روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| روز سه شنبه هوای مشهد برای دومین روز متوالی به قدری آلوده شد که مدیرکل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی کلیه فعالیتهای ورزشی در فضای باز را تا آخر شب تعطیل کرد. دلیل این تصمیم وضعیت هشدار سطح نارنجی بر اثر پدیده گرد و غبار اعلام شده است، پدیدهای که در یکسال اخیر بارها باعث تعطیلی مدارس و ادارات این شهر شده.
شهرهایی مانند تهران و اراک و شازند به دلیل مازوت سوزی نیروگاهها تبدیل به آلودهترین شهرهای ایران شدهاند اما آیا مصرف مازوت در نیروگاههای مشهد هم در آلوده ماندن آن تاثیر دارد؟ چه عوامل دیگری مشهد را در لیست آلودهترین کلانشهرهای کشور قرار میدهد؟
موقعیت جغرافیایی مشهد خروج آلودگی را سخت میکند
وسایل حملونقل، وجود صنایع مختلف در اطراف و داخل شهرها، استفاده بعضی از نیروگاهها از سوختهای غیراستاندارد و … از مهمترین منابع آلودهکننده مشترک در بسیاری از کلانشهرها هستند اما وضعیت جغرافیایی و اقلیمی خاص مشهد، این شهر را مستعد تشدید آلودگی هوا کرده است؛ به طوری که گفته میشود به دلیل شرایط اقلیمی خاص مشهد بیش از ۳۰۰ روز در سال پدیده وارونگی دما در این شهر رخ میدهد. قرار گرفتن شهر مشهد بین دو رشته کوه هزار مسجد و بینالود یکی از عواملی است که باعث آلودگی در سطح شهر میشود.
شهر در دره بین این دو رشته کوه قرار گرفته و در این حالت اختلاف ارتفاع مشهد با تپهها و قلههای اطراف باعث میشود در طول شب هوا در ارتفاعات سردتر شده و به داخل دره که شهر در آن واقع است ریزش کند، در نتیجه آلودگی که به لایههای بالاتر منتقل شده مجددا از ارتفاعات وارد شهر میشود. با این شرایط آلودگی در هر شرایطی که وارد این شهر شود، به خاطر موقعیت جغرافیایی به سختی خارج میشود.
کانونهای گرد و غبار قرهقوم و هرات
فعالیت شدید و بیسابقه دو کانون خارجی تولید و انتشار گرد و غبار از شمال شرق ایران یکی دیگر از عوامل مهم آلودگی این روزهای مشهد است. بیابان قره قوم در ترکمنستان و دشت خشکیده هرات در افغانستان، دو کانون خارجی هستند که علاوهبر مشهد شهرهای دیگر خراسان رضوی مانند شهر مرزی سرخس را تحت تاثیر قرار میدهد. صحرای قرهقوم (به معنای شن سیاه) بیابانی است در آسیای میانه و یکی از بزرگترین کویرهای شنی جهان که حدود ۷۰درصد از مساحت کشور ترکمنستان (۳۵۰هزار کیلومتر مربع) را پوشاندهاست.
از طرفی کانون غبارخیز داخلی سرخس هم به جمع عوامل آلودگی هوای مشهد پیوسته است و از آن به عنوان بحرانیترین کانون گرد و غبار خراسان رضوی یاد میشود. دشت سرخس از چرای بیرویه دام و اراضی دیم تخریب شده و به دلیل کم بودن بارندگی در منطقه، فاقد پوشش گیاهی و مستعد تولید گرد و غبار شده است. به عبارتی خشکسالی و تغییر اقلیم هر ساله توفانهای گرد و غبار را بیشتر میکند و بیابان زدایی یکی از اقداماتی است که برای بهبود این شرایط میتوان انجام داد.
مازوتسوزی نیروگاه توس
مصرف مازوت در نیروگاههای مشهد به خصوص نیروگاه توس از دیگر عوامل آلودگی شهر مشهد است. موقعیت مکانی نامناسب این نیروگاهها و قرار گرفتن در مسیر وزش باد، آلودگی تولید شده را وارد شهر مشهد میکند. مسئولان محیطزیست استان میگویند که طبق ماده 2 قانون هوای پاک، نیروگاه توس از سال 1397 موظف به نصب فیلتراسیون شده، اما به نظر میرسد با وجود اخطارهای مکرر باز هم اقدامی برای نصب فیلتراسیون از سوی این نیروگاه صورت نگرفته است.
بهمن ماه سال گذشته مدیر دفتر مهندسی و نظارت نیروگاه توس اعلام کرد: «روزانه بیش از ۳ میلیون لیتر سوخت مازوت در نیروگاه توس استفاده میشود و مدیریت این نیروگاه به دلیل مضرات گوگرد موجود در سوخت مازوت هیچ تمایلی به استفاده از این سوخت ندارد و سوخت مازوت در نیروگاه توس بنابر تصمیمات مقامات بالادست در تهران به صورت اجباری است.»
فرودگاه پر پرواز مشهد
بررسیهای کارشناسی، خودروهای شخصی و عمومی را عامل ۶۵ درصد آلودگی هوای مشهد نشان میدهد، عاملی که ناشی از رفت و آمد روزانه افزون بر یک و نیم میلیون دستگاه خودرو در مشهد است. همچنین هر بار صعود هواپیما به اندازه شش هزار دستگاه خودرو آلودگی ایجاد میکند که با توجه به توریستی بودن این شهر و حجم زیاد پرواز در فرودگاه مشهد این میزان آلایندگی بسیار زیاد است.
