روزنامه هفت صبح| پوشیدن ردای وکالت توسط برخی از وکلا در جریان اعتراض به مصوبه اخیر مجلس، فتح بابی است برای پرداختن به موضوع لباس وکلا و سوالاتی از این دست که آیا وکلا لباس مخصوصی دارند؟ آیا این لباس را باید در جلسات رسیدگی قضایی بپوشند؟ آیا تفاوتی بین لباس وکلای زن و مرد وجود دارد؟ و…
دو قانون داور
نخستین کسی که برای لباس وکلا قانون نوشت مرحوم میرزا علیاکبرخان داور بود. این قانون در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۰۸ تصویب شد و براساس آن «وکلاي عدلیه مجازند در تابستان لباس متحدالشکل خود را که… مقرر است از پارچه سفید که ضخامت آن به حد مقتضی باشد تهیه و استعمال نمایند. ضمناً خاطرنشان میشود که استعمال شلوار سفید با نیمتنه خاکی یا معکوس ممنوع است؛ و کلاه در هر صورت بایستی خاکی باشد.»
در زمستان آن سال داور با یک قانون (نام درست این مقررات متحدالمآل است که در واقع معادل بخشنامه کنونی است) دیگر مقرره قبلی خود را تکمیل کرد و گفت: «بهعموم محاكم مركز و ولايات چون در طي عمل مشاهده شد كه لباس رسمي آقايان وكلاي مدافع عدليه مناسب تمام فصول سال نبوده و تا اندازه موجبات ناراحتي و زحمت آنها را فراهم ساخته است لذا بهموجب پيشنهاد كميسيون وكلا مقرر ميدارد؛ بهطوريكه در متحدالمال مورخ 7مهرماه 1307 ذكر شده مطابق ماده103 قانون اصول تشكيلات عدليه داشتن لباس رسمي در جلسات محاكمه اجباري است.
لباس رسمي عبارت است از شنل از پارچه سورمه با يقه مخمل سياه يا پارچه از همان رنگ مطابق نمونه كه بعضي از خياطخانهها تهيه خواهند نمود. كلاه پهلوي مشكي و كفش مشكي يقه و كراوات اجباري نيست ولي هر كس كه بخواهد بايد حتما يقه سفيد و كراوات مشكي انتخاب نمايد. فعلا تا آخر سال1309 آقايان وكلا ميتوانند با لباس رسمي سابق خود نيز در جلسه محاكمات حضور بههمرسانند.»
نظامنامه وکالت
۹ سال بعد در قانون نظامنامه وکالت، یک فصل کامل به قوانین و مقررات لباس وکلا اختصاص داده شد. طبق مقررات این فصل:
ماده ۶۶ ـ وکلاي درجه اول و دوم عدلیه مکلفند در موقع محاکمات جنايی (جلسات رسیدگی به پروندههای کیفری) و در سایر محاکماتی که قضات با لباس قضايی هستند و همچنین در مواردی که از طرف قسمت تشکیلات وکلا به آنها ابلاغ میشود با لباس مخصوص وکالت حاضر شوند. استعمال لباس وکالت غیر از موارد فوق ممنوع است.
ماده ۶۷ ـ لباس مخصوص وکالت عبارت است از لباده وکلاي مشگی [مشکی] و یقهلب شکسته سفید و دستمال گردن سفید چیندار مطابق نمونه که در قسمت تشکیلات وکلا موجود است با شلوار و کفش و جوراب مشگی [مشکی] استعمال میشود.
ماده ۶۸ ـ داشتن لباس وکالت برای وکلاي درجه اول و دوم اجباری است.
ماده ۶۹ ـ لباس اعضای هیات مدیره دارای مشخصات ذیل است:
مغزی طلايی در طرفین پارچه که از شانه چپ به طرف جلو آویخته شده (اپیتژ) و علامت کانون که روی آن در قسمت پايین ملیلهدوزی شده باشد.
دوره کلاه و روی (اپیتژ) لباس رئیس کانون ملیلهدوزی به شکل برگ و گل سرخ که طرفین آن دارای نوار ملیلهدوزی به عرض ۲ سانتیمتر است.
لباس نایبرئیس مطابق لباس رئیس است به استثناي ملیلهدوزی طرفین برگ سرخ.
ماده ۷۰ ـ علامت ممیزه لباس وکلايی که دارای درجه علمی لیسانس هستند عبارت از پوست سفیدی است به عرض شش سانتیمتر که در آخر (اپیتژ) در جلو و پشت دوخته میشود.
اعضاي مؤسس کانون مرکزی میتوانند علامت کانون را در روی (اپیتژ) استعمال نمایند. برای استعمال علايم ممیزه مندرجه در این ماده باید قبلاً از طرف دفتر کل بازرسی و تشکیل وکلا تحصیل اجازه نمود.»
وضعیت فعلی
البته این لباس در حال حاضر مورد استفاده وکلا قرار نمیگیرد به همان دلیل که قضات نیز لباس رسمی قضاوت نمیپوشند. در واقع این قوانین و بهصورت مشخص نظامنامه وکالتا در حال حاضر از نظر حقوقی نسخ نشدند و لازمالاجرا هستند ولی راکد هستند و اجرا نمیشوند.
در حال حاضر صرفا پوشیدن لباس رسمی یعنی کت و شلوار برای آقایان و مانتو یا کت و شلوار برای خانمها با رعایت حجاب، در دادگستری الزامی است.
البته برای آقایان کت نیز الزامی نیست ولی بههرحال باعث تشخص یک وکیل و گرفتن نتیجه بهتر میشود.
البته در برخی از محاکم دادگستری برخی قوانین خاص وجود دارد. مثلا در اردیبهشت سال جاری در مشهد، اطلاعیهای در دادگستری نصب شد که در آن گفته شده بود زنان وکیل حق پوشیدن روسری ندارند و حتما باید با مقنعه در جلسه حاضر شوند.
نزاع بر سر کراوات
پس از انقلاب کراوات به چشم یک لباس غربی و شاید سلطنتی دیده شد و از این رو نسبت به آن گاردی وجود داشت. حتی در سال ۱۳۹۰، رئیس مرکز مشاوران حقوقی قوه قضائیه نسبت به برگزاری جشنوارههای کراوات و روسریهای تا فرق سر اعتراض کرد که همان زمان، مرحوم بهمن کشاورز که رئیس اتحادیه سراسری کانونهای وکلای ایران بود در پاسخ گفت:
به تمامی وکلای عضو کانونها تاکید شده تا با ظاهری آراسته و با رعایت شأن وکالت در محلهای رسمی حاضر شوند. حال اگر وکیلی در مکانی غیررسمی از کراوات استفاده کرد نمیتوانیم وی را محکوم کرده یا توبیخ کنیم چون بستن کراوات نه از نظر قانونی منعی دارد و نه از لحاظ شرعی…اگر بخواهیم به تاریخچه کروات اشاره کنیم باید بگويیم که بر اساس تحقیقات دکتر نوربها اصل کروات یک نماد اسلامی بوده که مسلمانان اهل کراوات در مقابل نمادهای صلیبی پارچههایی را به شکل میم که نماد مسلمان است را دور گردن خود گره میزدند.
در نشستی که بهمن کشاورز سخن گفت یک وکیل دیگر به نام دکتر مندلیپور هم صحبت کرد و با بیان اینکه مشکل جامعه کراوات وکلا نیست گفت: این همه پزشک و مهندس کروات میزنند حرفی نیست حال چند وکیل غیر از دادگاه کروات میزنند شده است ضدقانون در حالیکه نه غیرقانونی است نه غیرشرعی.
توصیهها برای ظاهر وکلا
بهمن کشاورز یادداشت معروفی هم داشت با عنوان «وضعیت ظاهری وکیل» که در آن توصیههایی به همکاران خود کرده بود:
«وکیل باید به یاد داشته باشد که فرآیند ارزیابی او و دفاعی که میکند، پیش از آنکه کلمهای بر زبان بیاورد آغاز میشود، بنابراین باید ظاهری آراسته و مناسب داشته باشد.
پوشیدن کت و شلوار با رنگ تیره همراه با پیراهن به رنگ روشن قابل توصیه است. یقه پیراهن باید بسته یا کاملاً جمع باشد. در هوای سرد بهتر است از پیراهنهای بافتنی بهاصطلاح «یقه اسکی» با رنگ مناسب استفاده شود. استفاده از «دستمال گردن» (کاشکول) خوب است. «کراوات» باید با بررسی قبلی وضع دادگاه و مجتمع قضايی محل استقرار آن، مورد استفاده قرار گیرد. رنگ کفش باید تیره و هماهنگ با لباس باشد.
پوشیدن جورابهای رنگی یا با رنگ سفید یا روشن قابل توصیه نیست. حضور وکیل در دادگاه بدون کت یا در حالی که کفش صندل پوشیده به هیچ وجه قابل قبول نیست. همینطور پوشیدن پیراهنی به رنگ زننده روشن و با یقه باز. آرایش موی سر و ریش و سبیل وکیل هم نباید غیرمتعارف و زننده باشد. واضح است خانمهای وکیل هم باید با ظاهری که متناسب با شأن وکالت است در دادگاه حاضر شوند. لاجرم آرایش غلیظ، استفاده از کفشهایی با پاشنهبلند که در موقع حرکت ایجاد صدا میکند، پوشیدن لباسهای تنگ یا کوتاه، مناسب نیست.»
