روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| نه تنها طبق آخرین آمار اعلام شده توسط متخصصان حوزه بهداشت روان از هر 3 ایرانی، یک ایرانی با مشکلات اعصاب و روان دست و پنجه نرم میکند، بلکه تعداد آنها که میخواهند در رشتههای روانشناسی تحصیل کنند هم روزبهروز بیشتر میشود.
تعجبی هم ندارد چرا که امکان تحصیل بدون کنکور در رشتههای روانشناسی و مشاوره در مقطع کارشناسی در بسیاری از دانشگاههای غیر دولتی و غیرانتفاعی و پیام نور و… فراهم است، در مقطع کارشناسی ارشد هم روانشناسی از آن دسته رشتههایی است که با کارشناسی نامرتبط میتوان به آن راه پیدا کرد. یکی از روانشناسان بالینی کشور روز گذشته اعلام کرد که تعداد شرکتکنندگان کنکور ارشد روانشناسی امسال 85هزار نفر بوده است، رقمی نزدیک به تعداد شرکتکنندگان کارشناسی ریاضی.
دلیل محبوبیت بیش از حد این رشته چیست؟ آیا درآمد حاصل از روانشناسی به قدری بالاست که این رشته را پرتقاضا میکند؟ وضعیت محبوبیت این رشته در کشورهای دیگر چطور است؟همانطور که پیشتر گفته شد، بسیاری از افراد به دلیل سهولت ورود به این رشته پا به عرصه روانشناسی میگذارند. ظرفیت گسترده دانشگاهها هم مزیدی بر علت است.
برای مثال در سال 1400 دانشگاههای دولتی، آزاد، غیر انتفاعی و پیام نور کشور روی هم رفته برای رشته روانشناسی 27 هزار و 794 عدد ظرفیت پذیرش داشتهاند. دانشگاههای پیام نور کشور که وارد شدن به آنها کار سختی هم نیست، برای رشته روانشناسی 13 هزار و 495 ظرفیت داشتهاند؛ این رقم از ظرفیت دانشگاههای دولتی و غیرانتفاعی و آزاد هم بیشتر است.
در سال 97 پس از جنجالهای فراوان در خصوص تغییرات تأثیر سوابق تحصیلی و قطعی و مثبت بودن تأثیر سوابق، طرح موضوع درآمدهای نجومی مؤسسات آموزشی کنکوری و تغییر نظام آموزش متوسطه، شورای سنجش و پذیرش دانشجو تصمیم گرفت که شیوه جدیدی برای پذیرش بر اساس سوابق تحصیلی بیازماید.
قرار شد برای اولینبار از سال 98، ورود به 85درصد ظرفیت دانشگاهها بدون کنکور صورت بگیرد. در دانشگاههای دولتی یکی از رشتههایی که میشد بدون کنکور در آن تحصیل کرد مشاوره بود. آنهایی هم که میخواستند بدون کنکور در رشته روانشناسی تحصیل کنند میتوانستند از طریق دانشگاهای غیردولتی و پیام نور و غیرانتفاعی اقدام کنند.
اینکه از چه سالی روانشناسی تبدیل به یکی از رشتههای پرمتقاضی کشور شد مشخص نیست اما آخرین آمار نشان میدهد رشته روانشناسی در کنار رشتههای حقوق، مدیریت و حسابداری، یکی از پرمتقاضیترین رشتههای کارشناسی ارشد است. آیا درآمدی که تحصیلکردههای روانشناسی خواهند داشت میتواند دلیلی بر محبوبیت این رشته باشد؟
رشته روانشناسی بازار کار بسیار وسیعی دارد؛ از کار در بهزیستی و مراکز مشاوره گرفته تا سازمان زندانها و کانون اصلاح و تربیت. اگر بخواهیم روی درآمد روانشناسانی که در مراکز مشاوره کار میکنند تمرکز کنیم، میتوان گفت به طور میانگین و با توجه به عوامل تاثیرگذار از جمله حداقل سابقه کاری، میزان درآمد آنها را میتوان حدود 7 تا 30 میلیون تومان تخمین زد.
طبق آخرین تعرفه تعیین شده از سوی هیات وزیران و به پیشنهاد شورایعالی بیمه سلامت، تعرفه 45 دقیقه خدمات روانشناسی و مشاوره در بخش خصوصی 230 و 270 هزار تومان است. درواقع روانشناسان و مشاوران دارای پروانه اشتغال که مدرک کارشناسی ارشد در یکی از رشتههای روانشناسی و مشاوره دارند، باید از مراجعان خود برای 45 دقیقه مشاوره 230 هزار تومان و روانشناسان و مشاوران دارای پروانه اشتغال که مدرک دکترا در یکی از رشتههای روانشناسی و مشاوره دارند، باید از مراجعان خود برای 45 دقیقه مشاوره 270 هزار تومان دریافت کنند.
البته برای روانشناسان و مشاوران دارای سابقه کار بالای 15 سال (از زمان دریافت پروانه اشتغال) نیز 15درصد به مبلغ پایه اضافه میشود. این تعرفه برای سال گذشته برای مشاور یا روانشناس دارای مدرک کارشناسی ارشد 176هزار تومان و برای مشاور یا روانشناس دارای مدرک دکترا 207 هزار تومان تعیین شده بود.
همچنین تعرفه 45 دقیقه خدمات روانشناسی و مشاوره از سوی هیات وزیران برای امسال و در بخش دولتی، عمومی غیر دولتی و خیریه و موقوفهای از 77 هزار تومان تا 186 هزار تومان تعیین شده است. با این شنیدهها حاکی از مبالغی بسیار بیشتر از اینهاست؛ رقمهایی که باعث میشود بسیاری سلامت روان خود را به ناچار نادیده بگیرند. با همه اینها میتوان نتیجه گرفت درآمد بالا در این رشته به عوامل زیادی از جمله، سابقه، مقطع تحصیلی، نوع گرایش و سازمان و حتی شهر سکونت بستگی دارد و میتواند از مقداری ناچیز تا بسیار زیاد متغیر باشد.
لیسانس روانشناسی در آمریکا درآمد آنچنانی ندارد
رشته روانشناسی پنجمین رشته محبوب و پرطرفدار در ایالات متحده است و حدود شش درصد از تمام مدارک لیسانس را شامل میشود. در سال 2019 بیش از یک میلیون و 500 نفر از کارمندان آمریکا بالاترین مدرک تحصیلی که داشتند لیسانس روانشناسی بوده است. با این حال از لحاظ درامد آنقدرها هم ایدهآل نیست.
به طور متوسط اگر بخواهید در آمریکا، با داشتن مدرک کارشناسی مشغول به کار شوید هشت و نیم سال طول میکشد که کار شما به یک بازدهی مناسب برسد. در حالی که با مدارک لیسانس رشتههای دیگر به طور میانگین 5/4 سال طول میکشد که به درآمد قابل قبولی برسید.
سه سال پس از فارغالتحصیلی در این مقطع، به طور متوسط سالانه 35 هزار و 412 دلار درآمد خواهید داشت که باز هم از میانگین درآمد تمام مدارک لیسانس دیگر 11هزار دلار کمتر است. در درازمدت این درآمد به 67 هزار دلار در سال میرسد که باز هم کمی کمتر از میانگین درآمد باقی رشتههاست. البته با دریافت مدرک کارشناسی ارشد بالطبع درآمد بالاتر رفته و در مدت زمان کمتری روانشناسان به یک بازدهی مناسب میرسند.
به طور کلی در سال 2021 توسط دستمزد سالانه روانشناسان در آمریکا 81 هزار دلار بوده و تنها 10درصد آنها در سال بیش از 133هزار دلار درآمد داشتهاند. پردرآمدترین روانشناسان در این کشور، روانشناسان صنعتی-سازمانی هستند که به طور میانگین سالانه بیش از 105هزار دلار دریافت میکنند.
