روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| سال 98 بود كه يكي از پلهاي محبوب تهران، پل گيشا، بعد از حدود 40 سال براي هميشه برچيده شد و براي برخي از شهروندان تبديل به يك معضل شد؛ چه براي رفت و آمد و دسترسي و چه به لحاظ نوستالژي. حالا قرار است يك پل قديمي ديگر مشابه پل گيشا براي هميشه برداشته شود.
ديروز عباس شعباني، معاون فني و عمراني شهرداري تهران، خبر داد كه در ايام تعطيلات عيد نوروز قرار است پل حافظ در تقاطع خيابان طالقاني برداشته شود، چرا كه بود و نبود اين پل تاثير چنداني در ترافيك ندارد. به گفته او هزينه نگهداري از اين پل به اندازه هزينه خود پل است و به صرفهتر است كه اين پل، اگر تاثير چنداني بر ترافيك نداشته باشد، برداشته شود.
هفت پل «سهگانه حافظ، کریمخان زند، گیشا، ستارخان و پل چوبی» پل هایی هستند که قبل از انقلاب ساخته شدند و قرار بود عمری پنج ساله و موقت داشته باشند و بعد برچیده شوند اما خب این اتفاق نیافتاد. تهرانی ها هم از این موضوع راضی بودند. پل هایی كه در بين سالهاي 51 تا 53، براي تسهيل تردد كاروان بازيهاي آسيايي سال 1353 ساخته شده بودند.
تهران امروز شهرپل هاست . به عنوان نمادی از توسعه یافتگی. عبور اتوبان های پرشمار تهران از روی یکدیگر موجب شده تا چشمان ما به انواع و اقسام سازه های عظیم به عنوان پل های سواره رو خو بگیرد. مهم ترین آن پل دو طبقه اتوبان صدر است. اما در دهه پنجاه تماشای اولین پلها ذوق و شوقی میان شهروندان تهرانی ایجاد کرد. یک پدیده نوظهور که عبور ازآنها برای شهروندان آن دوره لذتبخش بود. حالا در بين 753 عدد پل سوارهرو كه در تهران ساخته شده است، 55 درصدش فلزي و باقي آنها بتني هستند.
بين اين تعداد پل، تهران 7 پل فلزي معروف دارد كه عمرشان به اوايل دهه 50 ميرسد. داستان آنها بر ميگردد به زماني كه قرار شد هفتمين دوره بازيهاي آسيايي در شهريورماه سال 1353، در تهران برگزار شود. حدود 3 هزار ورزشکار از 25 کشور آسیایی به ایران میآمدند تا بزرگترین رویداد ورزشی آسیا را در پایتخت ایران تجربه کنند. از همان سال فراهم کردن مقدمات میزبانی آغاز شد. همين شد كه برنامه ريزي براي تاسيس زيرساختهاي شهري، مراكز اقامتي و ورزشگاههاي مختلف، شروع شدکه خب مجموعه ورزشی که حالا آزادی نام گرفته مهم ترین پروژه بود.
اما غلبه بر غول کور ترافیک تهران هم خودش داستانی داشت. شهرداری تهران برای کنترل ترافیک در مسیر هتلهای معروف تهران تا ورزشگاه ها، ساخت پلها را در دستورکار قرار داد و بعد هم یک شرکت بلژیکی مسئولیت ساخت این پلها را به عهده گرفت. هرچند اين پلها قرار بود به صورت موقت تردد در شهر را تسهيل كنند اما اكثرشان ماندگار شدند. البته پل گيشا، هم قرار بوده براي بازيهاي آسيايي ساخته شود اما به تعويق افتاد و در سال 60 سر هم شد.
سهگانه حافظ
سه پل حافظ در تقاطع خيابانهاي حافظ-طالقاني، حافظ-انقلاب و حافظ-جمهوري قرار دارند. دوتایشان شمالی و جنوبی و یکی شان شرقی -غربی. و قرار است پلي كه در تقاطع با خيابان طالقاني است، در عيد نوروز برچيده شود. البته اين اولين باري نيست كه صحبت برچيده شدن اين پل به ميان آمده است… از آنجايي كه سهگانه پلهاي حافظ قرار بود موقت باشند، بدون طراحي لرزهاي هستند و برای ترافیک 40 سال پیش تهران ساخته شدهاند. به همين علت هر سال مدیران شهری با تعمیرات جزئی و گاهی تلاش برای زیباسازی بدنه آنها، این پلها را سرپا نگه داشتهاند.
گيشا كه ديگر نيست
پل گيشا در سال 98 براي هميشه برچيده شد. اين پل در امتداد بزرگراه جلال آل احمد،از روی اتوبان پارک وی میگذشت. اسم اين پل در ابتدا كيشا، برگرفته از نام دو بنیانگذار این منطقه، کِینژاد و شاپوریان بوده است. برخي منابع معتقدند اين پل هم در اوايل دهه 50 براي تشريفات و تسهيلات بازيهاي آسيايي، با سازه فلزي پيچ و مهره و قابل تعمير و تعويض بنا شد. برخي هم همانطور كه پيشتر گفته شد، ادعا ميكنند برنامه ساختش براي بازيهاي آسيايي بود اما بعد از انقلاب سرهم شد.
گيشا از خيلي قبل از برچيده شدنش فرسوده شده بود و مسئولان معتقد بودند هزينه مرمت و بهسازي لرزهاي آن خيلي بيشتر از ساخت جايگزين براي آن است. در آخر قرار شد با برچيده شدن اين پل يك زيرگذر ساخته شود. ساکنان منطقه گیشا و شهرآرا و جلال آل احمد و شهرک ژاندارمری و خیابان ستارخان به مناسبت نمادین بودن این پل در شبکههای اجتماعی مبنی بر اینکه «این منطقه با این پل شناخته میشد» یا «نام پل گیشا آدرس بود» یا «پل گیشا نصف شد» عدم رضایت خفیف خود را نشان داده بودند.
كريمخان و كتابفروشيهايش
پل کریمخان زند در تقاطع خیابان کریمخان زند و خیابان شهید سپهبد قرنی است که خیابان سنایی، میرزای شیرازی و ایرانشهر را هم پوشش میدهد و از سالهای گذشته به دلیل کتابفروشیهایی مانند نشرچشمه، انتشارات نگاه، ثالث و… و كافههاي اطرافش معروف شده است. این پل هم قرار بود پس از برگزاری مسابقات، جمعآوری شود. اما این اتفاق نیفتاد و این پل عملاً بهعنوان یک پل دائمی مورد استفاده قرار گرفت. پروژه مقاومسازی این پل در تیرماه ۱۳۹۶ شروع شد و در ۲۴ خرداد ۱۳۹۷ به پايان رسيد و براي بهسازي اين پل بالغ بر 30 ميليارد تومان هزينه شد. با اجرای این پروژه، پل کریمخان از یک پل موقتی به یک پل دائمی تبدیل شد.
پل چوبي
پل چوبی در مرکز شهر تهران است و در تقاطع خیابان انقلاب و خیابان سپاه در جهت شمالی-جنوبی قرار دارد و دسترسی میدان سپاه به میدان بهارستان را ممكن ميكند. در خیابانهای اطراف آن فروشگاههای عرضه پارچه مبلی، پارچه پردهای، چوب و الوار قرار دارد و از سالهای دور هم بهعنوان بورس بازار چوبفروشها و پهنه نجاریها شناخته میشد، اما در سالهای اخیر بیشتر کارگاهها به حاشیه جنوب شرقی در جاده خاوران منتقل شدند. پل چوبی در گذشته، تهران قدیم را به تهران مدرن امروزی ارتباط میداد و درواقع معبری بر خندق شمالی مابین دارالخلافه ناصری و ییلاقات شمیران بود که در زمان ناصرالدینشاه ساخته شد و از همان زمان هم به همین نام شناخته میشود.
پل ستارخان اولين پل سواره رو تهران
پل ستارخان كه در قديم به پل تاج معروف بوده، روی تقاطع خیابان همایونپور، خیابان ستارخان و خیابان تهرانویلا قرار دارد و دسترسی به بزرگراه شیخ فضلالله نوری را ممكن ميكند. اين پل كه به عنوان يك سازه موقت ساخته شده بود، نخستین پل سوارهرو تهران به شمار میآمد.
برخي منابع، سال ساخت اين پل را 1349 و برخي سال 1353 ميدانند. منابعي كه سال ساخت آن را به سال 49 نسبت ميدهند معتقدند داستان ساخت اين پل مربوط به زماني است که گروه مهندسین مشاور سوفرتو بعد از تصویب طرح جامع تهران تصمیم گرفتند طرح بزرگراهی تهران را به اجرا درآورند. در اين فرضيه ادعا ميشود اولين بارقه ساخت پل بر فراز خیابانهای تهران هنگام ساخت بزرگراه ایوبی شکل گرفته و بعد از آن پلهاي کالج و حافظ و کریمخان هم با همان تكنولوژي ساخته شدهاند. در هر دو صورت اين پل هم براي استفاده موقت پنج ساله ساخته شده بوده اما تا به امروز برپا مانده است.
پل سيد خندان، اولين پل تك پايه
پل سيد خندان با اينكه در دسته پلهايي كه تا به اينجا از آنها حرف زدهايم قرار نميگيرد، سه سال بعد از بازيهاي آسيايي، يعني در سال 56 تکمیل شده است و موقع ساختش ترافیک وحشتناکی در گلوگاه شمالی تهران ایجاد کرده بود. اين پل در بزرگراه شهید قاسم سلیمانی و بر روی چهار راه سید خندان قرار دارد.
خیابانهایی هم که پل بر فراز آنها استوار شده، خیابان دکتر شریعتی و خیابان سهروردی هستند. اين پل كه مرز مناطق 7 و 3 شهرداري است، اولین پل تک پایه در ایران محسوب ميشود که پیش از انقلاب توسط پیمانکاران فرانسوی ساخته شده بود و پس از انقلاب مهندسان ایرانی توانستند با بهرهگیری از الگوی ساخت آن، پل طبقاتی صدر را هم به شکل تکپایه احداث کنند. پروژه ساخت آن از سال 49 تا 56 در طول زمانی بالغ بر هفت سال توسط پیمانکار فرانسوی اجرا شد.
نام این پل برگرفته از قهوه خانه دار معروف سید جعفر شاه صاحب مشهور به سید خندان است که از افراد بزرگ و معتبر آن منطقه بوده است. اين پل در ابتدای سال ۱۳۹۱ توسط شهرداری تهران بازسازی، بهسازی و نماسازی شد. در این میان داستان پل میرداماد هم هست که خودش ماجرای مفصلی دارد و بماند برای فرصتی دیگر.
