روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| اطلاعات سازمان ثبت احوال نشان میدهد که انتخاب اسامی مذهبی برای نوزادان هنوز هم درمیان انتخابهای اول خانوادههاست. نامهای دخترانه و پسرانهای که در پنج سال گذشته انتخاب شدهاند، تقریبا ترکیب مشابهی دارند؛ از سال 96 شروع میکنیم: در این سال فراوانی نام فاطمه برای دختران 36 هزار و 539 مورد و امیرعلی 26 هزار و 65 نفر بود. نامهای زهرا، حلما، زینب، یسنا، نازنین زهرا، آوا و باران هم انتخابهای جایگاههای دوم تا هشتم نامگذاری برای دختران بود.
برای پسران هم محمد، علی، امیرحسین، ابوالفضل، حسین، امیرعباس و محمدطاها در همین رتبهبندی قرار گرفتند. در سال 97 هم امیرعلی و فاطمه از اسامی پرطرفدار در میان خانوادههای ایرانی بود. نامهای محمد، علی، امیرحسین و ابوالفضل در بین نوزادان پسر و نامهای زهرا، حلما، یسنا و زینب در بین نوزادان دختر بیشترین فراوانی را داشته است.
نگاهی به فهرست نامهای پرطرفدار در سال 98 هم نشان میدهد که رتبههای اول باز هم در اختیار نامهای مذهبی است؛ در سال 98 هم امیرعلی، محمد، علی، امیرحسین، حسین، ابوالفضل، امیرعباس، سامیار، آراد و آریا بود و نامهای انتخاب شده برای دختران به ترتیب فاطمه، زهرا، حلما، زینب، آوا، مرسانا، یسنا، نازنین زهرا، فاطمه زهرا و باران بود.
در سال ۱۳۹۹ نام «رستا» به جدول 10 نام مورد علاقه ایرانیها راه پیدا کرد؛ در مجموع در این سال نام فاطمه و زهرا در رتبه اول و دوم قرار داشتند. نام «رستا» هم سومین نام پرطرفدار برای دختران بود و بعد از آن هم نامهای حلما، زینب، آوا، مرسانا، یسنا، نازنین زهرا و فاطمه زهرا قرار گرفتند. در جایگاههای بعدی هم اسامی ریحانه، آیلین، همتا، باران، رها، دلوین، هانا، نیلا، نفس و بهار قرار گرفتند.
در همین سال نامهای امیرعلی، محمد و علی در جایگاههای اول تا سوم قرار داشتند. نامهای دیگری مثل امیرحسین، حسین، آراد، ابوالفضل، آریا، سامیار و امیرعباس هم ۱۰ اسم اول انتخابی خانوادهها برای فرزندانشان بود. امیرعلی هم بیشترین فراوانی را به دست آورد. امسال نام دخترانه «نورا» در میان متولدان تهرانی دررتبه اول قرار گرفت و بعد از آن اسامی ماهلین، فاطمه، هانا و رستا بیشتر از نامهای دیگر برای دختران انتخاب شدند و دوباره نام امیرعلی از باقی اسامی خواهان بیشتری پیدا کرد. بعد از آن هم نامهای آراد، شاهان، علی و آیهان پنج اسم پسرانهای بودند که بیشتر از باقی نامها برای نوزادان متولد تهران انتخاب شدند.
کدام اسامی همیشه پرطرفدار بودهاند؟
پژوهشی که درباره نامهای منتخب ایرانی در بازه زمانی 1297 تا 1380 از سوی سازمان ثبت احوال منتشر شده، بر صدرنشینی نامهای مذهبی تاکید میکند. طبق بررسی سندهای سجلی این بازه زمانی، نام «محمد» در میان مردان و نام «فاطمه» در میان زنان، بیشترین طرفدار را داشته و هیچ واقعه تاریخی، رویکرد فرهنگی یا تحول اجتماعی در طول این سالها نتوانست از میزان رغبت عمومی به این دو نام کم کند. بر اساس این پژوهش نامهای محمد، علی، حسین، مهدی، حسن، رضا، احمد، محمدرضا، عباس و علیرضا 10 نام برگزیده برای پسران بودند. نامهای فاطمه، زهرا، مریم، معصومه، سکینه، زینب، رقیه، خدیجه، لیلا و سمیه هم 10 نامی بودند که بیشتر مورد علاقه خانوادهها قرار گرفتند.
انتخاب نامها ممکن است از عوامل سیاسی، اجتماعی و دینی دورههای مختلف تاثیر بگیرد و در هر دورهای تابع فرهنگ حاکم بر جامعه است. نامگذاری در میان مذاهب هم بیشتر تابع فرهنگ، مذهب و زبان آنهاست. عواملی مثل تعلقات ملی و مذهبی، منحصر به فرد بودن، تسلط سیاسی، فرهنگ، نگرشهای قومی، وسایل ارتباط جمعی، شهرنشینی، ارتقای سطح دانش، ازدواج با اتباع کشورهای مختلف، مراودات فرهنگی و مهاجرت بر نامگذاری بسیار موثر است.
در تاریخ ایران هم نامگذاریها بیشتر بر مبنای مذهب، رخدادهای تاریخی و اجتماعی و حتی فضای طبیعی صورت گرفته است. مثل اسامی برگرفته از کتابهای مذهبی، اسامی ائمه اطهار و پیامبران، اسامی تاریخی، نامهای فرهیختگان، دانشمندان، پادشاهان و اسطورههای ملی، نامهایی از ادبیات ملی، اسامی اشیای درخشان، گلها، پرندگان، حیوانات و حتی زمان مانند سحر، جمعه، دوشنبه. بر اساس نامهای موجود در متون ادبی قبل از اسلام و پس از ورود آن به ایران، نامهایی که توانستهاند برای مدت طولانی پایدار بمانند و در تغییرات فرهنگی از بین نروند بیشتر از متون دینی قبل و بعد از اسلام و همچنین نامهایی از ادبیات ملی کشور بودند.
همزمانی تولد نوزاد با وقایع تاریخی مانند عاشورا و ولادت اهل بیت (ع) هم باعث نامگذاری مشابه با این وقایع میشود. در روزهای محرم آمار استفاده از اسامی پسر مانند حسین، علی اکبر، عباس و برای دختران اسامی مانند زینب، رقیه و … بیشتر میشود. مثل دورهای که نام روحالله و مهدی بعد از انقلاب آمار بالایی پیدا کرد.
چند قانون مهم نامگذاری در ایران
انتخاب هرنامی در ایران مجاز نیست و فهرستی از نامهای ممنوعه در ثبت احوال وجود دارد. انتخاب القاب و نامهای زننده یا نامتناسب با جنس، نامهايی که موجب هتک حیثیت مقدسات اسلامی میشود، انتخاب عناوین لشکری، کشوری یا ترکیبی از اسم و عنوان مانند: سروان، سرتیپ، دکتر، شهردار و نامهایی که با عرف و فرهنگ غالب و مقدسات مذهبی مردم در تضاد است ثبت نمیشود. انتخاب نام در مورد اقلیتهای دینی شناخته شده در قانون اساسی هم تابع زبان و فرهنگ دینی آنهاست.
هر ایرانی میتواند با توجه به مواد قانون ثبت احوال کشور و مواردی که از سوی شورایعالی ثبت احوال به عنوان نامهای ممنوعه و قابل تغییر اعلام میشود، نامش را تغییر دهد، البته به جز برخی از نامها که تغییر آنها مجاز نیست. براساس قوانین ثبت احوال ایران تغییر نام و اسامی و صفات باریتعالی و نامهای دینی، مذهبی و معصومین ممنوع است.
از طرف دیگر ذکر سید بودن در اسناد سجلی ساداتی که سیادتشان در اسناد سجلی پدر یا جد پدری نوشته شده باشد یا سید بودن آنها با دلایل شرعی ثابت شده، ضروری است؛ مگر کسانی که خود را سید ندانند و یا سید نبودنشان به طور شرعی احراز شود.
کمیته نام درسازمان ثبت احوال شامل استادان دانشگاه و مشاوران زبانهای رایج در کشور و تعدادی از اعضای فرهنگستان زبان وادبیات فارسی است که نامهای ایرانی را بررسی میکنند تا اسامی بیگانه وارد فرهنگ نشود.
چه نامهای عجیبی تغییر پیدا کردند؟
سازمان ثبت احوال در سال 95 برخی از اسامی خاص و عجیب را تغییر داد و اعلام کرد که دیگر به این اسامی شناسنامه داده نمیشود. اسامی مانند کلوخ رضا، علی میت، گرزعلی، علی محمد مشهور به سرتیپ، فاطمه مشهور به تلی، علی معروف به آقا، سرتیپ، ماما، سردار، لقب حاجیه، حاجی بابا، امالقافیه، نیل، دجله، مکه، مصری، گیلان، کعبه، سوریه، خراسان، تهران، بغداد خانم و تعداد بسیار زیادی از اسامی عجیب دیگر که دیگر در شناسنامه ثبت نمیشوند.
