روزنامه هفت صبح| تهرانیها و هرمزگانیها از نظر سلامت دندان بهترین وضعیت را در کشور دارند، البته اوضاع سلامت دندان در این دو استان با هم متفاوت است. اگر استانها را از نظر سلامت دندانهای شیری با هم مقایسه کنیم، جام برترینها به تهران، خراسان شمالی و البرز میرسد.
اما اگر دندان افراد 12 ساله استانها را با هم مقایسه کنیم که از نوع دندان دائمی بوده سلامت دندان هرمزگانیها، استان مرکزی و خراسان جنوبی از همه بهتر است. چرا 12سالگی را معیار در نظر میگیریم؟ چون تا اندازه زیادی میتواند سلامت دندان در سنین بالاتر را پیشبینی کند و سرنخی به ما بدهد که اوضاع دهان و دندان بزرگسالان در سالهای بعد چطور خواهد بود. اینها اطلاعاتی است که دیروز مرکز پژوهشهای مجلس منتشر کرد. گزارش جالبی از وضعیت دندان مردم در شهرهای مختلف که ترکیبی از چندین پژوهش در سالهای مختلف بود و جزئیات دیگری هم داشت:
افرادی که بیشتر از یک بار در روز مسواک میزنند و مراقبت میکنند دندانشان را در سنین بالاتر هم کمتر از دست میدهند یا پر میکنند. برای همین در این پژوهشها دو سن 6 و 12سالگی را در نظر گرفتهاند. از سن 6سالگی که دندانها از نوع شیری هستند و 12سالگی که دندانهای دائمی درمیآیند سرنوشت سلامت دهان و دندان افراد در سالهای بعد را میتوان پیشبینی کرد. حالا برویم سراغ نتایج: از این نظر 12 استان در کشور داریم که تعداد دندانهای پوسیده یا کشیده شده کودکان 6 و 12ساله در آنها از میانگین کشوری هم بالاتر است. کدام استانها؟
قبل از اینکه به سوال بالا جواب دهیم، یک قدم عقب برویم. سال 1395 یک پیمایش ملی داشتیم که در آن وضعیت دندانهای پوسیده، از دست رفته و پرشده در بین کودکان 6 و 12سال سنجیده شده. این را یک گوشه ذهنتان داشته باشید که هرچه عدد این شاخص بالاتر باشد در سنین بالاتر هم افراد دندانهای خرابتری دارند.
پیمایش ملی بهداشت دهان و دندان به ما میگوید که در بین 31 استان، کودکان 6 و همچنین 12 ساله کردستان بدترین وضعیت را از این نظر داشتهاند. از سوی دیگر استان تهران در رده سنی 6سال و هرمزگان در رده 12سال دارای بهترین وضعیت در این شاخص سلامتی بودهاند. یعنی هم تعداد کودکانی که دندان خراب داشتند کمتر بوده و هم تعداد دندان خراب کمتری در دهان آنها وجود داشته.
وضعیت بقیه استانها هم در نموداری که در این گزارش آمده نشان میدهد اوضاع دندان کودکان 6ساله بعد از کردستان، در گلستان و مازندران از همه بدتر است. در سن 12سالگی هم باز به جز دندان کودکان کردستانی، دندانهای کودکان آذربایجان غربی و مازندران با فاصله زیاد از بقیه شهرها بدتر بوده.
اوضاع هزینه دندان چطور است؟
در سال 1400 مردم 21درصد از هزینههایی که برای سلامتشان میکردند، به مخارج دندان اختصاص میدادند. درواقع بیشترین هزینه سلامت مربوط به خرید دارو بوده و بعد از آن دندانپزشکی در رتبه دوم قرار داشته.
سردندانپزشکان ایلام حسابی شلوغ است
بالاتر مشخص شد که تعداد دندانپزشک در تهران، یزد و اصفهان بیشتر از همه شهرهاست اما لزوما تعداد خدمات دندانپزشکی هم در این استانها بالا نیست. استانهای تهران و ایلام بیشترین ارائه خدمات تخصصی دندانپزشکی را نسبت به دندانپزشک متخصص به جمعیتشان دارند. این چه معنی میدهد؟ یعنی تعداد دندانپزشک را کنار بگذاریم و این سوال را بپرسیم که خود مردم چقدر از خدمات پزشکان استفاده میکنند؟
تعداد خدمات دندانپزشکی در استانی مثل ایلام بعد از تهران به رتبه دوم رسیده. آن هم استانی که همیشه از نظر شاخصهای محرومیت در بدترین وضعیت قرار داشته. آمارها درباره ایلام به ما میگوید به ازای هر 100 هزار نفر 37 دندانپزشک در این استان کار میکنند که فقط یک نفر از میانگین کشوری کمتر است. این دو آماری که بالا آمد چه سر نخی به ما میدهد؟ وقتی توزیع پزشک ناعادلانه باشد در نهایت دسترسی مناطق محرومتر را به خدمت دندانپزشکی کمتر میکند.
حالا کنار این مورد، کاهش دسترسی مالی مردم به خدمت دندانپزشکی را هم قرار بدهیم کل این دو دلیل باعث میشود بهرهمندی از خدمات ضروری دندانپزشکی کمتر شود. قبلا معاون وزیر گفته بود که ۷۰۰ خدمت در حوزه دندانپزشکی وجود دارد که ۲۶۷ مورد تعرفهگذاری شده است. از این تعداد فقط ۱۵ مورد تحت پوشش بیمه قرار دارد.
ساز ناموزون دندانپزشکان در استانهای مختلف
چقدر دندانپزشک داریم؟ سرانه دندانپزشکان عمومی و متخصص در ایران به ترتیب 38 و 6دندانپزشک در هر 100 هزار نفر جمعیت است.87درصد از دندانپزشکان ما عمومی هستند و 13درصد متخصص. از پزشکان متخصص، تخصص ارتودنسی بیشتر از سایر تخصصهاست. تخصصهای درمان ریشه و جراحی لثه در رتبه دوم و سوم پس از تخصص ارتودنسی قرار دارند. همچنین 51درصد از دندانپزشکان مرد و 49درصد زن هستند.
گفتن ندارد که استان تهران و سیستانوبلوچستان به ترتیب برخوردارترین و محرومترین استان از نظر سرانه دندانپزشکان عمومی و متخصص در کشور هستند. یعنی برای هر 100هزار نفر جمعیت در تهران 101 و در سیستانوبلوچستان 15 دندانپزشک عمومی مطب دارند. میانگین این شاخص چقدر است؟ بهطور میانگین 38 دندانپزشک عمومی در کشور برای این تعداد جمعیت وجود دارد و این یعنی در تهران و 9 استان دیگر چندین برابر بیشتر از نیاز، مطب دندانپزشک وجود دارد. بعد از تهران استانهای یزد، اصفهان و فارس بهترتیب در رتبههای دوم تا چهارم قرار گرفتهاند.
اوضاع وقتی به دندانپزشک متخصص میرسد از این هم عجیبتر و ناموزونتر میشود چراکه برای همین تعداد جمعیت در تهران 16 دندانپزشک متخصص کار میکند ولی در سیستانوبلوچستان 3 متخصص.
بالاتر اسم کردستان را به عنوان استانی که دارای بدترین وضعیت سلامت دندان هم در دندان شیری و هم دندان دائمی است آوردیم. در کردستان سرانه دندانپزشک چطور بوده؟ میانگین کشوری 38 دندانپزشک است اما در این استان برای هر 100هزار نفر جمعیت 24 دندانپزشک وجود دارد.
