داده، شرکتهای کارگزاری در مجموع ۲۱هزار میلیارد تومان اعتبار پرداخت کردهاند!
چهار: بلاتکلیفی در دنیای سیاست
تکلیف دلار با خودش مشخص نیست. یک روز به کانال ۲۸هزار تومانی صعود میکند و روز بعد آماده بازگشت به کانال ۲۶هزار تومانی است. خبرهای ضد و نقیض در دنیای سیاست چنین اتفاقاتی را در بازار ارز رقم و زده و تاثیر مستقیم آن به وضوح بر بازار سرمایه قابل مشاهده است. اکنون کسی دورنمای روشنی از مذاکرات برجامی ندارد و حتی معلوم نیست آیا این مذاکرات برای بازگشت به تعهدات برجام از سر گرفته خواهد شد یا نه. اتفاقی که باعث شده علاوه بر سیاستمداران، حالا سرمایهگذاران بازار ارز و سهامداران بازار سرمایه هم چشم انتظار اقدامات طرف مقابل باشند.
پنج: پردهبرداری از زیان نظام بانکی
وزارت اقتصاد و امور دارایی با انتشار صورتهای مالی بانکهای دولتی گام مهمی برای شفافیت اقتصادی برداشت، اما دلیل نمیشود چنین اقداماتی بدون هزینه باشد. بررسی صورتهای مالی بانک ملی بهعنوان بزرگترین بانک ایرانی نشان میدهد این بانک در پایان سال ۹۹ بیش از ۶۷هزار میلیارد تومان زیان انباشته دارد. درحالیکه سرمایه ثبتشده بانک ملی تنها ۹۲هزار میلیارد تومان است.
موردی که نشان میدهد زیان انباشته بانک به بیش از نصف سرمایه ثبت شده آن رسیده است. البته اگر مطالبات از دولت تسویه شود، شرایط بهتر خواهد شد. صورتهای مالی بانک ملی نشان میدهد دولت در مجموع حدود ۶۵هزار میلیارد تومان به بانک ملی ایران بدهکار است. انتشار این حقایق یک سیگنال منفی مهم برای اقتصاد کشور و شرایط آن داشت که میتواند حکم زنگ خطر را داشته باشد و نباید صدای بلند آن را در ریزش دو سه هفته اخیر بورس نادیده بگیریم.
